ટ્રમ્પની વિદેશ નીતિ – ઈરાન સાથેની કાર્યવાહી ‘યુદ્ધ’ નથી અને ભારત-પાક વિવાદમાં ટેરિફનો ઉપયોગ
૩૦ એપ્રિલ, ૨૦૨૬ના રોજ વ્હાઇટ હાઉસ ખાતેથી અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે પત્રકારો સાથેની વાતચીતમાં જે રીતે ઈરાન અને દક્ષિણ એશિયાના મુદ્દે નિવેદનો આપ્યા છે, તેનાથી આંતરરાષ્ટ્રીય મુત્સદ્દીગીરીમાં નવો વળાંક આવ્યો છે. ટ્રમ્પે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ઈરાન વિરુદ્ધ અમેરિકાની તાજેતરની લશ્કરી કાર્યવાહીઓ છતાં, તેઓ તેને પૂર્ણ-કક્ષાનું ‘યુદ્ધ’ માનતા નથી. તેમના મતે, આ માત્ર એક ‘શુદ્ધિકરણ પ્રક્રિયા’ હતી જેણે ઈરાનને ટેબલ પર આવવા મજબૂર કર્યું છે.
ઈરાનની સૈન્ય શક્તિનો વિનાશ: ટ્રમ્પના ચોંકાવનારા આંકડા
રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પે દાવો કર્યો હતો કે અમેરિકાની ચોકસાઈપૂર્વકની કાર્યવાહીમાં ઈરાની નૌકાદળ અને વાયુસેનાને એવું નુકસાન થયું છે જેમાંથી બહાર આવતા તેમને દાયકાઓ લાગશે. ટ્રમ્પે જણાવ્યું કે ઈરાનનું જે ડ્રોન નેટવર્ક આખા મધ્ય પૂર્વ માટે ખતરો હતું, તેની ઉત્પાદન ક્ષમતામાં ૮૨% નો ઘટાડો થયો છે. આ ઉપરાંત, તેમણે દાવો કર્યો કે ઈરાનનો વિવાદાસ્પદ પરમાણુ કાર્યક્રમ હવે સંપૂર્ણપણે નિષ્ક્રિય છે અને તેહરાન હવે માત્ર અસ્તિત્વ ટકાવવા માટે મથામણ કરી રહ્યું છે.
ભારત-પાકિસ્તાન અને ‘ટેરિફ’ ડિપ્લોમસી
ટ્રમ્પના સંબોધનનો સૌથી ચોંકાવનારો ભાગ ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચેના સંબંધો પરનો હતો. તેમણે દાવો કર્યો કે જ્યારે બંને દેશો વચ્ચે તણાવ તેની ચરમસીમા પર હતો, ત્યારે તેમણે ‘આર્થિક હથિયાર’ તરીકે ટેરિફનો ઉપયોગ કર્યો હતો. ટ્રમ્પે કહ્યું, “મેં બંને પક્ષોને સ્પષ્ટ ચેતવણી આપી હતી કે જો સરહદ પર ગોળીબાર કે યુદ્ધ ચાલુ રહેશે, તો અમેરિકા તે દેશો પર એવા આર્થિક પ્રતિબંધો અને ટેરિફ ઝીંકશે કે તેમની અર્થવ્યવસ્થા તૂટી જશે.”
નોંધનીય છે કે ગયા વર્ષે ભારતે પાકિસ્તાન પ્રેરિત આતંકવાદ સામે ‘ઓપરેશન સિંદૂર’ શરૂ કર્યું હતું, જેમાં પાકિસ્તાની સેનાને ભારે નુકસાન થયું હતું. ટ્રમ્પના મતે, તેમની મધ્યસ્થી અને આર્થિક દબાણને કારણે આ સંઘર્ષ એક પૂર્ણ-કક્ષાના પરમાણુ યુદ્ધમાં ફેરવાતા બચી ગયો હતો.
વિશ્વભરના ૮ વિવાદો ઉકેલ્યાનો દાવો
પોતાની છબી એક મજબૂત મધ્યસ્થ તરીકે રજૂ કરતા ટ્રમ્પે કહ્યું કે તેમણે અત્યાર સુધીમાં વિશ્વભરના આઠ મોટા સંઘર્ષોનો શાંતિપૂર્ણ ઉકેલ લાવ્યો છે. તેમણે દાવો કર્યો કે ઘણા દેશોના વડાઓએ તેમને આભાર માનતા પત્રો મોકલ્યા છે. તેઓ માને છે કે અમેરિકાની આર્થિક શક્તિનો ઉપયોગ જો સમજદારીથી કરવામાં આવે તો ગોળીબાર વગર પણ શાંતિ સ્થાપી શકાય છે.
ઈરાનની નાકાબંધી અને ભવિષ્યની રણનીતિ
ટ્રમ્પે સંકેત આપ્યો કે ઈરાન સામેની કડક નીતિમાં કોઈ ઢીલ આપવામાં આવશે નહીં. ઈરાની બંદરો પર નૌકાદળની નાકાબંધી (Blockade) અત્યંત અસરકારક સાબિત થઈ રહી છે. ઈરાનની અર્થવ્યવસ્થામાં ફુગાવો અને બેરોજગારી ચરમસીમાએ છે. ટ્રમ્પનું માનવું છે કે ઈરાન પાસે હવે વાટાઘાટો સિવાય બીજો કોઈ રસ્તો બચ્યો નથી. અમેરિકા હવે ‘વેઈટ એન્ડ વોચ’ની નીતિ અપનાવી રહ્યું છે, જ્યાં ઈરાનની દરેક હિલચાલ પર સેટેલાઇટ અને ઈન્ટેલિજન્સ દ્વારા નજર રાખવામાં આવી રહી છે.
ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પનું આ વલણ દર્શાવે છે કે ૨૦૨૬માં અમેરિકાની વિદેશ નીતિ ‘લશ્કરી શક્તિ’ કરતા ‘આર્થિક દબાણ’ પર વધુ ભાર આપી રહી છે. ભારત-પાકિસ્તાન વચ્ચેના શાંતિના દાવાઓ હોય કે ઈરાનની શરણાગતિ, ટ્રમ્પ પોતાને એક એવા નેતા તરીકે સ્થાપિત કરી રહ્યા છે જે યુદ્ધ લડ્યા વગર જ વિજય મેળવવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. હવે જોવાનું એ રહેશે કે ટ્રમ્પના આ દાવાઓ પર ભારત અને ઈરાન જેવી સત્તાઓ કેવી પ્રતિક્રિયા આપે છે.
