મધ્ય પૂર્વમાં તણાવ ઘટવાના સંકેત, ટ્રમ્પે કહ્યું- ઈરાન સૈન્ય હુમલો ટાળવા માંગે છે
આંતરરાષ્ટ્રીય રાજકારણ, કૂટનીતિ અને વૈશ્વિક ઉથલપાથલના પટલ પર આ સમયે મધ્ય પૂર્વ (Middle East) થી એક ખૂબ જ મહત્ત્વપૂર્ણ અને રાહતભર્યા સમાચાર સામે આવી રહ્યા છે. અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે છેલ્લા કેટલાક મહિનાઓથી સળગી રહેલી જંગની આગ અને સતત વધી રહેલા તણાવ વચ્ચે અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પનું એક મોટું અને ચોંકાવનારું નિવેદન સામે આવ્યું છે. ટ્રમ્પે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું છે કે ઈરાન કોઈપણ પ્રકારના સૈન્ય હુમલાનો સામનો કરવાના પક્ષમાં બિલકુલ નથી, અને હવે સમય આવી ગયો છે કે તેહરાન એક ઐતિહાસિક પરમાણુ કરાર પર હસ્તાક્ષર કરીને આ લોહિયાળ સંઘર્ષને હંમેશાં માટે દફનાવી દે.
ઓવલ ઓફિસમાં મીડિયા સાથે ખૂબ જ બેબાક અંદાજમાં વાતચીત કરતા અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિએ બંને દેશો વચ્ચે પડદા પાછળ ચાલી રહેલી કૂટનીતિક હલચલ પર ખુલ્લીને વાત કરી અને ભવિષ્યની રણનીતિઓનો કાચો-ચિઠ્ઠો બધાની સામે મૂકી દીધો.
વાતચીતથી પાછળ નથી હટી રહ્યું ઈરાન, હોરમુઝ સ્ટ્રેટ પર પણ ચર્ચા કરવાની છે ઈચ્છા
ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે પોતાના નિવેદનમાં આ વાતનો ખુલાસો કર્યો કે અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે વિવિધ માધ્યમોથી વાતચીતનો સિલસિલો હજુ થમ્યો નથી, પરંતુ આ દોર સતત ચાલુ છે. સૌથી સકારાત્મક પાસું એ છે કે ઈરાનની તરફથી કૂટનીતિક વાતચીતના દરવાજાથી સંપૂર્ણપણે તૌબા કરવામાં આવી નથી.
ઇરાની પ્રશાસને નમ્ર વલણ દાખવતા દુનિયાના સૌથી સંવેદનશીલ અને વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્ત્વપૂર્ણ વેપારી માર્ગ એટલે કે ‘હોરમુઝ સ્ટ્રેટ’ (Strait of Hormuz) સાથે જોડાયેલા તમામ ગંભીર મુદ્દાઓ પર ખુલ્લીને સામસામે ચર્ચા કરવાની પોતાની ઊંડી ઈચ્છા વ્યક્ત કરી છે.
ટ્રમ્પે આશા વ્યક્ત કરતા કહ્યું કે તેમને પૂરી આશા છે કે આગામી એક-બે દિવસની અંદર જ બંને પક્ષો વચ્ચે ઉચ્ચ સ્તરીય કે ઔપચારિક વાતચીતનો નવો દોર શરૂ થઈ જશે. આ આખી કવાયતનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ફારસની ખાડીના આ ખૂબ જ મહત્ત્વના રસ્તાને સુરક્ષિત રીતે ફરીથી ખોલવાનો અને બંને દેશો વચ્ચે વર્ષોથી ચાલી આવતી ખાઈને પૂરવાનો છે.
પરમાણુ-નિરસ્ત્રીકરણ (Denuclearization) છે અમેરિકાની સૌથી મોટી પ્રાથમિકતા
ભલે હોરમુઝ સ્ટ્રેટને ફરીથી ખોલવો આ સમયની એક તાત્કાલિક અને મોટી જરૂરિયાત હોય, પરંતુ અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિએ એ સાફ કરી દીધું કે અમેરિકાનું અસલ અને દૂરગામી ફોકસ કંઈક બીજું જ છે. ટ્રમ્પે ભારપૂર્વક કહ્યું કે તેમના પ્રશાસનની સર્વોચ્ચ પ્રાથમિકતા હોરમુઝ જળડમરૂમધ્યનો મુદ્દો નથી, પરંતુ ઈરાનનું સંપૂર્ણ પરમાણુ-નિરસ્ત્રીકરણ (Denuclearization) છે.
અમેરિકાની મંસા બિલકુલ સાફ છે કે ઈરાન પોતાના ગુપ્ત અને વિવાદાસ્પદ પરમાણુ કાર્યક્રમોને હંમેશાં માટે અલવિદા કહી દે. વાઇટ હાઉસનું માનવું છે કે જો ઈરાન પરમાણુ હથિયાર બનાવવાની પોતાની જીદ છોડી દે છે, તો મધ્ય પૂર્વમાં કાયમી શાંતિનો રસ્તો પોતાની મેળે ખુલ જશે. અમેરિકા આ વખતે કોઈપણ અર્ધ-અધૂરા કરારના મૂડમાં નથી, પરંતુ તે એક એવો નક્કર, પારદર્શક અને ફુલ-પ્રૂફ દસ્તાવેજ ઈચ્છે છે જેના પર બંને દેશો કોઈપણ સંકોચ વગર રાજી થઈ શકે.
‘આ ઈરાન માટે એક સારા કરાર પર પહોંચવાની છેલ્લી તક છે’
પોતાની આક્રમક શૈલી માટે જાણીતા ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઈરાનના શાસકોને સીધી ચેતવણી આપી હતી, જેમાં કહ્યું હતું કે આ તેમની માટે એક આદરણીય અને અનુકૂળ કરાર સુધી પહોંચવાની છેલ્લી તક છે. ટ્રમ્પે સ્પષ્ટપણે કહ્યું હતું કે જો આ રાજદ્વારી પહેલ નિષ્ફળ જાય છે – અથવા જો ઈરાન તેની સામાન્ય વિલંબિત યુક્તિઓનો આશરો લે છે – તો તેહરાન માટે પરિણામો વિનાશક હોઈ શકે છે.
તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે આ પ્રસ્તાવિત નવી વાર્તા ઈરાનના નેતૃત્વ માટે અમેરિકાના સંભવિત અને વિનાશક સૈન્ય હુમલાઓના કોપથી બચવાની છેલ્લી તક છે. જો આ સોનેરી અવસર ગુમાવી દેવામાં આવ્યો, તો તેમણે ભારે તબાહીનો સામનો કરવો પડી શકે છે.
ખાડી દેશોની આજીજી પર હાલ પૂરતો ટાળવામાં આવ્યો છે સૈન્ય હુમલાનો નિર્ણય
અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિએ આ રહસ્ય પરથી પણ પડદો ઉઠાવ્યો કે ખાડી ક્ષેત્રના તેમના અત્યંત કરીબી અને વ્યૂહાત્મક સહયોગીઓ—કતાર, સાઉદી અરેબિયા અને સંયુક્ત આરબ અમીરાત (UAE)—એ અમેરિકાને ખૂબ જ વિશેષ આગ્રહ કર્યો હતો. આ ખાડી દેશોનું સ્પષ્ટ માનવું હતું કે જો અમેરિકાએ સમય બગાડ્યા વગર ઈરાન પર કોઈ મોટો અને તાબડતોડ સૈન્ય હુમલો કરી દીધો, તો આખી પ્રાદેશિક અર્થવ્યવસ્થા, તેલ બજાર અને વૈશ્વિક આપૂર્તિ શ્રૃંખલા સંપૂર્ણપણે ચરમરાઈ જશે.
પોતાના આ મિત્ર દેશોના કૂટનીતિક દબાણ અને વિશેષ અનુરોધનું સન્માન કરીને જ ટ્રમ્પે ઈરાન પર કોઈપણ નવા અને મોટા સૈન્ય હુમલાના આદેશ આપવાના પોતાના નિર્ણયને હાલ પૂરતો રોકી દીધો છે.
ટ્રમ્પે આગામી દિવસોની રૂપરેખા શેર કરતા જણાવ્યું કે આ શાંતિ મિશનના કુલ બે તબક્કા નક્કી કરવામાં આવ્યા છે. પહેલો તબક્કો હોરમુઝ સ્ટ્રેટને સંપૂર્ણ સુરક્ષિત કરીને ફરીથી ખોલવાનો છે જેથી વૈશ્વિક વેપાર સામાન્ય થઈ શકે. જ્યારે, બીજો અને સૌથી મોટો તબક્કો ઈરાનનું સંપૂર્ણ પરમાણુ-નિરસ્ત્રીકરણ છે, જેને અમલી બનાવવામાં થોડો સમય ચોક્કસ લાગી શકે છે.
મહિનાઓ સુધી ચાલેલા તણાવ અને સંઘર્ષ પછી શાંતિ માટે આશાનું નવું કિરણ
ઉલ્લેખનીય છે કે છેલ્લા કેટલાક મહિનાઓથી અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેની સ્થિતિ કોઈ બારૂદી સુરંગથી કમ નહોતી. સ્થિતિ ત્યારે વિસ્ફોટક બની ગઈ હતી જ્યારે અમેરિકી સેનાએ ઈરાન સમર્થિત ઠેકાણાઓ પર તાબડતોડ હવાઈ હુમલા કર્યા હતા અને તેના જવાબમાં તેહરાને પણ આક્રમક તેવર બતાવ્યા હતા. આ સતત વધી રહેલી સૈન્ય તનાશાહીએ આખી દુનિયાની ઊંઘ ઉડાડી દીધી હતી અને ચારે બાજુ એક મોટા પ્રાદેશિક યુદ્ધનો ભય તોળાઈ રહ્યો હતો.
પરંતુ હવે, બંને દેશોના શીર્ષ નેતૃત્વ દ્વારા વાતચીતના માર્ગે આ ગંભીર મડાગાંઠને તોડવાની પહેલ કરવાથી વૈશ્વિક બજારો અને શાંતિની આશા રાખતા લોકોએ હાશકારો અનુભવ્યો છે. હવે આખી દુનિયાની નજર એ વાત પર ટકેલી છે કે શું ઈરાન અને અમેરિકા આ છેલ્લી તકનો ફાયદો ઉઠાવીને કોઈ કાયમી કરાર કરવામાં સફળ થઈ શકે છે કે નહીં.
