યુપીમાં યોગી સરકારનો મોટો નિર્ણય: હવે જન્મ-મરણના દાખલા એક જ દિવસમાં મળશે, જાણો જનતાને કેવી રીતે થશે ફાયદો
ઉત્તર પ્રદેશની યોગી આદિત્યનાથ સરકારે રાજ્યના નાગરિકોને વહીવટી પ્રક્રિયાઓમાંથી મુક્તિ અપાવવા અને ડિજિટલ ગવર્નન્સને પ્રોત્સાહન આપવા માટે એક ઐતિહાસિક અને અત્યંત પ્રશંસનીય નિર્ણય લીધો છે. સામાન્ય જનતાને મોટી રાહત આપતા સરકારે જાહેરાત કરી છે કે હવે રાજ્યના મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનોમાં જન્મ અને મૃત્યુના પ્રમાણપત્રો (Birth and Death Certificates) મેળવવા માટે દિવસો સુધી રાહ જોવી નહીં પડે. આ મહત્વપૂર્ણ દસ્તાવેજો હવે અરજી કર્યાના એક જ દિવસમાં એટલે કે ‘સેમ ડે’ જારી કરી દેવામાં આવશે.
આ નવી વ્યવસ્થાને સુચારૂ રૂપે ચલાવવા માટે સરકારે વિશેષ ‘શાસન કેન્દ્રો’ (Governance Centers) સ્થાપિત કર્યા છે. મુખ્યમંત્રી યોગી આદિત્યનાથના નેતૃત્વ હેઠળની સરકારનો દાવો છે કે આ ક્રાંતિકારી પગલાથી લોકોને સરકારી કચેરીઓના ધક્કા ખાવામાંથી કાયમી મુક્તિ મળશે અને સરકારી સેવાઓ વધુ ઝડપી, સુલભ અને પારદર્શક બનશે.
જૂની પદ્ધતિ અને જનતાની હાલાકી: શા માટે આ ફેરફાર જરૂરી હતો?
અગાઉની વ્યવસ્થાની વાત કરીએ તો, ઉત્તર પ્રદેશમાં સામાન્ય નાગરિકો માટે જન્મ અથવા મૃત્યુનું પ્રમાણપત્ર મેળવવું એ લોઢાના ચણા ચાવવા જેવું કામ હતું. લોકોને આ એક સામાન્ય દસ્તાવેજ માટે અઠવાડિયો કે મહિનાઓ સુધી રાહ જોવી પડતી હતી. ઘણીવાર મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનો (મહાનગરપાલિકાઓ) અને સરકારી કચેરીઓના ચક્કર લગાવી લગાવીને લોકો થાકી જતા હતા.
આ ઉપરાંત, દસ્તાવેજોની ચકાસણી (Verification) ની પ્રક્રિયા એટલી જટિલ અને ધીમી હતી કે તેમાં ભારે વિલંબ થતો હતો. આ ધીમી ગતિને કારણે કચેરીઓમાં ભ્રષ્ટાચાર અને વચેટીયાઓ (દલાલો) નો પ્રભાવ વધતો હતો, જેનો ભોગ આખરે ગરીબ અને મધ્યમ વર્ગના લોકોને બનવું પડતું હતું. જનતાની આ જ મુશ્કેલીઓને ધ્યાનમાં રાખીને યોગી સરકારે આખી સિસ્ટમનું ડિજિટલાઈઝેશન કરવાનો મક્કમ નિર્ણય કર્યો છે.
નવી ડિજિટલ સિસ્ટમ: ‘શાસન કેન્દ્રો’ ની કમાલ
નવી વ્યવસ્થા હેઠળ આખી પ્રક્રિયાને ઓનલાઈન અને હાઈટેક બનાવી દેવામાં આવી છે. રાજ્ય સરકારે તાજેતરમાં જ ‘જન્મ અને મૃત્યુ નોંધણી નિયમો 2026’ ને મંજૂરી આપી છે. આ નવા નિયમો અંતર્ગત ડિજિટલ સેવાઓ અને સમયસર પ્રમાણપત્ર આપવા પર વિશેષ ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે.
લખનૌમાં આયોજિત એક કાર્યક્રમ દરમિયાન આ અંગે સત્તાવાર માહિતી આપતા કેબિનેટ મંત્રી એ.કે. શર્માએ જણાવ્યું હતું કે આ નવી સિસ્ટમ સંપૂર્ણપણે ડિજિટલ ટેક્નોલોજી પર આધારિત હશે. અરજી કરવાની પ્રક્રિયા, દસ્તાવેજ ચકાસણી (વેરિફિકેશન) અને છેલ્લે પ્રમાણપત્ર જારી કરવાની તમામ પ્રક્રિયાઓ એક જ સેન્ટ્રલાઇઝ્ડ ઓનલાઈન પ્લેટફોર્મ સાથે જોડી દેવામાં આવી છે. જેમ જ કોઈ નાગરિક ગવર્નન્સ સેન્ટર પર આવીને પોતાની અરજી સબમિટ કરશે, તેની ચકાસણી ત્વરિત ગતિએ ઓનલાઈન મોડમાં જ પૂરી કરવામાં આવશે અને તે જ દિવસે ડિજિટલ સહી વાળું પ્રમાણપત્ર તૈયાર કરી દેવાશે.
છેતરપિંડી અને ભ્રષ્ટાચાર પર વાગશે મોટો હથોડો
આ નવી ડિજિટલ પ્રણાલીનો સૌથી મોટો ફાયદો એ થશે કે તેનાથી સિસ્ટમમાં રહેલી પારદર્શકતા વધશે અને છેતરપિંડી અટકાવવામાં મોટી મદદ મળશે. ભૂતકાળમાં નકલી જન્મ કે મૃત્યુના પ્રમાણપત્રો બનાવીને સરકારી યોજનાઓનો ખોટો લાભ લેવાના અથવા જમીન-મિલકતના વિવાદો ઊભા કરવાના કિસ્સાઓ સામે આવતા હતા.
નવી ઓનલાઈન સિસ્ટમમાં ડેટાબેઝ સુરક્ષિત હોવાથી અને તમામ પ્રક્રિયા ડિજિટલી ટ્રેક થતી હોવાથી નકલી દસ્તાવેજો બનાવવાની કે ડેટા સાથે છેડછાડ કરવાની શક્યતાઓ નહિવત થઈ જાય છે. મંત્રી એ.કે. શર્માના જણાવ્યા અનુસાર, વચેટીયાઓની પ્રથા નાબૂદ થવાથી ભ્રષ્ટાચાર પર લગામ કસાશે અને સાચા લાભાર્થીઓને કોઈ પણ જાતની લાંચ આપ્યા વિના તેમનો હક મળી શકશે.
શરૂઆત ક્યાંથી થઈ અને આગળનો એક્શન પ્લાન શું છે?
આ મહત્વકાંક્ષી પ્રોજેક્ટના પ્રથમ તબક્કાની શરૂઆત ઉત્તર પ્રદેશની રાજધાની લખનૌથી કરવામાં આવી છે. લખનૌમાં પ્રથમ આધુનિક ગવર્નન્સ સેન્ટર (શાસન કેન્દ્ર) કાર્યરત કરી દેવામાં આવ્યું છે, જ્યાં લોકોને આ સુવિધા મળવા લાગી છે.
સરકાર આ વ્યવસ્થાને ખૂબ જ ઝડપથી સમગ્ર રાજ્યમાં લાગુ કરવા માંગે છે. આગામી આયોજન અંતર્ગત વારાણસી, ગોરખપુર અને પ્રયાગરાજ જેવા મોટા અને મહત્વના શહેરોના મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનોમાં આ સિસ્ટમ લાગુ કરવાની તૈયારીઓ પૂરજોશમાં ચાલી રહી છે. ટૂંક સમયમાં જ રાજ્યના તમામ ૧૭ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનોમાં આ સેમ-ડે સર્ટિફિકેટ સિસ્ટમ શરૂ કરી દેવામાં આવશે, જેથી કરોડો નાગરિકોને તેનો લાભ મળી શકે.
સામાન્ય જનતા અને ગ્રામીણ વિસ્તારોને મળનારા મુખ્ય ફાયદાઓ
આ નવી વ્યવસ્થા માત્ર શહેરી વિસ્તારો પૂરતી સીમિત નથી, પરંતુ તેનો વ્યાપક ફાયદો ગ્રામીણ અને પછાત વિસ્તારોના લોકોને પણ મળશે. સરકાર દ્વારા જાહેર કરાયેલા મુખ્ય ફાયદાઓ અને નિયમો નીચે મુજબ છે:
૨૧ દિવસમાં મફત પ્રમાણપત્ર: જો કોઈ બાળકના જન્મ અથવા કોઈ વ્યક્તિના મૃત્યુની માહિતી ઘટના બન્યાના ૨૧ દિવસની અંદર શાસન કેન્દ્રમાં આપવામાં આવશે, તો તેનું પ્રમાણપત્ર સંપૂર્ણપણે મફત (કોઈપણ ચાર્જ વિના) જારી કરવામાં આવશે.
ડિજિટલ ડાઉનલોડ સુવિધા: નાગરિકોએ પ્રમાણપત્રની હાર્ડ કોપી લેવા માટે કચેરીએ જવાની પણ જરૂર નથી. તેઓ ઘરે બેઠા જ સરકારી પોર્ટલ પરથી ડિજિટલી સાઇન કરેલું પ્રમાણપત્ર ડાઉનલોડ કરી શકશે અને તેની પ્રિન્ટ કાઢી શકશે. આ ડિજિટલ સર્ટિફિકેટ દરેક જગ્યાએ માન્ય ગણાશે.
વિલંબિત નોંધણી માટે સ્પષ્ટ નિયમો: જો કોઈ કારણસર ૨૧ દિવસની અંદર નોંધણી કરાવી ન શકાય, તો તેના માટે સરકારે લેટ ફી (મોડી ફી) અને વિલંબિત નોંધણીની ચોક્કસ પ્રક્રિયા નક્કી કરી છે, જેથી લોકોને ભવિષ્યમાં પણ મુશ્કેલી ન પડે.
પ્રશિક્ષિત સ્ટાફની તૈનાતી: મ્યુનિસિપલ અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, દરેક ગવર્નન્સ સેન્ટરમાં વિશેષ તાલીમ પામેલા કર્મચારીઓ રાખવામાં આવ્યા છે. આ સ્ટાફ અભણ, વૃદ્ધો અથવા ટેક્નોલોજીથી અજાણ લોકોને ઓનલાઈન ફોર્મ ભરવામાં, દસ્તાવેજો સ્કેન કરીને અપલોડ કરવામાં અને પ્રમાણપત્ર મેળવવામાં પૂરેપૂરી મદદ કરશે.
‘ઈઝ ઓફ લિવિંગ’ (જીવન જીવવાની સરળતા) માં સુધારો
જન્મ અને મૃત્યુના પ્રમાણપત્રો માત્ર કાગળના ટુકડા નથી, પરંતુ માનવ જીવનના દરેક તબક્કે કામ આવતા સૌથી અનિવાર્ય દસ્તાવેજો છે. બાળકોના શાળા-કોલેજમાં એડમિશન માટે, નવો પાસપોર્ટ કઢાવવા માટે, આધાર કાર્ડ કે અન્ય આઈડી પ્રૂફ સુધારવા માટે જન્મનું પ્રમાણપત્ર ખૂબ જરૂરી છે. બીજી તરફ, પરિવારના કોઈ સભ્યના અવસાન બાદ પેન્શન શરૂ કરાવવા, બેંક ખાતામાંથી નાણાં ઉપાડવા (નોમિની તરીકે), વીમા કંપનીઓ પાસેથી ક્લેમ મેળવવા અને વારસાઈ મિલકત પોતાના નામે ટ્રાન્સફર કરવા માટે મૃત્યુનું પ્રમાણપત્ર અનિવાર્ય બને છે.
જ્યારે આ દસ્તાવેજો મેળવવામાં મહિનાઓનો વિલંબ થતો હતો, ત્યારે લોકોની લોન, પેન્શન અને એડમિશન અટકી જતા હતા. હવે એક જ દિવસમાં આ પ્રમાણપત્રો મળી જવાથી લોકોના માનસિક તણાવમાં મોટો ઘટાડો થશે. યોગી સરકારનું માનવું છે કે આ વહીવટી સુધારાથી રાજ્યમાં ‘ઈઝ ઓફ લિવિંગ’ એટલે કે જીવન જીવવાની સરળતાના સ્તરમાં મોટો સુધારો આવશે.
