ભારતની પ્રથમ ડિજિટલ જનગણના: ૨૦૨૭માં જાતિ આધારિત ગણતરી અને હાઈટેક એપનો થશે ઉપયોગ
ભારત સરકાર દ્વારા આગામી વર્ષો માટે આયોજિત ‘વસ્તી ગણતરી ૨૦૨૭’ એ દેશના ઈતિહાસની સૌથી મોટી અને પ્રથમ ડિજિટલ કવાયત બનવા જઈ રહી છે. ગુજરાતમાં પણ આ અંગેની તૈયારીઓ પૂરજોશમાં ચાલી રહી છે, જેમાં આધુનિક ટેકનોલોજી અને જનભાગીદારી પર વિશેષ ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે.
ભારત સરકાર દ્વારા વર્ષ ૨૦૨૭માં હાથ ધરવામાં આવનારી વસ્તી ગણતરી એ માત્ર માથા ગણવાની પ્રક્રિયા નથી, પરંતુ દેશના ભવિષ્યના આયોજન અને નીતિ ઘડતર માટેનો મજબૂત પાયો છે. ગુજરાત રાજ્યમાં જનગણના કાર્ય નિદેશાલય દ્વારા આ રાષ્ટ્રીય અભિયાન માટેની પૂર્વ તૈયારીઓ શરૂ કરી દેવામાં આવી છે. ગાંધીનગર ખાતે આયોજિત પત્રકાર પરિષદમાં જનગણના નિયામક સુજલ જે. મયાત્રાએ જણાવ્યું હતું કે આ વખતે નાગરિકોને ‘સ્વ-ગણતરી’ (Self-Enumeration) કરવાની સુવિધા પણ આપવામાં આવશે.
બે તબક્કામાં થશે કામગીરી
જનગણના ૨૦૨૭ની પ્રક્રિયાને બે મુખ્ય તબક્કામાં વહેંચવામાં આવી છે:
-
તબક્કો ૧ (એપ્રિલ-સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬): આ તબક્કામાં ‘ઘરયાદી અને ઘર ગણતરી’ (HLO) કરવામાં આવશે. જેમાં મકાનોની સ્થિતિ, પીવાના પાણીની સુવિધા, શૌચાલય, અને કુટુંબની અસ્કયામતો જેવી વિગતો એકત્ર કરવામાં આવશે.
-
તબક્કો ૨ (ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૭): આ મુખ્ય તબક્કો છે, જેમાં વ્યક્તિગત વસ્તી વિષયક, સામાજિક, આર્થિક અને સાંસ્કૃતિક માહિતી એકત્રિત કરાશે. ૧ માર્ચ, ૨૦૨૭ ની મધ્યરાત્રિને ‘જનગણના ક્ષણ’ તરીકે નિર્ધારિત કરવામાં આવી છે.
જાતિ આધારિત ગણતરી: એક ઐતિહાસિક નિર્ણય
આ વખતે વસ્તી ગણતરીમાં એક મોટો ફેરફાર જોવા મળશે. ૨૦૧૧ સુધી માત્ર SC અને ST જ્ઞાતિની ગણતરી થતી હતી, પરંતુ ૩૦ એપ્રિલ, ૨૦૨૫ ના કેબિનેટ નિર્ણય બાદ, ૨૦૨૭ની જનગણનામાં સંપૂર્ણ જાતિગત વસ્તી ગણતરી પણ હાથ ધરવામાં આવશે, જે સામાજિક ન્યાય અને યોજનાઓના સચોટ અમલીકરણમાં મદદરૂપ થશે.
ડિજિટલ ઈન્ડિયાનો પ્રભાવ: એપ્લિકેશન અને પોર્ટલ
પ્રથમ વખત વસ્તી ગણતરી સંપૂર્ણપણે ડિજિટલ માધ્યમથી થશે. તેના માટે સરકારે ત્રણ મુખ્ય હથિયાર તૈયાર કર્યા છે:
૧. CMMS પોર્ટલ: વહીવટી અધિકારીઓ માટે વાસ્તવિક સમય (Real-time) પર દેખરેખ રાખવા માટેનું ડેશબોર્ડ.
૨. HLO મોબાઈલ એપ: ગણતરીદારો ૧૬ પ્રાદેશિક ભાષાઓમાં ડેટા એન્ટ્રી કરી શકશે, જે કાગળકામનો સંપૂર્ણ નાશ કરશે.
૩. સ્વ-ગણતરી પોર્ટલ: નાગરિકો જાતે જ ઓનલાઈન માહિતી ભરી શકશે અને SE ID જનરેટ કરી શકશે, જે બાદમાં ગણતરીદારને આપી શકાશે.
પ્રશ્નોની યાદી અને ડેટા સુરક્ષા
પ્રથમ તબક્કા માટે સરકારે ૩૪ પ્રશ્નોની યાદી જાહેર કરી છે. જેમાં ઘરના બાંધકામની સામગ્રીથી લઈને મોબાઈલ, ઈન્ટરનેટ અને રસોઈ માટેના ઈંધણ સુધીની વિગતો સામેલ છે. મયાત્રાએ ખાતરી આપી હતી કે જનગણના અધિનિયમ, ૧૯૪૮ હેઠળ એકત્રિત કરાયેલ તમામ માહિતી સખત રીતે ગુપ્ત રાખવામાં આવશે અને તેનો ઉપયોગ માત્ર આંકડાકીય હેતુઓ માટે જ થશે.
વસ્તી ગણતરી ૨૦૨૭ એ દેશના દરેક નાગરિકની ભાગીદારીનું અભિયાન છે. ડિજિટલ માધ્યમો અને પારદર્શક પ્રક્રિયા દ્વારા સરકાર સચોટ ડેટા મેળવવા માંગે છે જેથી છેવાડાના માનવી સુધી સરકારી યોજનાઓનો લાભ પહોંચાડી શકાય. ગુજરાતના નાગરિકોને આ રાષ્ટ્રીય કાર્યમાં સક્રિય સહયોગ આપવા અપીલ કરવામાં આવી છે.
