ઈદ અલ-અધા પર હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં ભારે તોફાન; અમેરિકાએ ઈરાનના સૈન્ય ઠેકાણાઓ પર કર્યા શ્રેણીબદ્ધ હુમલા
પશ્ચિમ એશિયા (મિડલ ઈસ્ટ) માં ચાલી રહેલી ભૌગોલિક-રાજકીય તંગદિલી હવે અત્યંત ખતરનાક વળાંક પર પહોંચી ગઈ છે. પવિત્ર તહેવાર ઈદ અલ-અધાના અવસરે, હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ (Strait of Hormuz) અને તેની આસપાસના વિસ્તારોમાં રાતોરાત ભારે લશ્કરી તોફાન મચી ગયું હતું. યુએસ સેન્ટ્રલ કમાન્ડના આદેશ પર અમેરિકન વાયુસેનાએ ઈરાનના વ્યૂહાત્મક લશ્કરી ઠેકાણાઓ પર એક પછી એક અનેક હવાઈ હુમલાઓ શરૂ કર્યા છે. યુએસ સૈન્યના વરિષ્ઠ અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, આ રક્ષણાત્મક એરસ્ટ્રાઈકનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય તેવા લશ્કરી થાણાઓને નષ્ટ કરવાનો હતો, જે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી પસાર થતા આંતરરાષ્ટ્રીય વાણિજ્યિક જહાજો (Commercial Ships) અને અમેરિકી સૈનિકો માટે સીધો સુરક્ષા ખતરો ઉભો કરી રહ્યા હતા.
અહેવાલ મુજબ, એક ઉચ્ચ અમેરિકન સૈન્ય અધિકારીએ નામ ન આપવાની શરતે પુષ્ટિ કરી છે કે આ ઓપરેશન દરમિયાન સંભવિત હુમલાની ફિરાકમાં રહેલા અનેક ઈરાની ડ્રોનને પણ આકાશમાં જ તોડી પાડવામાં આવ્યા છે.
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ: વૈશ્વિક અર્થતંત્ર અને તેલ વેપારની જીવાદોરી
અમેરિકાની સૈન્ય કાર્યવાહીનું મુખ્ય કેન્દ્ર હોર્મુઝ સ્ટ્રેટની આસપાસનો દરિયાઈ વિસ્તાર રહ્યો છે. ઉલ્લેખનીય છે કે, હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ એ સમગ્ર વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ તેલ વેપાર માર્ગો (Oil Trade Routes) માંનો એક છે, જ્યાંથી રોજના કરોડો બેરલ ક્રૂડ ઓઈલની હેરાફેરી થાય છે. વોશિંગ્ટનનું સત્તાવાર નિવેદન છે કે ઈરાનની શંકાસ્પદ લશ્કરી પ્રવૃત્તિઓ અને ડ્રોનની આક્રમક હિલચાલ આ વૈશ્વિક ટ્રાફિકને રોકવાનો પ્રયાસ કરી રહી હતી, જેના જવાબમાં આ એક્શન લેવામાં આવી છે.
અમેરિકા-ઈરાન સૈન્ય સંઘર્ષ અને વૈશ્વિક ઉર્જા બજારની વર્તમાન સ્થિતિ
| યુદ્ધના મુખ્ય મોરચા અને ઘટનાઓ | સૈન્ય અને રાજદ્વારી સ્થિતિ (૨૦૨૬) | આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાય પર અસર | યુએસ અને ઈરાનનો સત્તાવાર પક્ષ |
| હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ એરસ્ટ્રાઈક | બોટ, મિસાઈલ લોન્ચ સ્થળો અને ડ્રોન ધ્વસ્ત. | વૈશ્વિક ઉર્જા અને તેલના ભાવોમાં તીવ્ર ઉછાળો. | યુએસ: વ્યાપારી જહાજોની સુરક્ષા માટે રક્ષણાત્મક પગલું. |
| ૩ મહિનાનો સશસ્ત્ર સંઘર્ષ | ૨૮ ફેબ્રુઆરીથી યુદ્ધ શરૂ; હજારો જાનહાનિ. | વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇનને વ્યાપક નુકસાન. | ઈરાન: અમેરિકાએ નાજુક યુદ્ધવિરામનું ઉલ્લંઘન કર્યું છે. |
| શિપિંગ મેનેજમેન્ટ વિવાદ | ઈરાન-ઓમાનના સંયુક્ત સંચાલનનો દાવો. | દરિયાઈ સાર્વભૌમત્વ અંગે નવો વિવાદ. | પ્રમુખ ટ્રમ્પ: આંતરરાષ્ટ્રીય ટ્રાફિક માટે રૂટ ખુલ્લો જ રહેશે. |
શાંતિ મંત્રણા વચ્ચે વળતો પ્રહાર અને રાજદ્વારી ગૂંચ
આ આશ્ચર્યજનક હુમલા એવા સમયે થયા છે જ્યારે પડદા પાછળ બંને પક્ષો વચ્ચે યુદ્ધનો અંત લાવવા માટે ગુપ્ત વાટાઘાટો અને શાંતિ મંત્રણા ચાલી રહી હોવાના અહેવાલો હતા. આ દરમિયાન, ઈરાનના સરકારી મીડિયાએ દાવો કર્યો હતો કે ભવિષ્યના સંભવિત શાંતિ કરાર અંતર્ગત, ઈરાન અને ઓમાન સંયુક્ત રીતે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટના શિપિંગ ઓપરેશનનું સંચાલન સંભાળી શકે છે. જો કે, અમેરિકી પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે આ દાવાને સ્પષ્ટ શબ્દોમાં ફગાવી દીધો છે. ટ્રમ્પે કડક વલણ અપનાવતા જણાવ્યું છે કે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ એ વૈશ્વિક સાર્વજનિક જળમાર્ગ છે, તે હંમેશા ખુલ્લો રહેશે અને આંતરરાષ્ટ્રીય ટ્રાફિકને કોઈપણ કિંમતે અટકાવવા દેવામાં આવશે નહીં.
ફેબ્રુઆરીથી શરૂ થયેલા યુદ્ધે વૈશ્વિક બજારને હચમચાવ્યું
પશ્ચિમ એશિયાનો આ ભયાનક સશસ્ત્ર સંઘર્ષ છેલ્લા ત્રણ મહિનાથી સતત ચાલી રહ્યો છે, જેની શરૂઆત ૨૮ ફેબ્રુઆરીના રોજ અમેરિકા અને ઇઝરાયેલના સંયુક્ત સૈન્ય હુમલાઓથી થઈ હતી. આ ત્રણ મહિનાના ગાળામાં બંને તરફથી ભારે હિંસા થઈ છે, જેમાં હજારો સૈનિકો અને નાગરિકોએ જીવ ગુમાવ્યા છે.
સૌથી ચિંતાજનક બાબત એ છે કે આ યુદ્ધના કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે તેલ, ગેસ અને નેચરલ એનર્જીના ભાવો રેકોર્ડ સ્તરે પહોંચી ગયા છે, જેનાથી વિકાસશીલ દેશોમાં ફુગાવાનું જોખમ વધી ગયું છે. ઈરાન સરકારે સોમવારે થયેલી અમેરિકી કાર્યવાહીને “નાજુક યુદ્ધવિરામ કરારનું ખુલ્લું ઉલ્લંઘન” ગણાવ્યું છે, જ્યારે યુએસ આર્મી તેને વ્યાપારી હિતોની રક્ષા માટે અનિવાર્ય ગણાવી રહી છે.
૨૦૨૬ ના આ વૈશ્વિક આર્થિક માળખામાં હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ જેવો સંવેદનશીલ જળમાર્ગ જો લાંબા સમય સુધી યુદ્ધનું મેદાન બનેલો રહેશે, તો તેની આડઅસર માત્ર મિડલ ઈસ્ટ પૂરતી મર્યાદિત નહીં રહે, પણ સમગ્ર વિશ્વને આર્થિક મંદી તરફ ધકેલી શકે છે. શાંતિ વાટાઘાટો વચ્ચે પણ અમેરિકા દ્વારા ડ્રોન અને મિસાઈલ લોન્ચ પેડ્સ પર કરાયેલા આ વળતા પ્રહારો સ્પષ્ટ સંકેત આપે છે કે આ પ્રદેશમાં પૂર્ણ યુદ્ધવિરામ સ્થાપવો એટલો સરળ નથી. આગામી દિવસોમાં આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાય અને સંયુક્ત રાષ્ટ્ર (UN) આ સંઘર્ષને શાંત કરવા માટે કેવા રાજદ્વારી પગલાં લે છે, તેના પર જ વૈશ્વિક બજારની સ્થિરતાનો આધાર રહેશે.
