અમેરિકા પર ભરોસો નથી, છતાં વાતચીત ચાલુ રહેશે: ઈરાને શાંતિ કરાર અંગે સ્પષ્ટ કરી પોતાની શરતો
અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે તાજેતરમાં થયેલા શાંતિ કરારે સમગ્ર વિશ્વનું ધ્યાન ખેંચ્યું છે. આ મહત્વપૂર્ણ રાજદ્વારી ઘટનાક્રમ પર મુંબઈમાં ઈરાનના મહાવાણિજ્યદૂત (Consul General) સઈદ રઝા મોસયેબ મોતલાઘે એક મહત્વપૂર્ણ નિવેદન આપ્યું છે. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ઈરાન હંમેશાથી કૂટનીતિ અને વાતચીત દ્વારા સમસ્યાઓના સમાધાનમાં માને છે. જોકે, તેમણે અમેરિકાની બદલાતી નીતિઓ પર પણ શંકા વ્યક્ત કરી છે, પરંતુ આશા સેવી છે કે આ વાટાઘાટો બંને દેશો માટે એક સકારાત્મક પગલું બની રહેશે.
સંવાદનું સ્વાગત, પરંતુ ઈતિહાસ સાક્ષી છે
સઈદ રઝાએ કહ્યું કે, “ઈસ્લામિક રિપબ્લિક ઓફ ઈરાને હંમેશા સંવાદ અને વાતચીતનું સ્વાગત કર્યું છે.” તેમના મતે, જો વાતચીતના માધ્યમથી લાંબા સમયથી ચાલી આવતી કડવાશ અને પડકારોનું સમાધાન નીકળે તો તે ઈરાન માટે આવકારદાયક છે. પરંતુ, ઈતિહાસના અનુભવોને જોતાં ઈરાન માટે અમેરિકા પર સંપૂર્ણ ભરોસો કરવો મુશ્કેલ છે. ખાસ કરીને છેલ્લા બે મોટા યુદ્ધોના અનુભવ પછી, ઈરાન ખૂબ જ સાવધાનીપૂર્વક આ શાંતિ પ્રક્રિયામાં આગળ વધી રહ્યું છે. તેમણે જણાવ્યું કે ઈરાન આ વાટાઘાટોમાં અત્યંત ‘સદ્ભાવના’ (goodwill) સાથે જોડાયું છે અને તે ઈચ્છે છે કે આ સદ્ભાવના બંને પક્ષો તરફથી જળવાઈ રહે.
પરમાણુ ક્લબ અને અમેરિકાની દખલ
મહાવાણિજ્યદૂતે ઈરાનની પરમાણુ ક્લબની સદસ્યતા અંગે પણ અમેરિકાને ઘેર્યું હતું. તેમણે આરોપ લગાવ્યો કે ઈરાન પહેલેથી જ આ ક્લબનો હિસ્સો બનવાને લાયક હતું, પરંતુ અમેરિકાએ વારંવાર નવા-નવા મુદ્દાઓ ઉભા કરીને આ પ્રક્રિયામાં અવરોધો ઉભા કર્યા છે. તેમણે આશા વ્યક્ત કરી કે જો હવે આ સદસ્યતાની સ્થિતિ સ્પષ્ટ થાય, તો તે આખા ક્ષેત્ર માટે એક સકારાત્મક વિકાસ ગણાશે.
ઈઝરાયેલ પર ગંભીર આરોપો
ઈઝરાયેલ અંગે પ્રતિક્રિયા આપતા સઈદ રઝાએ જણાવ્યું કે ઈઝરાયેલની નીતિ કાયમ માટે યુદ્ધ અને હિંસાને પ્રોત્સાહન આપવાની રહી છે. તેમણે આક્ષેપ કર્યો કે, “ઈઝરાયેલ કોઈપણ પ્રકારની શાંતિ વાટાઘાટોનો વિરોધ કરે છે, કારણ કે તે પોતાના સ્વાર્થ માટે સંકટ પેદા કરવામાં માને છે.” તેમણે ‘સબરા અને શતીલા’ જેવા નરસંહારના ઉદાહરણો આપીને ઈઝરાયેલના ઈતિહાસ પર પ્રહાર કર્યો હતો. તેમના મતે, ઈઝરાયેલ દરેક તકનો ઉપયોગ વાટાઘાટોને નિષ્ફળ બનાવવા અને યુદ્ધની પરિસ્થિતિ પેદા કરવા માટે કરે છે.
અમેરિકા અને ઈઝરાયેલના સંબંધો પર સવાલ
ઈરાની રાજદ્વારીએ અમેરિકા અને ઈઝરાયેલના અત્યંત ગાઢ સંબંધો પર પણ કટાક્ષ કર્યો હતો. તેમણે સ્પષ્ટ કહ્યું કે અમેરિકા અને ઈઝરાયેલ એકબીજા સાથે જોડાયેલા છે, તેથી ઈઝરાયેલની કોઈપણ હિંસક કાર્યવાહીની જવાબદારી અને તેની જવાબદેહી (accountability) અમેરિકા પર પણ આવે છે. તેમણે યાદ અપાવ્યું કે અમેરિકાએ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ઘણી પ્રતિબદ્ધતાઓ લીધી છે, તેથી તેણે તેના સાથી દેશોના કાર્યોનું પણ ધ્યાન રાખવું જોઈએ અને પરિણામો ભોગવવા તૈયાર રહેવું જોઈએ.
શું ઈરાન ખરેખર અમેરિકા પર ભરોસો કરી શકે?
સઈદ રઝાએ ખૂબ જ સ્પષ્ટતાથી કહ્યું કે ઈરાન અમેરિકા અને ઈઝરાયેલ વચ્ચેના મધુર સંબંધોને બખૂબી સમજે છે. તેમ છતાં, ઈરાને વાતચીતની પ્રક્રિયાને એક તક તરીકે સ્વીકારી છે. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે, “અમે સદ્ભાવના સાથે ટેબલ પર આવ્યા છીએ.” હવે આ સફર કેટલી લાંબી ચાલશે અને તે અંતિમ શાંતિ કરારમાં પરિણમશે કે કેમ, તેનો સંપૂર્ણ આધાર અમેરિકાની નિષ્ઠા પર છે. ઈરાન ઈચ્છે છે કે જે સમયસીમા નક્કી કરવામાં આવી છે, તે દરમિયાન બંને પક્ષો પ્રામાણિકતાથી કામ કરે.
