ખાડી દેશોમાં સત્તાનો નવો સંઘર્ષ: સાઉદી અરેબિયા અને યુએઈની દોસ્તીમાં તિરાડ, અબુ ધાબી બન્યું રશિયા-યુક્રેન શાંતિ વાટાઘાટોનું કેન્દ્ર
દાયકાઓ સુધી ખાડી વિસ્તારમાં અમેરિકાના સૌથી નજીકના સાથી રહેલા સાઉદી અરેબિયા અને સંયુક્ત આરબ અમીરાત (UAE) વચ્ચેના સંબંધો હવે વ્યૂહાત્મક હરીફાઈમાં ફેરવાઈ ગયા છે. જ્યાં એક તરફ બંને દેશો વચ્ચે પ્રાદેશિક પ્રભુત્વ અને આર્થિક નિયંત્રણને લઈને ‘શીત યુદ્ધ’ છેડાયું છે, ત્યાં બીજી તરફ અબુ ધાબી રશિયા અને યુક્રેન વચ્ચે શાંતિ વાટાઘાટોના એક મહત્વપૂર્ણ આંતરરાષ્ટ્રીય કેન્દ્ર તરીકે ઉભરી રહ્યું છે.
યમન બન્યું સંઘર્ષનું મુખ્ય મેદાન
સાઉદી અરેબિયા અને યુએઈ વચ્ચેના તણાવનું સૌથી મોટું કેન્દ્ર યમન રહ્યું છે. 30 ડિસેમ્બર 2025 ના રોજ સાઉદી નેતૃત્વ હેઠળની સેનાએ યમનના મુક્લા (Mukalla) બંદર પર હવાઈ હુમલો કર્યો હતો. સાઉદી અધિકારીઓનો દાવો છે કે આ ઓપરેશનમાં એવા હથિયારો અને સૈન્ય વાહનોને નિશાન બનાવવામાં આવ્યા હતા જે યુએઈથી આવ્યા હતા અને યુએઈ સમર્થિત ‘સધર્ન ટ્રાન્ઝિશનલ કાઉન્સિલ’ (STC) માટે મોકલવામાં આવી રહ્યા હતા. આ હુમલાને બંને દેશો વચ્ચેના દાયકાઓ જૂના ગઠબંધનમાં સૌથી મોટી તિરાડ તરીકે જોવામાં આવે છે.
રિયાદ વિરુદ્ધ દુબઈ: આર્થિક મહાસત્તા બનવાની જંગ
આર્થિક મોરચે પણ બંને દેશો સામસામે છે. સાઉદી અરેબિયાના ક્રાઉન પ્રિન્સ મોહમ્મદ બિન સલમાન તેમની ‘વિઝન 2030’ યોજના હેઠળ સાઉદી અરેબિયાને વૈશ્વિક રોકાણ હબ બનાવવા માંગે છે. આ માટે રિયાદે બહુરાષ્ટ્રીય કંપનીઓ પર દબાણ લાવ્યું છે કે જો તેઓ સરકારી કોન્ટ્રાક્ટ ઈચ્છતા હોય, તો તેમણે તેમના પ્રાદેશિક મુખ્યાલય (હેડક્વાર્ટર) દુબઈથી રિયાદ સ્થાનાંતરિત કરવા પડશે. આનાથી દુબઈના લાંબા સમયથી ચાલી આવતા વ્યાપારિક અને નાણાકીય દબદબાને સીધો પડકાર મળી રહ્યો છે.
અબુ ધાબીમાં ઐતિહાસિક ત્રિપક્ષીય શાંતિ વાટાઘાટો
પ્રાદેશિક તણાવ વચ્ચે, અબુ ધાબી વૈશ્વિક મુત્સદ્દીગીરીનું મંચ બની ગયું છે. શુક્રવાર, 23 જાન્યુઆરી 2026 ના રોજ રશિયા, અમેરિકા અને યુક્રેનના પ્રતિનિધિઓ વચ્ચે પ્રથમ વખત સત્તાવાર ત્રિપક્ષીય સુરક્ષા વાટાઘાટો અબુ ધાબીમાં યોજાઈ હતી. આ બેઠક પહેલા રશિયાના રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિને મોસ્કોમાં અમેરિકી વિશેષ દૂત સ્ટીવ વિટકોફ અને જેરેડ કુશનર સાથે ચાર કલાક લાંબી “અત્યંત સ્પષ્ટ” ચર્ચા કરી હતી.
વાટાઘાટોના મુખ્ય મુદ્દાઓ અને પડકારો:
- પ્રાદેશિક વિવાદ: રશિયાએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે જ્યાં સુધી ‘એન્કરેજ ફોર્મ્યુલા’ (Anchorage formula) હેઠળ પ્રાદેશિક મુદ્દાઓનો ઉકેલ નહીં આવે, ત્યાં સુધી લાંબા ગાળાની શાંતિ શક્ય નથી.
- સૈન્ય અને સુરક્ષા: રશિયન પ્રતિનિધિમંડળનું નેતૃત્વ લશ્કરી ગુપ્તચર વડા એડમિરલ ઈગોર કોસ્ત્યુકોવ કરી રહ્યા છે.
- નાટો (NATO) નો મુદ્દો: રશિયાની માંગ છે કે યુક્રેન નાટોમાં જોડાવાની તેની મહત્વકાંક્ષા છોડી દે અને તેની સેનાને મર્યાદિત કરે.
- પુનઃનિર્માણ: પુતિને સંકેત આપ્યો છે કે રશિયાના ફ્રીઝ કરાયેલા ફંડનો ઉપયોગ યુદ્ધગ્રસ્ત વિસ્તારોના પુનઃનિર્માણ માટે થઈ શકે છે.
સાઉદી-યુએઈ હરીફાઈ અને અબુ ધાબીમાં થઈ રહેલી શાંતિ વાટાઘાટો ખાડી વિસ્તારની ભૂ-રાજનીતિને સંપૂર્ણપણે બદલી રહી છે. અમેરિકા માટે તેના આ બે મુખ્ય સાથીઓ વચ્ચે વધતા મતભેદોને સંભાળવા એક મોટો પડકાર બની ગયો છે. આવનારા સમયમાં એ જોવું મહત્વનું રહેશે કે શું આર્થિક અને સૈન્ય સ્પર્ધા પ્રાદેશિક અસ્થિરતાનું કારણ બને છે કે પછી શાંતિ વાટાઘાટો દ્વારા અબુ ધાબી પોતાની રાજદ્વારી જીત નોંધાવે છે.
