અમેરિકન ચૂંટણીમાં ડર કે રણનીતિ? ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના ઈલેક્શન કમિશન પરના આક્રમણ પાછળનું ગણિત
અમેરિકાની રાજનીતિમાં હાલ એક એવી ઘટનાએ જન્મ લીધો છે જેણે માત્ર વોશિંગ્ટન જ નહીં, પરંતુ સમગ્ર વિશ્વનું ધ્યાન ખેંચ્યું છે. રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઈલેક્શન આસિસ્ટન્સ કમિશન (EAC) ના તમામ સભ્યોને હટાવીને એક એવો નિર્ણય લીધો છે જેણે ચૂંટણી પ્રક્રિયાની નિષ્પક્ષતા પર મોટા પ્રશ્નાર્થ ચિહ્નો ખડા કરી દીધા છે. આ નિર્ણય નવેમ્બર મહિનામાં યોજાનારી મહત્વપૂર્ણ મધ્યવર્તી ચૂંટણીઓ (Midterm Elections) પહેલા લેવામાં આવ્યો છે, જેના કારણે સત્તાના ગલિયારાઓમાં ભારે ગરમાવો છે.
ઈલેક્શન આસિસ્ટન્સ કમિશન (EAC) શું છે અને તેની જરૂરિયાત કેમ?
વર્ષ ૨૦૦૨માં ‘હેલ્પ અમેરિકા વોટ એક્ટ’ હેઠળ અમેરિકન કોંગ્રેસે આ સ્વતંત્ર સંઘીય પંચની સ્થાપના કરી હતી. આ કમિશનનું મુખ્ય કામ ચૂંટણી પ્રક્રિયાને પારદર્શક બનાવવાનું, વોટિંગ મશીનોની ચકાસણી કરવાનું, અને ચૂંટણી અધિકારીઓને માર્ગદર્શન આપવાનું છે. ખાસ કરીને, ૧૯૯૩ના રાષ્ટ્રીય મતદાર નોંધણી કાયદા હેઠળ તૈયાર કરવામાં આવતા ફોર્મ્સનું સંચાલન આ કમિશન કરે છે. આ એક એવી સંસ્થા છે જે રાજકીય દખલગીરીથી મુક્ત હોવાનું માનવામાં આવે છે, જેમાં બે ડેમોક્રેટ અને બે રિપબ્લિકન સભ્યોનું સંતુલન રાખવામાં આવે છે. પરંતુ ટ્રમ્પના આ નિર્ણયે આ સંતુલનને જ ધરાશાયી કરી દીધું છે.
શું ચૂંટણીમાં હારનો ડર ટ્રમ્પને સતાવી રહ્યો છે?
રાજકીય નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે આ નિર્ણય પાછળના મુખ્ય કારણોમાં ટ્રમ્પની ઘટતી જતી ‘અપ્રૂવલ રેટિંગ’ છે. ઈરાન સાથેના તણાવ અને દેશમાં વધતી જતી મોંઘવારીને કારણે સામાન્ય જનતાનો રોષ સરકાર તરફ વધ્યો છે. આવા સંજોગોમાં નવેમ્બરની ચૂંટણીમાં પોતાની પાર્ટીની હારનો ડર ટ્રમ્પને સતાવી રહ્યો હોય તેવું સ્પષ્ટ જણાય છે.
ટ્રમ્પના જૂના નિવેદનો પર નજર નાખીએ તો ૨૦૨૦ની ચૂંટણીમાં પણ તેમણે કોઈ પણ પુરાવા વગર ‘ધાંધલી’ હોવાનો દાવો કર્યો હતો. હવે, આગામી ચૂંટણીમાં પોસ્ટલ બેલેટ (ટપાલ દ્વારા મતદાન) ના નિયમોમાં ફેરફાર કરવાની માગણીઓ અને ઈલેક્શન કમિશનના સભ્યોની હકાલપટ્ટી એ દર્શાવે છે કે સરકાર ચૂંટણી પ્રક્રિયા પર સંપૂર્ણ નિયંત્રણ રાખવા માંગે છે.
વ્હાઈટ હાઉસનો તર્ક: “સુરક્ષા કે સત્તાનું કેન્દ્રીયકરણ?”
વ્હાઈટ હાઉસના અધિકારીઓએ આ નિર્ણયનો બચાવ કરતા કહ્યું છે કે, રાષ્ટ્રપતિ પાસે કાર્યપાલિકાના વડા તરીકે એવા અધિકારીઓને હટાવવાનો સંપૂર્ણ અધિકાર છે જેઓ ચૂંટણી પ્રક્રિયાને સુરક્ષિત અને કાયદેસર બનાવવામાં તેમની સાથે નથી. તેમણે આ પગલાને ‘ચૂંટણીમાં થતી धोखाधડી અટકાવવા માટેના વ્યવસ્થાકીય સુધારા’ તરીકે ઓળખાવ્યું છે.
પરંતુ સવાલ એ થાય છે કે શું ‘સુરક્ષિત ચૂંટણી’ના નામે સ્વતંત્ર સંસ્થાના સભ્યોને ઈમેઈલ દ્વારા રાતોરાત કાઢી મૂકવા એ લોકશાહીનું લક્ષણ છે? એક સભ્યનું રાજીનામું અને બે સભ્યોને બરતરફ કરવાથી કમિશન હવે સંપૂર્ણ ખાલી થઈ ગયું છે. આ પરિસ્થિતિમાં જ્યારે આગામી ચૂંટણીઓ માથે છે, ત્યારે આ પંચ કેવી રીતે કામ કરશે, તે મોટો પ્રશ્ન છે.
લોકશાહીના પાયા પર પ્રશ્નાર્થ
અમેરિકન લોકશાહી વિશ્વભરમાં ‘ચેક્સ એન્ડ બેલેન્સ’ (અંકુશ અને સંતુલન) માટે જાણીતી છે. જ્યારે સ્વતંત્ર સંસ્થાઓ પર રાષ્ટ્રપતિનું સીધું નિયંત્રણ આવવા લાગે, ત્યારે લોકશાહીનું માળખું નબળું પડે છે. આ કમિશનમાં નવા સભ્યોની નિમણૂક માટે સીનેટની મંજૂરી જરૂરી છે. ટ્રમ્પ હવે કયા પ્રકારના સભ્યો લાવશે અને શું તેઓ નિષ્પક્ષ રહેશે, તે આગામી સમય જ જણાવશે.
આ ઘટનાક્રમે અમેરિકામાં રાજકીય પક્ષો વચ્ચેના અંતરને વધારી દીધું છે. ડેમોક્રેટિક પક્ષ આને ‘ચૂંટણી પ્રક્રિયા પર કબજો’ ગણાવી રહ્યો છે, જ્યારે રિપબ્લિકન સમર્થકો આને સરકારની મજબૂતી માની રહ્યા છે. પરંતુ અંતે તો નુકસાન અમેરિકન મતદારોના વિશ્વાસને થઈ રહ્યું છે.
ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પનો આ નિર્ણય તેમના શાસનકાળના અત્યાર સુધીના સૌથી વિવાદાસ્પદ પગલાઓમાંથી એક છે. ચૂંટણી પ્રક્રિયામાં જ્યારે પારદર્શિતાનું મહત્ત્વ સૌથી વધુ હોય છે, ત્યારે આ પ્રકારના ફેરફારો ગંભીર શંકાઓ પેદા કરે છે. શું ઈલેક્શન આસિસ્ટન્સ કમિશનનું અસ્તિત્વ હવે માત્ર નામનું જ રહી જશે? શું મધ્યવર્તી ચૂંટણીઓ ખરેખર નિષ્પક્ષ રહેશે?
આ પ્રશ્નોના જવાબ અમેરિકન જનતા અને આવનારા સમયના ગર્ભમાં છે. પરંતુ એટલું ચોક્કસ છે કે ટ્રમ્પનું આ પગલું અમેરિકન રાજનીતિના ઇતિહાસમાં એક ‘બ્લેક ચેપ્ટર’ તરીકે નોંધાઈ શકે છે. ચૂંટણી એ લોકશાહીનો ઉત્સવ છે, પરંતુ જ્યારે આ ઉત્સવના આયોજકોને જ બદલી નાખવામાં આવે, ત્યારે તે ઉત્સવની વિશ્વસનીયતા પર સવાલો ઊભા થવા સ્વાભાવિક છે.
