ગ્રામીણ ભારતમાં મોટો બદલાવ: 20 વર્ષ જૂની મનરેગા ખતમ, હવે ‘જી રામ જી’ યોજના (VB-G RAM G) હેઠળ મળશે 125 દિવસનું કામ
કેન્દ્ર સરકારે ગ્રામીણ રોજગાર ક્ષેત્રે એક ઐતિહાસિક અને ક્રાંતિકારી પગલું ભરતા બે દાયકા જૂના ‘મહાત્મા ગાંધી રાષ્ટ્રીય ગ્રામીણ રોજગાર ગેરંટી અધિનિયમ’ (MGNREGA) ને રદ કરી દીધો છે. તેની જગ્યાએ હવે નવો કાયદો ‘વિકસિત ભારત-રોજગાર તેમજ આજીવિકા ગેરંટી મિશન (ગ્રામીણ)’ (Viksit Bharat – Guarantee for Rozgar and Ajeevika Mission (Gramin)), જેને ટૂંકમાં VB-G RAM G અથવા ‘જી રામ જી’ યોજના કહેવામાં આવી રહી છે, તે લાગુ કરી દેવામાં આવ્યો છે.
નવા કાયદાની મુખ્ય વિશેષતાઓ અને મોટા ફેરફારો
સ્રોતો અને ઉપલબ્ધ દસ્તાવેજો અનુસાર, આ નવા અધિનિયમમાં ઘણા મહત્વપૂર્ણ ફેરફારો કરવામાં આવ્યા છે જે ગ્રામીણ મજૂરોના જીવન પર સીધી અસર કરશે:
- રોજગારની ગેરંટીમાં વધારો: હવે ગ્રામીણ પરિવારોને વર્ષમાં 100 દિવસને બદલે 125 દિવસના કામની કાનૂની ગેરંટી મળશે.
- સાપ્તાહિક ચુકવણી (Weekly Payment): મનરેગામાં મજૂરી મળવામાં વિલંબની ફરિયાદો રહેતી હતી, પરંતુ ‘જી રામ જી’ યોજના હેઠળ હવે સાપ્તાહિક ધોરણે ચુકવણી કરવાની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે.
- ખેતીની સીઝનમાં ‘પૉઝ’ બટન: ખેડૂતોના હિતોને ધ્યાનમાં રાખીને, રાજ્ય સરકારો વાવણી અને લણણીની પીક સીઝન દરમિયાન 60 દિવસ સુધી કામ બંધ રાખવાની જાહેરાત કરી શકે છે, જેથી ખેતરોમાં મજૂરોની અછત ન સર્જાય.
- આધુનિક ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ: ભ્રષ્ટાચાર રોકવા માટે આ યોજનામાં બાયોમેટ્રિક પ્રમાણીકરણ, મોબાઈલ આધારિત હાજરી (NMMS), જીઓ-ટેગિંગ અને ‘વિકસિત ભારત રાષ્ટ્રીય ગ્રામીણ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર સ્ટેક’ જેવી ટેકનોલોજીને ફરજિયાત બનાવવામાં આવી છે.
ફંડિંગનું નવું ફોર્મ્યુલા અને રાજ્યો પર અસર
નવા કાયદા હેઠળ ફંડિંગના માળખામાં પણ મોટો ફેરફાર આવ્યો છે. મનરેગામાં મજૂરીનો 100% ખર્ચ કેન્દ્ર ભોગવતું હતું, પરંતુ હવે તે ‘કેન્દ્ર પુરસ્કૃત યોજના’ (Centrally Sponsored Scheme) બની ગઈ છે.
- સામાન્ય રાજ્યોમાં કેન્દ્ર 60% અને રાજ્ય 40% ખર્ચ ઉઠાવશે.
- પૂર્વોત્તર અને હિમાલયી રાજ્યો માટે આ ગુણોત્તર 90:10 નો રહેશે.
નિષ્ણાતોએ ચિંતા વ્યક્ત કરી છે કે 40% ખર્ચ વહન કરવાથી રાજ્યો પર બોજ વધશે, જોકે એસબીઆઈ (SBI) રિસર્ચના અહેવાલ મુજબ, નવા મોડેલથી મોટાભાગના રાજ્યો ‘નેટ ગેનર’ (લાભાર્થી) રહેશે.
રાજકીય વિવાદ અને વિરોધ
યોજનાના નામમાંથી ‘મહાત્મા ગાંધી’નું નામ હટાવીને ‘રામ’ (એક ટૂંકા નામ તરીકે) જોડવું એ મોટો રાજકીય મુદ્દો બની ગયો છે. વિપક્ષોએ તેને બાપુનું અપમાન ગણાવ્યું છે, જ્યારે સરકારનું કહેવું છે કે આ ગ્રામીણ જીવનમાં ‘રામ રાજ્ય’ની વિભાવનાને સાકાર કરવા અને ‘વિકસિત ભારત @2047’ ના લક્ષ્યને પ્રાપ્ત કરવા તરફનું વ્યૂહાત્મક પગલું છે.
જન જાગૃતિ અભિયાન:
ભાજપે આ યોજના વિશેની ભ્રમણાઓ દૂર કરવા માટે દેશભરમાં વ્યાપક જાગૃતિ અભિયાન ચલાવવાનો નિર્ણય લીધો છે. જાન્યુઆરી 2026 થી જ મંડળ સ્તરે બેઠકો અને પરિસંવાદો યોજવામાં આવી રહ્યા છે જેથી જનતાને યોજનાના લાભોથી માહિતગાર કરી શકાય.
આ નવો કાયદો જાન્યુઆરી 2026 થી સંપૂર્ણ રીતે પ્રભાવી થવાની અપેક્ષા છે, જે ગ્રામીણ માળખાગત સુવિધાઓના નિર્માણને નવી દિશા આપશે.
