UAE માં વસતા NRIs માટે સુવર્ણ તક: FCNR અને NRE થાપણો પર મળી રહ્યું છે ઐતિહાસિક વળતર; સપ્ટેમ્બર સુધી મર્યાદિત લાભનો આ રીતે ઉઠાવો ફાયદો
સંયુક્ત આરબ અમીરાત (UAE) સહિત સમગ્ર અખાતી દેશોમાં (Gulf Countries) વસતા બિન-નિવાસી ભારતીયો (NRIs) માટે ભારતમાં રોકાણ કરીને બંપર કમાણી કરવાનો આ એક સર્વોત્તમ સમય છે. ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) દ્વારા NRI બચત યોજનાઓ અને વિદેશી ચલણ થાપણોને લગતા મુખ્ય નિયમોમાં કામચલાઉ છૂટછાટ આપવામાં આવ્યા બાદ, વિદેશમાં રહેતા ભારતીયોને છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં સૌથી આકર્ષક વળતર (Returns) ઓફર કરવામાં આવી રહ્યું છે.
આ ઐતિહાસિક પગલાને કારણે ભારતભરની સરકારી અને ખાનગી બેંકોએ વિદેશી ચલણ બિન-નિવાસી એટલે કે FCNR(B) થાપણો પરના વ્યાજ દરોમાં મોટો વધારો કર્યો છે. હાલમાં કેટલીક બેંકો યુએસ ડોલર (USD) ની થાપણો પર ૭.૧ ટકા સુધીનો વાર્ષિક વ્યાજ દર ઓફર કરી રહી છે. વૈશ્વિક બજારમાં ચાલતી અસ્થિરતા વચ્ચે આ પ્રકારનું વળતર NRI રોકાણકારો માટે કોઈ મોટી લોટરીથી કમ નથી.
RBI નો આક્રમક પ્લાન: શા માટે નિયમો હળવા કરાયા?
વૈશ્વિક સ્તરે કાચા તેલ (Crude Oil) ના વધતા ભાવ અને આંતરરાષ્ટ્રીય બજારની અનિશ્ચિતતા વચ્ચે ભારતીય અર્થતંત્રને મજબૂતી આપવા માટે કેન્દ્રીય બેંકે આ વ્યૂહાત્મક પગલું ભર્યું છે. આ ફેરફારો પાછળનો મુખ્ય હેતુ વિદેશી ભંડોળને આકર્ષવાનો, દેશના વિદેશી હૂંડિયામણ ભંડાર (Foreign Exchange Reserves) ને શક્તિશાળી બનાવવાનો અને અમેરિકી ડોલર સામે ભારતીય રૂપિયાને ઘસાતો અટકાવવાનો છે.
મહત્વપૂર્ણ સમયમર્યાદા:
રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (RBI) ના જણાવ્યા અનુસાર, નિયમોમાં આપવામાં આવેલી આ વિશેષ છૂટછાટ ૩૦ સપ્ટેમ્બર, ૨૦૨૬ સુધી જ અમલમાં રહેશે. એટલે કે, વિદેશી ભારતીયો પાસે આ ઊંચા વ્યાજ દરોનો લાભ લેવા માટે મર્યાદિત સમય છે.
નાણાકીય નિષ્ણાતો અને રોઇટર્સના અહેવાલો મુજબ, આ આકર્ષક સ્કીમને કારણે ભારતીય બેંકો FCNR(B) ડિપોઝિટ પ્રોગ્રામ દ્વારા અંદાજે $૩૫ બિલિયનથી $૪૦ બિલિયન (૩૫ થી ૪૦ અબજ યુએસ ડોલર) જેટલું માતબર ભંડોળ એકત્રિત કરી શકે તેવી સંભાવના છે.
નિયમોમાં કયા મોટા ફેરફારો થયા છે?
અગાઉ, ભારતીય બેંકો પર NRI થાપણો પર વ્યાજ દર નક્કી કરવા માટે સખત નિયમનકારી નિયંત્રણો હતા. પરંતુ નવા આદેશ હેઠળ સેન્ટ્રલ બેંકે નીચે મુજબના નિયંત્રણો હટાવી લીધા છે:
FCNR(B) થાપણો: ૩ વર્ષથી વધુ અને ૫ વર્ષ સુધીની પાકતી મુદત (Maturity) ધરાવતી નવી એફસીએનઆર(બી) થાપણો પરના વ્યાજ દરની ઉપલી મર્યાદા (Ceiling) સંપૂર્ણપણે હટાવી દેવામાં આવી છે.
NRE થાપણો: ૩ વર્ષ કે તેથી વધુની મુદત ધરાવતી નવી બિન-નિવાસી બાહ્ય (NRE) થાપણો પર અપાતા વ્યાજ દરો પરના સ્થાનિક બેન્ચમાર્ક નિયંત્રણો પણ દૂર કરાયા છે.
આ ફેરફાર પહેલાં, બેંકો માટે NRE દરોને સ્થાનિક ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટ (FD) ના દરો સાથે સાંકળીને રાખવા ફરજિયાત હતા, જેના કારણે તેઓ ઈચ્છવા છતાં વધુ વ્યાજ આપી શકતી નહોતી.
FCNR(B) વિરુદ્ધ NRE થાપણો: તમારા માટે કયો વિકલ્પ શ્રેષ્ઠ?
| લક્ષણો / વિગત | FCNR(B) ખાતું | NRE ખાતું |
| ચલણનું સ્વરૂપ | વિદેશી ચલણ (USD, GBP, EUR વગેરે) માં જળવાય છે. | ભારતીય રૂપિયા (INR) માં રૂપાંતરિત થાય છે. |
| ચલણનું જોખમ | શૂન્ય જોખમ. રૂપિયાના અવમૂલ્યનની કોઈ અસર થતી નથી. | ઊંચું જોખમ. રૂપિયાના મૂલ્યમાં ફેરફાર થવાથી વળતર બદલાઈ શકે છે. |
| કરમુક્તિ | ભારતમાં આ ખાતા પર મળતું વ્યાજ સંપૂર્ણપણે આવકવેરા મુક્ત (Tax-Free) છે. | ભારતમાં વ્યાજની આવક પર કોઈ ટેક્સ લાગતો નથી. |
| પરત મોકલવાની સુવિધા | મુદ્દલ અને વ્યાજ બંને સરળતાથી વિદેશ લઈ જઈ શકાય છે (Fully Repatriable). | સંપૂર્ણ ભંડોળ અને વ્યાજ મુક્તપણે વિદેશ ટ્રાન્સફર કરી શકાય છે. |
UAE ના ભારતીયોને કેમ બમણો ફાયદો છે?
દુબઈ, અબુ ધાબી કે શારજાહ જેવા વિસ્તારોમાં રહેતા ભારતીય વ્યાવસાયિકો અને ઉદ્યોગપતિઓ કે જેઓ યુએઈ દિરહામ (AED) માં કમાણી કરે છે, તેમના માટે FCNR(B) થાપણો સુરક્ષાની દ્રષ્ટિએ સર્વોત્તમ છે. દિરહામનું મૂલ્ય અમેરિકી ડોલર સાથે સીધું જોડાયેલું (Pegged) હોવાથી, તેઓ પોતાની બચતને સરળતાથી ડોલરમાં કન્વર્ટ કરીને ભારતમાં પાર્ક કરી શકે છે.
આનાથી ભવિષ્યમાં જો રૂપિયો નબળો પડે, તો પણ તેમના રોકાણના વાસ્તવિક મૂલ્ય પર કોઈ આંચ આવતી નથી. ઉપરાંત, ભારતમાં તેના પર કોઈ ઇન્કમ ટેક્સ ચૂકવવો પડતો નથી, જે વળતરને વધુ નફાકારક બનાવે છે.
કઈ બેંક કેટલું વ્યાજ આપી રહી છે?
RBI ની લીલી ઝંડી મળતા જ ભારતની અગ્રણી બેંકો વચ્ચે NRI ગ્રાહકોને આકર્ષવા માટે સ્પર્ધા શરૂ થઈ ગઈ છે. અગાઉ આ થાપણો પર માંડ ૩.૩૫ થી ૪ ટકા વ્યાજ મળતું હતું, જે હવે ૬ ટકાથી વધીને ૭ ટકાથી ઉપર પહોંચી ગયું છે:
- સ્ટેટ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (SBI): દેશની સૌથી મોટી સરકારી બેંકે FCNR(B) ના દરો વધારીને ૬.૦૦ ટકા કર્યા છે.
- કેનેરા બેંક: ગ્રાહકોને આકર્ષવા માટે ૬.૫૦ ટકા સુધીનો વ્યાજ દર ઓફર કરી રહી છે.
- AU સ્મોલ ફાઇનાન્સ બેંક: ખાનગી ક્ષેત્રની આ બેંકે પસંદગીની યુએસ ડોલર ડિપોઝિટ પર ૭.૧૦ ટકા જેટલો ઊંચો અને આકર્ષક દર જાહેર કર્યો છે.
બેંકો આટલું ઊંચું વ્યાજ કેવી રીતે આપી શકે છે?
ઘણા રોકાણકારોને પ્રશ્ન થાય કે બેંકો અચાનક આટલું ઊંચું વ્યાજ આપવા સક્ષમ કેવી રીતે બની? તેની પાછળનું રહસ્ય એ છે કે RBI પોતે મુખ્ય નાણાકીય ખર્ચ શોષી રહી છે.
કેન્દ્રીય બેંકે એક વિશેષ વિન્ડો ઓપન કરી છે, જેના હેઠળ નવી FCNR(B) થાપણો સાથે સંકળાયેલા વિદેશી-વિનિમય હેજિંગ ખર્ચ (Foreign Exchange Hedging Costs) નો મોટો હિસ્સો આરબીઆઈ પોતે ભોગવે છે. આનાથી બેંકો પર વધારાનો આર્થિક બોજ પડતો નથી અને તેઓ સીધો જ નફો NRI ગ્રાહકોને પાસ કરી શકે છે.
શું જૂના થાપણદારો પોતાના ખાતા સ્વિચ કરી શકે છે?
હાલમાં NRIs માં આ પ્રશ્ન સૌથી વધુ ચર્ચાઈ રહ્યો છે. અહીં એ સ્પષ્ટ કરવું જરૂરી છે કે RBI નું આ નવું પ્રોત્સાહન ફક્ત નવી થાપણો અથવા તો જે થાપણો હવે પાકતી મુદતે (Maturity) પહોંચી છે તેના પર જ લાગુ પડશે. જે ગ્રાહકોએ આ નિયમ આવ્યાના થોડા સમય પહેલાં જ જૂના (ઓછા) દરે ખાતા ખોલાવ્યા છે, તેઓ અત્યારે ઓછા વળતરમાં ફસાયેલા છે.
કેટલાક બેંકરોના મતે, ઘણા ગ્રાહકો પોતાની જૂની ડિપોઝિટ અકાળે (Prematurely) બંધ કરીને નવા ઊંચા દરોમાં નાણાં રોકવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે. જોકે, FCNR(B) ના નિયમ મુજબ જો તમે એક વર્ષ પૂરું થયા પહેલાં નાણાં ઉપાડો છો, તો કોઈ વ્યાજ મળતું નથી. જ્યારે એક વર્ષ પછી ઉપાડ કરવા પર સામાન્ય રીતે નક્કી થયેલા દર કરતાં ૧ ટકા જેટલો પેનલ્ટી કટાવવો પડે છે. તેથી ગ્રાહકોએ ગણતરી કરીને જ સ્વિચ કરવાનો નિર્ણય લેવો જોઈએ.
બેંક ડિપોઝિટ ઉપરાંત શેરબજારના નિયમો પણ સરળ બન્યા
ભારત સરકાર અને આરબીઆઈ માત્ર ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટ સુધી સીમિત નથી રહ્યા. વિદેશી ભારતીયો (NRIs) અને ઓવરસીઝ સિટીઝન્સ ઓફ ઈન્ડિયા (OCIs) માટે ભારતીય શેરબજાર (Indian Stock Market) માં રોકાણ કરવાની પ્રક્રિયાને પણ અત્યંત સરળ બનાવી દેવામાં આવી છે:
૧. સમર્પિત ખાતાની સુવિધા: હવે રોકાણકારો સમર્પિત રૂપિયા ખાતા (Dedicated Rupee Account) દ્વારા સીધા જ વ્યવહારો કરી શકશે.
૨. સરળ રિપેટ્રિએશન: શેરોના વેચાણની રકમ સીધી એ જ ખાતામાં જમા થશે અને લાયક ટેક્સ ચૂકવ્યા બાદ તે નાણાં સરળતાથી વિદેશ પરત લઈ જઈ શકાશે.
૩. ઇક્વિટી મર્યાદામાં વધારો: લિસ્ટેડ ભારતીય કંપનીઓમાં વ્યક્તિગત રોકાણ મર્યાદા ૫ ટકાથી વધારીને ૧૦ ટકા કરવામાં આવી છે. જ્યારે કુલ વિદેશી વ્યક્તિગત રોકાણકારો માટેની સામૂહિક મર્યાદા ૧૦ ટકાથી વધારીને ૨૪ ટકા સુધી કરી દેવાઈ છે. આનાથી મોટા રોકાણકારો નિયમનકારી મંજૂરીઓની લાંબી વિધિ વિના મોટું રોકાણ કરી શકશે.
