સમુદ્રમાં રેસ્ક્યુ ઓપરેશન: IRIS Dena ના વિનાશ બાદ ભારતીય નૌકાદળની સ્વિફ્ટ કાર્યવાહી
હિંદ મહાસાગરમાં ઈરાનનું યુદ્ધ જહાજ ‘IRIS Dena’ ડૂબી જવાની ઘટનાએ સમગ્ર વિશ્વનું ધ્યાન ખેંચ્યું છે. આ કટોકટીના સમયે ભારતીય નૌકાદળે ફરી એકવાર ‘ફર્સ્ટ રિસ્પોન્ડર’ તરીકેની પોતાની ભૂમિકા સાબિત કરી છે. 4 માર્ચના રોજ વહેલી સવારે જ્યારે આ જહાજ ડૂબ્યું, ત્યારે ભારતીય નૌકાદળે સમય ગુમાવ્યા વગર પોતાના વિમાનો અને બે શક્તિશાળી યુદ્ધ જહાજોને બચાવ કામગીરી માટે રવાના કર્યા હતા. માનવતાવાદી અભિગમ સાથે હાથ ધરાયેલું આ મિશન દર્શાવે છે કે ભારત સમુદ્રી સુરક્ષા અને જીવ બચાવવા માટે હંમેશા તત્પર રહે છે.
ઓપરેશનની શરૂઆત: વિમાન અને લાઈફ રાફ્ટ્સની તૈનાતી
ઘટનાની વિગતો મુજબ, શ્રીલંકાના દક્ષિણ કિનારે ગાલે (Galle) થી લગભગ 20 નોટિકલ માઈલ પશ્ચિમમાં ઈરાની ફ્રિગેટ IRIS Dena મુશ્કેલીમાં મુકાયું હતું. શ્રીલંકાની નૌકાદળ દ્વારા કોલંબો સ્થિત મેરીટાઇમ રેસ્ક્યુ કોઓર્ડિનેશન સેન્ટરને આ અંગેની જાણ કરવામાં આવી હતી. માહિતી મળતાની સાથે જ ભારતીય નૌકાદળે 4 માર્ચના રોજ સવારે 10:00 કલાકે લોન્ગ રેન્જ મેરીટાઇમ પેટ્રોલ એરક્રાફ્ટને સર્ચ ઓપરેશનમાં મદદ કરવા રવાના કર્યું હતું.
આ ઉપરાંત, નૌકાદળે હવામાંથી ફેંકી શકાય તેવા ‘લાઇફ રાફ્ટ્સ’ (જીવનરક્ષક નૌકાઓ) સાથેનું બીજું વિમાન પણ સ્ટેન્ડબાય રાખ્યું હતું, જેથી જો કોઈ દરિયામાં તરતું જોવા મળે તો તેને તાત્કાલિક સુરક્ષા પૂરી પાડી શકાય. શ્રીલંકાના જવાબદારીવાળા ક્ષેત્રમાં હોવા છતાં, ભારતે આંતરરાષ્ટ્રીય સહયોગના ભાગરૂપે આ અત્યંત ઝડપી પ્રતિસાદ આપ્યો હતો.
INS તરંગિણી અને INS ઈક્ષક: સમુદ્રમાં મોરચો સંભાળ્યો
ભારતીય નૌકાદળે માત્ર આકાશમાંથી જ નહીં, પણ સમુદ્રની સપાટી પરથી પણ બચાવ કામગીરી તેજ કરી હતી. INS તરંગિણી, જે તે સમયે નજીકના વિસ્તારમાં જ કાર્યરત હતું, તેને તાત્કાલિક ડાયવર્ટ કરવામાં આવ્યું હતું. આ જહાજ 4 માર્ચની સાંજે 4:00 વાગ્યા સુધીમાં ઘટનાસ્થળે પહોંચી ગયું હતું અને શ્રીલંકાની નૌકાદળ સાથે મળીને સર્ચ ઓપરેશન શરૂ કર્યું હતું.
પરિસ્થિતિની ગંભીરતા જોતા, ભારતે કોચીથી પોતાનું બીજું જહાજ INS ઈક્ષક પણ રવાના કર્યું હતું. આ જહાજ ખાસ કરીને લાપતા થયેલા કર્મચારીઓની શોધ માટે વિસ્તારમાં તૈનાત કરવામાં આવ્યું છે. નૌકાદળે આ પગલાને “જહાજ ભંગાણનો ભોગ બનેલા કર્મચારીઓ માટે માનવતાવાદી પગલાં” તરીકે વર્ણવ્યું છે. હાલમાં ભારતીય અને શ્રીલંકન નૌકાદળ વચ્ચે સતત સંકલન ચાલી રહ્યું છે જેથી કોઈ પણ જીવિત વ્યક્તિને વહેલી તકે શોધી શકાય.
ભૌગોલિક રાજકીય તણાવ અને અમેરિકાનું નિવેદન
આ ઘટના માત્ર એક અકસ્માત નથી, પરંતુ તેની પાછળ ગંભીર સૈન્ય સંઘર્ષના સંકેતો છે. અમેરિકાના સંરક્ષણ સચિવ પીટ હેગસેથે પુષ્ટિ કરી છે કે IRIS Dena પર અમેરિકા દ્વારા હુમલો કરવામાં આવ્યો હતો. તેમણે આ ઈરાની યુદ્ધ જહાજના વિનાશને વોશિંગ્ટન માટે “મોટી જીત” ગણાવી હતી. 28 ફેબ્રુઆરીના રોજ અમેરિકા અને ઈઝરાયેલ દ્વારા ઈરાન વિરુદ્ધ કરવામાં આવેલા સંકલિત હુમલાઓના ભાગરૂપે આ કાર્યવાહી કરવામાં આવી હોવાનું મનાય છે.
એકતરફ વિશ્વની મહાસત્તાઓ વચ્ચે યુદ્ધ જેવી સ્થિતિ છે, ત્યારે ભારત આ તણાવ વચ્ચે પણ માનવતાના ધોરણે બચાવ કામગીરી કરી રહ્યું છે. આ મિશન એ વાતનું પ્રમાણ છે કે ભારત પોતાની સૈન્ય ક્ષમતાનો ઉપયોગ શાંતિ અને જીવન બચાવવા માટે કરવામાં માને છે. હિંદ મહાસાગરમાં ભારતની આ સક્રિયતા તેને પ્રદેશના રક્ષક તરીકે સ્થાપિત કરે છે.
