ભારતમાં મમતા-ઉદ્ધવ જેવો રાજકીય બળવો હવે અમેરિકામાં
વૈશ્વિક રાજકારણમાં ક્યારેક એવી ઘટનાઓ બને છે જે લોકશાહીની સર્વોપરિતા સાબિત કરી દે છે. ભૂતકાળમાં ભારતીય રાજકારણમાં જે રીતે મમતા બેનર્જી કે ઉદ્ધવ ઠાકરેના પક્ષોમાં આંતરિક બળવો અને ક્રોસ-વોટિંગ જોવા મળ્યું હતું, બરાબર તેવો જ પક્ષીય બળવો અત્યારે અમેરિકાના સત્તાધારી પક્ષમાં જોવા મળ્યો છે. ઈરાન સામે ચાલી રહેલા સંઘર્ષ અને સૈન્ય કાર્યવાહી મુદ્દે અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પને પક્ષની અંદરથી જ જોરદાર આંચકો લાગ્યો છે. અમેરિકન સંસદના ઉપલા ગૃહ એટલે કે સેનેટે રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પને ઈરાન વિરુદ્ધ અમેરિકાની સૈન્ય કાર્યવાહી તાત્કાલિક અટકાવવા આહ્વાન કરતો એક ઐતિહાસિક ઠરાવ પસાર કર્યો છે. સૌથી આશ્ચર્યજનક બાબત એ છે કે ટ્રમ્પના પોતાના જ પક્ષના કાયદા નિર્માતાઓએ વિપક્ષ સાથે હાથ મિલાવીને આ પ્રસ્તાવની તરફેણમાં મતદાન કર્યું છે.
સેનેટમાં રસાકસીભર્યું મતદાન અને પક્ષપલટો
અમેરિકી સેનેટમાં રજૂ કરાયેલા આ ‘વોર પાવર્સ રિઝોલ્યુશન’ (યુદ્ધ શક્તિ પ્રસ્તાવ) ની તરફેણમાં ૫૦ મતો પડ્યા હતા, જ્યારે રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પની સૈન્ય નીતિના સમર્થનમાં માત્ર ૪૮ સભ્યોએ મતદાન કર્યું હતું. ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની રિપબ્લિકન પાર્ટી પાસે સેનેટ અને હાઉસ ઓફ રિપ્રેઝન્ટેટિવ્સ (નીચલું ગૃહ) બંનેમાં ખૂબ જ પાતળી બહુમતી છે. આવા કટોકટીના સમયે રિપબ્લિકન પાર્ટીના ચાર પ્રભાવશાળી સાંસદોએ પોતાની જ સરકારની નીતિ વિરુદ્ધ જઈને ડેમોક્રેટ્સના પ્રસ્તાવને ટેકો આપ્યો હતો. આ સિવાય, મતદાન દરમિયાન બે સભ્યો ગૃહમાં ગેરહાજર રહ્યા હતા, જે પરોક્ષ રીતે ટ્રમ્પ વિરોધી વલણ દર્શાવે છે. બીજી તરફ, વિપક્ષ ડેમોક્રેટિક પાર્ટીના પણ એક સેનેટરે પક્ષની લાઇનથી અલગ જઈને ટ્રમ્પના પક્ષમાં મતદાન કર્યું હતું, જેના કારણે આખી પ્રક્રિયા અત્યંત રોમાંચક બની ગઈ હતી.
યુદ્ધ ફાટી નીકળવાનું મુખ્ય કારણ અને સંસદનો આક્રોશ
આ વિવાદની પૃષ્ઠભૂમિ ૨૮ ફેબ્રુઆરીના રોજ સર્જાઈ હતી, જ્યારે અમેરિકી સૈન્યએ ઈરાન પર એક મોટો સૈન્ય હુમલો કર્યો હતો. આ હુમલામાં ઈરાનના સર્વોચ્ચ નેતા આયાતુલ્લાહ અલી ખામેનીની હત્યા થઈ ગઈ હતી. આ ઘટના બાદ મધ્ય-પૂર્વ (મિડલ ઈસ્ટ) માં તણાવ ચરમસીમાએ પહોંચ્યો હતો અને ત્રીજા વિશ્વયુદ્ધ જેવી સ્થિતિનું નિર્માણ થવા લાગ્યું હતું. અમેરિકી સાંસદો અને જનતામાં એવો ભય હતો કે રાષ્ટ્રપતિનો આ એકતરફી નિર્ણય અમેરિકાને એક લાંબા અને વિનાશક યુદ્ધમાં ધકેલી દેશે. આથી, યુએસ કોંગ્રેસના ઇતિહાસમાં પ્રથમ વખત બંને ગૃહોએ એકસાથે આવીને રાષ્ટ્રપતિને મોરચા પરથી અમેરિકી સૈનિકોને તાત્કાલિક પાછા ખેંચવાનો કડક નિર્દેશ આપ્યો છે. આ માટે ૧૯૭૩ના ઐતિહાસિક કાયદાનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે, જેને ‘વોર પાવર્સ એક્ટ’ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
નીચલા ગૃહમાં પણ ટ્રમ્પ પરાજિત
સેનેટ પહેલાં આ પ્રસ્તાવ સંસદના નીચલા ગૃહ એટલે કે હાઉસ ઓફ રિપ્રેઝન્ટેટિવ્સમાં પણ પસાર થઈ ચૂક્યો છે. ત્યાં પણ ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રને ભારે ક્ષોભજનક સ્થિતિનો સામનો કરવો પડ્યો હતો. ગૃહમાં પ્રસ્તાવની તરફેણમાં ૨૧૫ મતો પડ્યા હતા, જ્યારે તેની વિરુદ્ધમાં માત્ર ૨૦૮ મતો જ આવ્યા હતા. નીચલા ગૃહમાં પણ રિપબ્લિકન પાર્ટીના ચાર સભ્યોએ બળવો કરીને પ્રસ્તાવની તરફેણમાં વોટ આપ્યો હતો. પોતાના જ કાયદા ઘડનારાઓનો આ આક્રોશ દર્શાવે છે કે અમેરિકાની જનતા અને લોકપ્રતિનિધિઓ હવે કોઈ નવા યુદ્ધના પક્ષમાં નથી.
શું હવે મામલો સુપ્રીમ કોર્ટમાં પહોંચશે?
વોર પાવર્સ એક્ટની વિશેષ જોગવાઈઓ હેઠળ, આ પ્રકારના બિલને કાયદો બનાવવા માટે વ્હાઇટ હાઉસ અથવા રાષ્ટ્રપતિના હસ્તાક્ષરની જરૂર હોતી નથી, તે સંસદની મંજૂરીથી જ પ્રભાવિત બને છે. જો કે, વ્હાઇટ હાઉસે સત્તાવાર નિવેદન જારી કરીને આ બિલને સંપૂર્ણપણે ગેરબંધારણીય ગણાવ્યું છે અને દાવો કર્યો છે કે આ ઠરાવ રાષ્ટ્રપતિ પર બંધનકર્તા નથી. કાનૂની અને બંધારણીય નિષ્ણાતોના મતે, આ એક અત્યંત જટિલ પ્રશ્ન છે કે યુદ્ધની સ્થિતિમાં સર્વોચ્ચ સત્તા સંસદ પાસે છે કે રાષ્ટ્રપતિ પાસે. આથી, આ વિવાદનો અંતિમ ઉકેલ હવે અમેરિકાની સર્વોચ્ચ અદાલતમાં આવવાની પૂરેપૂરી શક્યતા છે. હાલમાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે બેક-ચેનલથી શાંતિ કરાર માટે વાટાઘાટો ચાલી રહી છે, ત્યારે સંસદના આ આંચકાની ટ્રમ્પની વાટાઘાટો કરવાની ક્ષમતા પર શું અસર પડશે તે જોવું રહ્યું.
