યુવાનોના આક્રોશમાંથી જન્મેલી ‘કોકરોચ જનતા પાર્ટી’ હવે લડશે ચૂંટણી? વકીલે પક્ષના રજીસ્ટ્રેશન માટે ફોર્મ ભર્યું

‘કોકરોચ જનતા પાર્ટી’ પર કાનૂની જંગ: અમેરિકામાં બેઠેલા સ્થાપકથી અલગ થઈને હરિયાણાના વકીલે પક્ષની નોંધણી માટે ચૂંટણી પંચમાં કરી અરજી

ભારતીય રાજકારણમાં દરરોજ અવનવા પક્ષો અને વિવાદો સામે આવતા રહે છે, પરંતુ તાજેતરમાં એક એવો કિસ્સો પ્રકાશમાં આવ્યો છે જેણે સૌનું ધ્યાન ખેંચ્યું છે. સોશિયલ મીડિયા પર ધૂમ મચાવનારા ઓનલાઇન વ્યંગાત્મક જૂથ (Satirical Collective) ‘કોકરોચ જનતા પાર્ટી’ (CJP) ને હવે જમીની સ્તર પર એક વાસ્તવિક રાજકીય પક્ષ બનાવવાની કવાયત શરૂ થઈ ગઈ છે. હરિયાણાના પાનિપતના એક વકીલે આ પક્ષને પોતાના નામે નોંધણી (રજીસ્ટ્રેશન) કરાવવા માટે ભારતના ચૂંટણી પંચ (ECI) માં સત્તાવાર અરજી દાખલ કરી છે. ખાસ વાત એ છે કે, વકીલે આ અરજી પક્ષના મૂળ સ્થાપક અભિજીત દીપકે, જેઓ હાલ અમેરિકામાં રહે છે, તેમનાથી અલગ થઈને સ્વતંત્ર રીતે કરી છે. આ પગલાથી આ ડિજિટલ આંદોલન હવે કાનૂની લડાઈમાં ફેરવાઈ ગયું છે.

કોણ છે સુધીર જાખર અને શું છે તેમની માંગ?

હરિયાણાના પાનિપતના વકીલ સુધીર જાખરે પોતાને ‘કોકરોચ જનતા પાર્ટી’ ના રાષ્ટ્રીય સંયોજક (National Convener) ગણાવીને ભારતીય ચૂંટણી પંચના સચિવ સમક્ષ એક અરજી સબમિટ કરી છે. તેમણે આ અરજી લોકપ્રતિનિધિત્વ અધિનિયમ (Representation of the People Act) ની કલમ 29A હેઠળ પક્ષની સત્તાવાર નોંધણી માટે કરી છે.

આ કાનૂની દસ્તાવેજમાં ‘કોકરોચ જનતા પાર્ટી’ ના સત્તાવાર ‘વંદા’ (Cockroach) વાળા લોગોનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે અને સુધીર જાખરે પોતાની ઓળખ એક વકીલ તરીકે આપી છે. રાજકીય વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે જો ચૂંટણી પંચ દ્વારા જાખરની આ અરજી મંજૂર કરવામાં આવે છે, તો તેઓ આ પક્ષના તમામ સત્તાવાર સોશિયલ મીડિયા હેન્ડલ્સ અને ડિજિટલ પ્રોપર્ટી પર પોતાનો કાનૂની દાવો ઠોકી શકે છે.

ટ્રમ્પનો મોટો ખુલાસો: ઈરાન સાથેની દુશ્મની વચ્ચે અમેરિકાએ નક્કી કરી દીધી લક્ષ્મણ રેખા

પાકિસ્તાન સાથેની મિત્રતા પર તુર્કિએનું ખુલ્લું સમર્થન: ભારત માટે શું છે સંદેશ?

‘કોકરોચ જનતા પાર્ટી’ નો જન્મ કેવી રીતે થયો?

વાસ્તવમાં, આ પક્ષનો ઉદભવ કોઈ સામાન્ય રાજકીય વિચારધારામાંથી નથી થયો, પરંતુ તે સુપ્રીમ કોર્ટના મુખ્ય ન્યાયાધીશ (CJI) સૂર્યા કાંત દ્વારા બેરોજગાર યુવાનો પર કરવામાં આવેલી એક વિવાદાસ્પદ ટિપ્પણી સામેના આક્રોશમાંથી જન્મ્યો છે. ચીફ જસ્ટિસે દેશના બેરોજગાર યુવાનો અને કાર્યકરોની સરખામણી વંદા (કોકરોચ) સાથે કરતા કહ્યું હતું કે:

“દેશમાં એવા ઘણા યુવાનો છે, જેઓ વંદાની જેમ ફરે છે, જેમને કોઈ રોજગાર મળતો નથી કે વકીલાતના વ્યવસાયમાં કોઈ જગ્યા મળતી નથી. તેમાંથી કેટલાક મીડિયામાં, કેટલાક સોશિયલ મીડિયામાં, આરટીઆઈ (RTI) એક્ટિવિસ્ટ કે અન્ય પ્રકારના આંદોલનકારી બની જાય છે અને દરેક વ્યક્તિ પર હુમલો કરવાનું શરૂ કરી દે છે.”

મુખ્ય ન્યાયાધીશના આ નિવેદનથી દેશભરના યુવાનોમાં ભારે રોષ ફાટી નીકળ્યો હતો. આ અપમાનનો વિરોધ કરવા માટે સોશિયલ મીડિયા પર ‘કોકરોચ જનતા પાર્ટી’ (CJP) ની સ્થાપના કરવામાં આવી, જે જોતજોતામાં દેશના સૌથી મોટા ઓનલાઇન ટ્રેન્ડ્સમાં સામેલ થઈ ગઈ. આ ડિજિટલ મૂવમેન્ટ એટલી ઝડપી હતી કે તેના ઇન્સ્ટાગ્રામ ફોલોઅર્સની સંખ્યા શાસક પક્ષ ભાજપ (BJP) કરતાં પણ વધી ગઈ હોવાના અહેવાલો હતા અને હજારો યુવાનોએ તેની ઓનલાઇન મેમ્બરશિપ લીધી હતી. જો કે, વિવાદ વધતાં ભારત સરકારના આદેશથી તેના ‘X’ (ટ્વિટર) એકાઉન્ટ પર ભારતમાં પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો હતો.

સ્થાપક અને વકીલ વચ્ચે કેમ પડી દરાર?

આ પક્ષના મૂળ સ્થાપક અભિજીત દીપકે છે, જેઓ હાલ અમેરિકાની બોસ્ટન યુનિવર્સિટીમાંથી માસ્ટર્સની ડિગ્રી મેળવી રહ્યા છે. વકીલ સુધીર જાખરે જણાવ્યું કે, સોશિયલ મીડિયા પર આ આંદોલનની ભવ્ય સફળતા અને યુવાનોનો આક્રોશ જોયા બાદ તેમણે અભિજીત દીપકેનો સંપર્ક કર્યો હતો. તેમણે અભિજીતને વિનંતી કરી હતી કે તેઓ ભારત પાછા ફરે અને આ ઓનલાઇન મૂવમેન્ટને જમીની સ્તરના વાસ્તવિક રાજકીય પક્ષમાં ફેરવે.

પરંતુ, અભિજીતે ભારત આવવાનો કે આ આંદોલનને સત્તાવાર પક્ષ બનાવવાનો ઇનકાર કરી દીધો. જાખરે જણાવ્યું કે, “જ્યારે દીપકે ભારત આવવાની ના પાડી, ત્યારે અમને ચિંતા થઈ કે આટલું મોટું યુવા આંદોલન વેરવિખેર થઈ જશે. જો અમે આ નામે પક્ષ નોંધણી નહીં કરાવીએ, તો કોઈ અન્ય વ્યક્તિ આ લોકપ્રિય નામનો ઉપયોગ કરીને તેનો દુરુપયોગ કરી શકે છે. તેથી, આ આંદોલનને જીવંત રાખવા માટે અમે પોતે જ આગળ વધીને ચૂંટણી પંચમાં અરજી કરવાનો નિર્ણય લીધો છે.” બીજી તરફ, આ મામલે સ્થાપક અભિજીત દીપકે તરફથી હજુ સુધી કોઈ સત્તાવાર પ્રતિક્રિયા આવી નથી.

“જો હું ન હોત તો તું જેલમાં હોત…” – ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઇઝરાયેલી પીએમ નેતન્યાહૂને કેમ આપવી પડી આવી કડક ચેતવણી?

મધ્ય-પૂર્વમાં ફરી યુદ્ધના ભણકારા: બૈરૂત પર હુમલો થયો તો ઈરાન નહીં બેસે ચૂપ

મૂળ એજન્ડા અને વકીલના એજન્ડા વચ્ચેનો તફાવત

ચૂંટણી પંચમાં નોંધણી માટે સુધીર જાખરે પક્ષના જે ઉદ્દેશ્યો અને બંધારણ સબમિટ કર્યું છે, તે CJP ના મૂળ એજન્ડા કરતાં તદ્દન અલગ છે. જાખરે રજૂ કરેલા ઉદ્દેશ્યોમાં બંધારણની કલમ 51A હેઠળ મૂળભૂત ફરજોનો પ્રચાર, લોકશાહી ભાગીદારી, શાસનનું સામાજિક ઓડિટ (Social Audit), પર્યાવરણ સંરક્ષણ, પ્રાણી કલ્યાણ, કાનૂની જાગૃતિ, વ્હિસલબ્લોઅર સુરક્ષા, પારદર્શિતા અને શાંતિપૂર્ણ લોકતાંત્રિક સુધારા સામેલ છે.

જ્યારે, સોશિયલ મીડિયા પર CJP ની મૂળ ૫ મુખ્ય માંગણીઓ નીચે મુજબની ક્રાંતિકારી અને કટાક્ષપૂર્ણ હતી:
૧. નિવૃત્ત ચીફ જસ્ટિસોને રાજ્યસભાની બેઠકો ન આપવી.
૨. ચૂંટણીમાં લોકોના વોટ (મત) કાઢી નાખવા બદલ એન્ટી-ટેરર લો (આતંકવાદ વિરોધી કાયદા) હેઠળ કેસ ચલાવવો.
૩. સંસદ અને કેબિનેટમાં મહિલાઓ માટે ૫૦% અનામત રાખવી.
૪. અબજોપતિ ઉદ્યોગપતિઓની માલિકીના મીડિયા હાઉસના લાયસન્સ રદ કરવા.
૫. પક્ષપલટો કરનારા રાજનેતાઓ પર ૨૦ વર્ષનો પ્રતિબંધ મૂકવો.

પક્ષ માન્યતા અને ‘વંદા’ના પ્રતીક પર સંકટ

સુધીર જાખર મંગળવારે ચૂંટણી પંચ સમક્ષ બાકીના દસ્તાવેજો રજૂ કરવાના છે. જો ચૂંટણી પંચ આ અરજી સ્વીકારે, તો CJP એક ‘નોંધાયેલા અમાન્ય રાજકીય પક્ષ’ (Registered Unrecognised Political Party) ની શ્રેણીમાં આવી જશે. આ એ જ કેટેગરી છે જેમાં તમિલનાડુમાં તાજેતરમાં ૨૩૪ માંથી ૧૦૮ બેઠકો જીતીને સરકાર બનાવનાર પક્ષ ‘તમિલગા વેટ્ટરી કઝગમ’ (TVK) અથવા ૨૦૧૩ માં દિલ્હીમાં સત્તા પર આવેલી આમ આદમી પાર્ટી (AAP) શરૂઆતમાં હતા.

જો કે, પક્ષને પોતાનું પ્રતીક ‘વંદો’ (Cockroach) મળવાની શક્યતા નહિવત છે. ભારતીય ચૂંટણી પંચના નિયમો અનુસાર, પક્ષના પ્રતીકો તરીકે જીવંત પ્રાણીઓ કે જીવજંતુઓ આપવા પર સખત પ્રતિબંધ છે. આ નિયમમાં માત્ર ‘સિંહ’ અને ‘હાથી’ જ અપવાદ છે. ચૂંટણી પંચની ૧૬૪ મુક્ત પ્રતીકોની યાદીમાં નૂડલ બાઉલ, પ્રેશર કુકર અને બેબી વોકર જેવી વસ્તુઓ સામેલ છે, પરંતુ કોઈ જંતુ કે જીવાતનો સમાવેશ નથી. આ સ્થિતિમાં, ચૂંટણી પંચના ૧૯૬૮ ના પ્રતીક ઓર્ડર હેઠળ પક્ષના સત્તાવાર હોદ્દેદારો કોણ રહેશે, તેનો નિર્ણય પણ પંચની સત્તા હેઠળ રહેશે.