અમેરિકામાં જન્મના આધારે નાગરિકતા પર ટ્રમ્પનો મોટો કાયદો; જારી કર્યા નવા એક્ઝિક્યુટિવ ઓર્ડર

જન્મજાત નાગરિકતા છીનવવાનો ટ્રમ્પનો નવો દાવ, કયા બાળકોને નહીં મળે અમેરિકી પાસપોર્ટ?

અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પએ દેશમાં કથિત ‘બર્થ ટૂરિઝમ’ (Birth Tourism) અને જન્મના આધારે મળતી નાગરિકતા પર લગામ કસવા માટે વધુ એક મોટું પગલું ભર્યું છે. ટ્રમ્પે તાજેતરમાં બે નવા એક્ઝિક્યુટિવ ઓર્ડર (Executive Orders) પર સત્તાવાર રીતે સહી કરી દીધી છે. આ આદેશોનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય એ સુનિશ્ચિત કરવાનો છે કે વિદેશી નાગરિકો માત્ર પોતાના બાળકને અમેરિકી નાગરિકતા અપાવવાના હેતુથી અમેરિકા આવીને પ્રજવન (ડિલિવરી) ન કરાવી શકે અને આ રીતે જન્મના અધિકાર પર મળતી નાગરિકતાના દાયરાને મર્યાદિત કરી શકાય.

વ્હાઇટ હાઉસના ઓવલ ઓફિસમાં આ આદેશો પર હસ્તાક્ષર કરતી વખતે ટ્રમ્પે સ્પષ્ટ કર્યું કે સરકાર આ વ્યવસ્થામાં કેટલાક ખૂબ જ જરૂરી અને કડક ફેરફારો કરવા જઈ રહી છે. આવો વિસ્તારથી જાણીએ કે આ નવા આદેશોમાં શું ખાસ છે અને તેને લઈને અમેરિકામાં કેવા પ્રકારની ચર્ચા શરૂ થઈ ગઈ છે.

નવા એક્ઝિક્યુટિવ ઓર્ડરનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય શું છે?

વ્હાઇટ હાઉસ દ્વારા જારી કરવામાં આવેલી માહિતી મુજબ, ગુરુવારે હસ્તાક્ષર કરવામાં આવેલા આ બે આદેશોમાંથી પહેલો આદેશ એવા લોકોને સીધો નિશાન બનાવે છે, જેઓ કોમર્શિયલ કે વ્યવસાયિક રીતે ‘બર્થ ટૂરિઝમ’નો સહારો લે છે. આ પ્રવૃત્તિ હેઠળ લોકો માત્ર એટલા માટે અમેરિકા આવે છે જેથી તેમના થનાર બાળકને આપમેળે જ અમેરિકી નાગરિકતા મળી જાય. આ નવા આદેશનો હેતુ આવા લોકો માટે અમેરિકામાં પ્રવેશના નિયમોને અત્યંત કડક બનાવવાનો અને સુવિધાઓ મર્યાદિત કરવાનો છે.

બીજો એક્ઝિક્યુટિવ ઓર્ડર જન્મના આધારે યુએસ નાગરિકતા માટે સંપૂર્ણપણે અયોગ્ય ગણાતા લોકોની વ્યાખ્યાને વિસ્તૃત કરે છે. આ નવી યાદીમાં ઘણી સંવેદનશીલ શ્રેણીઓનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે:

• કોમર્શિયલ બર્થ ટૂરિઝમ: એવા બાળકો જેના માતા-પિતાએ સગર્ભા મહિલાને અમેરિકા અથવા તેના કોઈપણ ક્ષેત્રમાં પ્રજવન કરાવવા માટે લાવવાનો કોઈ વ્યવસાયિક લેણ-દેણ કર્યો હોય.

• આતંકવાદી સંગઠનો સાથે જોડાયેલા લોકો: આતંકવાદી સંગઠનો કે ગતિવિધિઓ સાથે જોડાયેલા વ્યક્તિઓના બાળકો.

• વિદેશી સરકારોના કર્મચારીઓ: વિવિદેશી નાગરિકોના બાળકો જે વિદેશી સરકારો વતી સત્તાવાર રીતે લોબિંગ કરે છે. અન્ય અયોગ્ય શ્રેણીઓ: યુ.એસ. પ્રદેશોમાં જન્મેલા બાળકો જે ફેડરલ કાયદા હેઠળ નાગરિકતા માટે લાયક નથી.

• અન્ય અપાત્ર શ્રેણીઓ: અમેરિકી ક્ષેત્રોમાં જન્મેલા એવા અન્ય બાળકો જેને ફેડરલ કાયદા હેઠળ નાગરિકતાનો અધિકાર મળતો નથી.

સુપ્રીમ કોર્ટના તાજેતરના નિર્ણયથી અસંતુષ્ટ છે ટ્રમ્પ

આ સમગ્ર મામલો છેલ્લા કેટલાક મહિનાઓથી કાનૂની દાવપેચમાં ફસાયેલો છે. અમેરિકી સર્વોચ્ચ અદાલતે (Supreme Court) ગત 30 જૂને રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પના તે પાછલા એક્ઝિક્યુટિવ ઓર્ડરને રદ્દ કરી દીધો હતો, જેમાં જન્મના આધારે નાગરિકતાને સંપૂર્ણપણે સમાપ્ત કરવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો હતો. અદાલતે 100 વર્ષથી પણ વધુ જૂની બંધારણીય વ્યવસ્થાને યથાવત રાખતા સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે અમેરિકાની ધરતી પર જન્મ લેનાર લગભગ દરેક વ્યક્તિ અમેરિકી નાગરિક હોય છે.

આ નિર્ણય પછી ઓવલ ઓફિસમાં પત્રકારો સાથે વાતચીત કરતા ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે સુપ્રીમ કોર્ટના 30 જૂનના તે નિર્ણયની ખુલ્લેઆમ ટીકા કરી હતી. તેમણે કહ્યું, “જન્મના આધારે નાગરિકતાના મામલામાં સર્વોચ્ચ અદાલતનો તે નિર્ણય અત્યંત દુર્ભાગ્યપૂર્ણ હતો, તેથી હવે આપણે તેમાં જરૂરી ફેરફારો કરવા માટે નવા પગલાં લઈ રહ્યા છીએ.” આ દરમિયાન તેમની સાથે વ્હાઇટ હાઉસના ડેપ્યુટી ચીફ ઓફ સ્ટાફ સ્ટેફન મિલર, વાણિજ્ય મંત્રી હોવર્ડ લટનિક, અમેરિકી વેપાર પ્રતિનિધિ જેમીસન ગ્રીયર અને વ્હાઇટ હાઉસ સ્ટાફ સેક્રેટરી વિલ શાર્ફ પણ ઉપસ્થિત હતા.

શું કહે છે અમેરિકી બંધારણનો 14મો સુધારો?

આ ચર્ચાના મૂળ ઐતિહાસિક યુ.એસ. બંધારણમાં રહેલા ઐતિહાસિક યુ.એસ. બંધારણમાં રહેલા છે. 9 જુલાઈ, 1868 ના રોજ બહાલી આપવામાં આવેલ, 14મો સુધારો યુ.એસ.માં જન્મેલા અથવા કાયદેસર રીતે નાગરિકતા મેળવનાર દરેક વ્યક્તિને અમેરિકન નાગરિકત્વની ખાતરી આપે છે – જેમાં તાજેતરમાં સ્વતંત્રતા મેળવનાર ભૂતપૂર્વ ગુલામ લોકોનો પણ સમાવેશ થાય છે.

ટ્રમ્પની ઇમિગ્રેશન વિરોધી નીતિઓના મુખ્ય રણનીતિકાર ગણાતા સ્ટેફન મિલરે આ અંગે વાત કરતા જણાવ્યું કે, “આ જોગવાઈ અમેરિકી ગૃહયુદ્ધની તરત જ બાદ બનાવવામાં આવી હતી, જેનો મૂળ ઉદ્દેશ્ય તે સમયના ગુલામોના બાળકોને નાગરિકતા આપવાનો હતો. પરંતુ આજે સ્થિતિ બિલકુલ બદલાઈ ચૂકી છે અને લોકો તેના આધારે એક મોટો વ્યવસાય ઊભો કરી રહ્યા છે.” મિલરે આગળ જણાવ્યું કે લોકો ટૂરિસ્ટ વિઝા પર અમેરિકા આવે છે, પરંતુ તેમનો છુપો વાસ્તવિક ઉદ્દેશ્ય અહીં બાળકને જન્મ આપવાનો હોય છે જેથી તે બાળક આપમેળે અમેરિકી નાગરિક બની જાય. તેમના મતે, આ ત્રુટિપૂર્ણ વ્યવસ્થાને કારણે આવા લોકોને ભવિષ્યમાં સરકારી કલ્યાણ યોજનાઓ અને મતદાન જેવા તમામ વિશેષાધિકારો મળી જાય છે જે ફક્ત વાસ્તવિક અમેરિકી નાગરિકો માટે જ હોવા જોઈએ.

નિષ્ણાતો અને માનવાધિકાર સંસ્થાઓનો ઉગ્ર વિરોધ

રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પના આ નવા એક્ઝિક્યુટિવ ઓર્ડર સામે આવતાની સાથે જ દેશ અને દુનિયાના ઇમિગ્રેશન નિષ્ણાતો તથા માનવાધિકાર સંગઠનોએ તેની સખત ટીકા શરૂ કરી દીધી છે. અનેક જાણકારોનું માનવું છે કે આ પગલું સીધી રીતે બંધારણના મૂળ માળખાની વિરુદ્ધ છે.

• કાનૂની નિષ્ણાતોનો અભિપ્રાય: ન્યૂયોર્કસ્થિત જાણીતા ઇમિગ્રેશન વકીલ સાયરસ મહેતાએ સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ‘એક્સ’ પર પોતાની પ્રતિક્રિયા આપતા લખ્યું, “ટ્રમ્પનો જન્મના આધારે નાગરિકતા સંબંધિત આ નવો એક્ઝિક્યુટિવ ઓર્ડર સ્પષ્ટપણે બિનબંધારણીય છે. જો કોઈ માતા-પિતાએ અમેરિકામાં બાળકના જન્મ સુનિશ્ચિત કરવા માટે કોઈ વ્યવસાયિક કરાર કર્યો પણ હોય, તો તેના આધારે તે બાળકને નાગરિકતાથી વંચિત રાખવું એ સીધી રીતે 14મા સુધારાનું ગંભીર ઉલ્લંઘન છે.”

• ACLUનું નિવેદન: ‘અમેરિકન સિવિલ લિબર્ટીઝ યુનિયન’ (ACLU) એ એક કડક નિવેદન જારી કરીને કહ્યું છે કે સર્વોચ્ચ અદાલત આ મુદ્દા પર અગાઉથી જ ખૂબ જ સ્પષ્ટ નિર્ણય આપી ચૂકી છે કે જન્મના આધારે નાગરિકતા એ અમેરિકી બંધારણ દ્વારા સુનિશ્ચિત કરાયેલ એક મૂળભૂત અધિકાર છે. સંગઠને ચેતવણી આપી છે કે આવો કોઈ પણ એક્ઝિક્યુટિવ ઓર્ડર જે આ અધિકાર પર હુમલો કરવાનો પ્રયાસ કરશે, તેની પણ એ જ દશા થશે જે રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પના પાછલા આદેશની થઈ હતી.

અમેરિકામાં ‘બર્થ ટૂરિઝમ’ના આંકડા શું કહે છે?

‘માઈગ્રેશન પોલિસી ઇન્સ્ટિટ્યુટ’ના જણાવ્યા અનુસાર, સૌથી વ્યાપક વસ્તીગણતરી આધારિત અનુમાન એ દર્શાવે છે કે દર વર્ષે અમેરિકામાં લગભગ 22,000 થી 26,000 બાળકોનો જન્મ માત્ર ‘બર્થ ટૂરિઝમ’ હેઠળ થાય છે. જો કે, જો તાજેતરના સરકારી આંકડાઓ પર નજર કરીએ તો વર્ષ 2024માં વિદેશી સરનામાં ધરાવતી માતાઓથી માત્ર 9,600 બાળકોનો જન્મ અમેરિકાની ધરતી પર થયો હતો.

હવે એ જોવાનું રહેશે કે ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રના આ નવા એક્ઝિક્યુટિવ ઓર્ડર કાનૂની મોરચે કેટલી દૂર સુધી ટકી શકે છે અને શું અદાલતો ફરી એકવાર તેના પર રોક લગાવે છે કે પછી અમેરિકી ઇમિગ્રેશન નીતિમાં કોઈ મોટો ફેરફાર જોવા મળે છે.