અમેરિકન ડ્રીમ પર મોટો ફટકો: ભારતીયો માટે ગ્રીન કાર્ડનો વેટિંગ પિરિયડ ૧૭૯ વર્ષ પહોંચ્યો, NFAP ના રિપોર્ટમાં ચોંકાવનારા ખુલાસા
દુનિયાના સૌથી શક્તિશાળી દેશ અમેરિકામાં સ્થાયી થવાનું, ત્યાંનું નાગરિકત્વ મેળવવાનું અને ‘અમેરિકન ડ્રીમ’ જીવવાનું સ્વપ્ન લાખો ભારતીય પ્રોફેશનલ્સ સેવી રહ્યા છે. ભારતમાંથી દર વર્ષે હજારો આઈટી એન્જિનિયરો, વૈજ્ઞાનિકો, ડૉક્ટરો અને સંશોધકો ઉચ્ચ કારકિર્દી માટે અમેરિકા જાય છે. પરંતુ, તાજેતરમાં સામે આવેલા એક અહેવાલે અમેરિકામાં કાર્યરત ભારતીયોના આ સ્વપ્ન પર મોટો આઘાત પહોંચાડ્યો છે. ‘નેશનલ ફાઉન્ડેશન ફોર અમેરિકન પોલિસી’ (NFAP) ના તાજેતરના રિપોર્ટ અનુસાર, જો કોઈ ભારતીય નાગરિક ઓગસ્ટ ૨૦૨૬માં એમ્પ્લોયમેન્ટ-બેઝ્ડ (રોજગાર આધારિત) ગ્રીન કાર્ડ માટે અરજી કરે છે, તો તેણે EB-2 કેટેગરીમાં ગ્રીન કાર્ડ મેળવવા માટે ૧૭૯ વર્ષ સુધીની લાંબી રાહ જોવી પડી શકે છે.
આ અહેવાલે માત્ર અમેરિકામાં રહેતા ભારતીયો જ નહીં, પરંતુ ભવિષ્યમાં ત્યાં જવાનું વિચારતા યુવાનોમાં પણ ભારે ચિંતા પેદા કરી છે. આખરે શા માટે ભારતીયો માટે જ ગ્રીન કાર્ડનો વેટિંગ પિરિયડ આટલો લાંબો છે? ચીન કે અન્ય દેશોના નાગરિકોની સરખામણીમાં ભારતીયો સાથે આ તફાવત કેમ છે?
આંકડાની નજરે: ભારતીયો માટે ગ્રીન કાર્ડનો વિકરાળ બેકલોગ
NFAP દ્વારા ‘યુએસ સિટીઝનશિપ એન્ડ ઈમિગ્રેશન સર્વિસિસ’ (USCIS) ના સત્તાવાર આંકડાઓનું ઊંડાણપૂર્વક વિશ્લેષણ કરવામાં આવ્યું છે. આ રિપોર્ટમાં રોજગાર આધારિત ત્રણ મુખ્ય કેટેગરીઓ (EB-1, EB-2, અને EB-3) નો અભ્યાસ કરવામાં આવ્યો છે:
EB-2 કેટેગરી (ઉચ્ચ ડિગ્રી અને વિશેષ યોગ્યતા): ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ કે ત્યાર પછી અરજી કરનાર નવા ભારતીય પ્રોફેશનલ્સ માટે સંભવિત વેટિંગ પિરિયડ ૧૭૯ વર્ષ દર્શાવાયો છે.
EB-3 કેટેગરી (બેચલર ડિગ્રી અને સ્કિલ્ડ વર્કર્સ): આ કેટેગરીમાં ભારતીયો માટે સંભવિત રાહ જોવાનો સમયગાળો ૩૮ વર્ષ જેટલો છે.
EB-1 કેટેગરી (અસાધારણ ક્ષમતા ધરાવતા વ્યક્તિઓ): ટોચના વૈજ્ઞાનિકો, પ્રોફેસરો અને મલ્ટિનેશનલ એક્ઝિક્યુટિવ્સ માટે આ સમયગાળો સરખામણીમાં ઓછો એટલે કે ૪ થી ૫ વર્ષ નો છે.
આ સરખામણી માત્ર કાગળ પરની નથી. ૧૭૯ વર્ષનો વેટિંગ પિરિયડ એટલે કે વર્તમાન સમયમાં અરજી કરનાર વ્યક્તિની આગામી બે થી ત્રણ પેઢીઓ સુધી ગ્રીન કાર્ડ ન મળે તેવી સ્થિતિ!
૧૦ લાખથી વધુ ભારતીયો અદ્ધરતાલ: ‘ઈમિગ્રેશન ક્યુ’ માં ફસાયેલી જિંદગી
રિપોર્ટના વિશ્લેષણ મુજબ, ડિસેમ્બર ૨૦૨૫ સુધીમાં રોજગાર આધારિત ઈમિગ્રેશન બેકલોગમાં ફસાયેલા કુલ લોકોમાંથી ૭૯ ટકા માત્ર ભારતીય નાગરિકો છે.
કુલ અટકેલા ભારતીયો: લગભગ ૧૦ લાખ ભારતીયો હાલમાં ગ્રીન કાર્ડની લાઈનમાં ઊભા છે. જો તેમના આશ્રિતો (પતિ/પત્ની અને બાળકો) ને પણ ઉમેરવામાં આવે તો આ આંકડો ૧૩ લાખને વટાવી જાય છે.
પાંચ વર્ષમાં બેકલોગમાં ૨૦.૬% નો તોતિંગ વધારો: એપ્રિલ ૨૦૨૦ માં EB-1, EB-2 અને EB-3 કેટેગરીમાં કુલ બેકલોગ ૧૦.૫ લાખ હતો, જે ડિસેમ્બર ૨૦૨૫ સુધીમાં વધીને ૧૨.૬ લાખ સુધી પહોંચી ગયો છે.
આ સ્થિતિ દર્શાવે છે કે જેમ જેમ સમય વિતી રહ્યો છે, તેમ તેમ ભારતીયો માટે અમેરિકામાં કાયમી રહેઠાણ (Permanent Residency) મેળવવું વધુ ને વધુ જટિલ બની રહ્યું છે.
કેમ સર્જાઈ આટલી મોટી કટોકટી?
ગ્રીન કાર્ડના આટલા મોટા વેટિંગ પિરિયડ પાછળ અમેરિકન ઈમિગ્રેશન સિસ્ટમના કેટલાક જૂના અને કડક કાયદા જવાબદાર છે:
૧. દર વર્ષની ૭% પેર-કન્ટ્રી કેપ (Per-Country Cap):
અમેરિકન કાયદા અનુસાર, દર વર્ષે કુલ ૧,૪૦,૦૦૦ એમ્પ્લોયમેન્ટ-બેઝ્ડ ગ્રીન કાર્ડ પૂરા પાડવામાં આવે છે. પરંતુ, કાયદામાં એક શરત છે કે કોઈપણ એક દેશના નાગરિકોને કુલ ગ્રીન કાર્ડના ૭ ટકાથી વધુ (એટલે કે લગભગ ૯,૮૦૦ ગ્રીન કાર્ડ) આપી શકાય નહીં.
આ નિયમ સ્વિટ્ઝરલેન્ડ કે આઇસલેન્ડ જેવા નાના દેશો માટે પણ સરખો છે અને ૧૪૦ કરોડની વસ્તી ધરાવતા ભારત માટે પણ સરખો છે. ભારતમાંથી દર વર્ષે લાખો ઉચ્ચ કાર્યકુશળ પ્રોફેશનલ્સ અમેરિકા જાય છે, જેથી આ ૭% ની મર્યાદા ભારતીયો માટે મોટો અવરોધ બની જાય છે.
૨. H-1B વિઝા અને ગ્રીન કાર્ડ વચ્ચેનું અસંતુલન:
અમેરિકી કંપનીઓ ટેકનોલોજી ક્ષેત્રે ભારતમાંથી મોટા પ્રમાણમાં H-1B વિઝા પર કર્મચારીઓને બોલાવે છે. પરંતુ જ્યારે આ કર્મચારીઓ ગ્રીન કાર્ડ માટે અરજી કરે છે, ત્યારે ગ્રીન કાર્ડના કોટાની મર્યાદા ઓછી હોવાને કારણે વર્ષો સુધી બેકલોગ એકઠો થતો જાય છે.
૩. હાઈ-સ્કિલ્ડ પ્રોફેશનલ્સની ભારે ડિમાન્ડ:
સિલિકોન વેલીની ટોચની ટેક કંપનીઓ (જેમ કે માઇક્રોસોફ્ટ, ગૂગલ, એમેઝોન, એસએપી) ભારતમાંથી એન્જિનિયરો અને સાયન્ટિસ્ટ્સની મોટા પાયે ભરતી કરે છે. કામ માટે માંગ અમર્યાદિત છે, પણ ગ્રીન કાર્ડની સંખ્યા મર્યાદિત છે.
ગ્રીન કાર્ડની મુખ્ય ત્રણ કેટેગરીઓ સમજો
રોજગાર આધારિત ગ્રીન કાર્ડ મેળવવા માટે અરજદારોને તેમની લાયકાત મુજબ ત્રણ કેટેગરીમાં વહેંચવામાં આવે છે:
EB-1 (Priority Workers): તેમાં અસાધારણ ક્ષમતા ધરાવતા લોકો, આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ખ્યાતિપ્રાપ્ત સંશોધકો, પ્રોફેસરો અને મલ્ટિનેશનલ કંપનીઓના સીનિયર મેનેજરોનો સમાવેશ થાય છે.
EB-2 (Advanced Degrees & Exceptional Ability): માસ્ટર ડિગ્રી અથવા બેચલર ડિગ્રી સાથે ૫ વર્ષનો અનુભવ ધરાવતા પ્રોફેશનલ્સ અને પોતાના ક્ષેત્રમાં વિશેષ પ્રદાન આપનારા લોકો આમાં આવે છે. મોટાભાગના ભારતીય આઈટી પ્રોફેશનલ્સ આ કેટેગરીમાં અરજી કરે છે.
EB-3 (Skilled Workers & Professionals): બેચલર ડિગ્રી ધરાવતા અથવા ઓછામાં ઓછો ૨ વર્ષનો અનુભવ ધરાવતા કુશળ કર્મચારીઓ આ કેટેગરી હેઠળ આવે છે.
ભારત અને ચીનના અરજદારો વચ્ચે આકાશ-પાતાળનો તફાવત
NFAP ના રિપોર્ટમાં ભારત અને ચીન વચ્ચેના વેટિંગ પિરિયડનો તફાવત આશ્ચર્યજનક છે. ચીન પણ મોટી વસ્તી ધરાવતો દેશ છે, છતાં ત્યાંના નાગરિકો માટે સ્થિતિ ભારતીયો જેટલી ભયાનક નથી:
EB-2 કેટેગરી: ભારતીયો માટે ૧૭૯ વર્ષ નો વેટિંગ પિરિયડ છે, જ્યારે ચીનના નાગરિકો માટે આ સમયગાળો માત્ર ૨૫ વર્ષ નો છે.
EB-3 કેટેગરી: ભારતીયો માટે ૩૮ વર્ષ, જ્યારે ચીનના ગ્રાહકો માટે માત્ર ૭ વર્ષ.
EB-1 કેટેગરી: ભારતીયો માટે ૫ વર્ષ, જ્યારે ચીન માટે ૨ થી ૩ વર્ષ.
આ તફાવતનું મુખ્ય કારણ એ છે કે અમેરિકામાં કામ કરતા ભારતીય IT પ્રોફેશનલ્સની સંખ્યા ચીન કરતા ચારથી પાંચ ગણી વધારે છે.
માનવસર્જિત કટોકટી: H-1B વિઝા ધારકોની ‘અનિશ્ચિતતાની જિંદગી’
વર્ષો સુધી ગ્રીન કાર્ડ ન મળવાના કારણે અમેરિકામાં રહેતા લાખો ભારતીયોના માનસિક અને કૌટુંબિક જીવન પર માડી અસર પડી રહી છે:
‘એજિંગ આઉટ’ (Aging Out) નો ડર: H-1B વિઝા ધારકોના બાળકો જ્યારે ૨૧ વર્ષના થાય છે, ત્યારે તેઓ તેમના માતા-પિતાના આશ્રિત (Dependent) વિઝામાંથી બહાર થઈ જાય છે. જો ત્યાં સુધીમાં પરિવારને ગ્રીન કાર્ડ ન મળે, તો તે બાળકોએ પોતાનો અભ્યાસ પૂર્ણ કરીને નવા વિઝા મેળવવા પડે છે અથવા દેશ છોડીને ભારત પાછા ફરવું પડે છે.
નોકરી બદલવાની અસ્વતંત્રતા: ગ્રીન કાર્ડની પ્રક્રિયા ચાલુ હોય ત્યારે કર્મચારીઓ સરળતાથી નોકરી કે કંપની બદલી શકતા નથી, જેના કારણે તેઓનું શોષણ થવાની શક્યતા વધી જાય છે.
મિલકત અને રોકાણ અંગેની અનિશ્ચિતતા: ઘર ખરીદવું, લાંબા ગાળાનું આયોજન કરવું કે બિઝનેસ શરૂ કરવો ભારતીયો માટે જોખમી બની જાય છે કારણ કે કોઈપણ ક્ષણે વિઝા રિન્યુઅલ અટકી જાય તો દેશ છોડવો પડે છે.
શું કાયદામાં સુધારાની શક્યતા છે?
અમેરિકી સંસદ (કોંગ્રેસ) માં ‘EAGLE Act’ અને ‘HR 3648’ જેવા ખરડાઓ રજૂ કરવામાં આવ્યા છે, જેનો ઉદ્દેશ્ય ગ્રીન કાર્ડ પરની ૭% ની પેર-કન્ટ્રી કેપ દૂર કરવાનો છે. જો આ કાયદો પસાર થઈ જાય, તો ભારતીયોનો વેટિંગ પિરિયડ ઝડપથી ઘટી શકે છે. પરંતુ, અમેરિકન રાજકારણમાં ઈમિગ્રેશન એક અત્યંત સંવેદનશીલ અને રાજકીય મુદ્દો હોવાથી આ સુધારાઓ વર્ષોથી અટકેલા પડ્યા છે.
