“કૃપા કરીને હુમલો ન કરો…”, ઈરાને ઘૂંટણ ટેકીને કરી હતી વિનંતી: ટ્રમ્પ
અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ તેમના નિવેદનો અને નિર્ણયોને કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય રાજકારણ અને રાજદ્વારીના કોરિડોરમાં વારંવાર હેડલાઇન્સ બનાવે છે. આ વખતે, તેમણે ઇરાન અંગે એક સનસનાટીભર્યો ખુલાસો કર્યો છે જેણે વિશ્વનું ધ્યાન ખેંચ્યું છે. યુએસ રાષ્ટ્રપતિએ દાવો કર્યો હતો કે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ બીજા વિશ્વયુદ્ધ પછી ઇરાન સામે સૌથી મોટો અને સૌથી વિનાશક લશ્કરી હુમલો કરવાની આરે હતું, પરંતુ છેલ્લી ક્ષણે, ઇરાને વાટાઘાટો માટે વિનંતી કરી અને વાટાઘાટોના ટેબલ પર આવવાની ફરજ પડી.
આવો આ સમગ્ર ઘટના, ટ્રમ્પના દાવાઓ અને તેની પાછળની ભૂ-રાજકીય પરિસ્થિતિઓને વિગતવાર સમજીએ.
શું હતી અમેરિકાની યોજના અને ટ્રમ્પનો દાવો?
લાસ વેગાસમાં એક કાર્યક્રમને સંબોધિત કરતી વખતે, યુએસ રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઇરાનને લગતી ઘટનાઓના તંગ, ગુપ્ત ક્રમ વિશે વાત કરી. ટ્રમ્પે સ્ટેજ પરથી દાવો કર્યો હતો કે યુએસ સૈન્ય ઇરાન સામે ઐતિહાસિક હુમલો કરવા માટે સંપૂર્ણપણે તૈયાર છે – જે અત્યાર સુધીનો સૌથી મોટો હુમલો છે. આ હુમલો એટલો ગંભીર હોત કે તેની અસર સમગ્ર મધ્ય પૂર્વ ક્ષેત્ર પર પડી હોત.
ટ્રમ્પના જણાવ્યા મુજબ, અમેરિકી લશ્કરી તાકાત અને આ મોટા પાયે હુમલાની આસન્ન સંભાવનાએ જ ઈરાનની સરકારને અંદરથી હલાવી દીધી હતી. ઈરાનને સારી રીતે સમજાઈ ગયું હતું કે જો આ લશ્કરી કાર્યવાહી અટકશે નહીં, તો દેશને അപુરાણી નુકસાન ઉઠાવવું પડી શકે છે. આ જ ડર અને દબાણને કારણે તેમણે અંતિમ ક્ષણોમાં પોતાના આક્રમક વલણને છોડીને કૂટનીતિનો રસ્તો પસંદ કર્યો.
“કૃપા કરીને આવું ન કરો, ચાલો વાત કરીએ” – ટ્રમ્પના શબ્દો
પોતાના ભાષણ દરમિયાન, ટ્રમ્પે તે નાટકીય ક્ષણનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો જ્યારે ઈરાન અચાનક હાથ મિલાવી ગયો. તેમણે ખુલાસો કર્યો કે જ્યારે યુએસ હુમલાની તૈયારીઓ ચરમસીમાએ હતી અને કાર્યવાહી શરૂ થવાની હતી, ત્યારે તેમને તેહરાન તરફથી ફોન આવ્યો. પોતાની લાક્ષણિક શૈલીમાં, ટ્રમ્પે જણાવ્યું કે છેલ્લી ઘડીએ ગભરાયેલા ઈરાની અધિકારીઓએ તેમનો સંપર્ક કર્યો અને વિનંતી કરી, “કૃપા કરીને આવું ન કરો; ચાલો બેસીને વાત કરીએ.” યુએસ રાષ્ટ્રપતિ ભારપૂર્વક કહે છે કે આ સૌથી મજબૂત પુરાવો છે કે ઈરાન જેવા દેશોને ફક્ત શક્તિના ઉપયોગ દ્વારા જ વાટાઘાટોના ટેબલ પર લાવી શકાય છે. તેમના મતે, જો અમેરિકાએ તેની લશ્કરી શક્તિનો ભય દર્શાવ્યો ન હોત, તો ઈરાન ક્યારેય સોદો અથવા વાટાઘાટો માટે સંમત ન થયું હોત.
મધ્ય પૂર્વમાં તણાવ અને કૂટનીતિની હલચલ
છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેના સંબંધો અત્યંત તણાવપૂર્ણ રહ્યા છે. પરમાણુ કાર્યક્રમ (Nuclear Program), ક્ષેત્રીય પ્રોક્સી યુદ્ધ અને આર્થિક પ્રતિબંધોને લઈને બંને દેશો વચ્ચે અવારનવાર ઘર્ષણની સ્થિતિ રહે છે. અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ દ્વારા કરવામાં આવેલો આ દાવો આ વાતને રેખાંકિત કરે છે کہ વાશિંગ્ટન (Washington) સંકટના સમયમાં લશ્કરી તાકાતના ઉપયોગથી પાછળ હટનાર નથી.
રાજકીય વિશ્લેષકો માને છે કે ટ્રમ્પનું નિવેદન એક વ્યાપક રાજદ્વારી વ્યૂહરચનાનો ભાગ હોઈ શકે છે જેનો હેતુ એ દર્શાવવાનો છે કે અમેરિકા સાથે વાટાઘાટો ફક્ત તેમની શરતો પર જ શક્ય છે. જ્યારે આ દાવા અંગે ઈરાન તરફથી અત્યાર સુધી કોઈ સત્તાવાર અથવા વિગતવાર પ્રતિભાવ આપવામાં આવ્યો નથી, ત્યારે આ ખુલાસાએ ફરી એકવાર વૈશ્વિક ચર્ચા જગાવી છે.
ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પનું નિવેદન આંતરરાષ્ટ્રીય રાજકારણમાં મોટો હલચલ મચાવવા માટે પૂરતું મહત્વપૂર્ણ છે. એક તરફ, તે અમેરિકાના આક્રમક લશ્કરી વલણને પ્રતિબિંબિત કરે છે; બીજી તરફ, તે દર્શાવે છે કે આંતરરાષ્ટ્રીય દબાણ અને નોંધપાત્ર લશ્કરી ધમકીઓનો સામનો કરવા માટે મોટા રાષ્ટ્રો પણ રાજદ્વારીનો આશરો લેવા માટે કેવી રીતે મજબૂર થાય છે. આ ખુલાસા પછી અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે રાજદ્વારી સંબંધો કેવી રીતે વિકસિત થાય છે તે જોવું રસપ્રદ રહેશે.
