આજથી UPI પેમેન્ટ માટે ‘ડબલ લોક’ સિસ્ટમ લાગુ; જાણો RBI નો નવો આદેશ
ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) એ દેશમાં વધતા જતા ડિજિટલ પેમેન્ટ કૌભાંડોને રોકવા માટે આજથી એટલે કે ૧ એપ્રિલ, ૨૦૨૬ થી UPI વ્યવહારો માટે અત્યંત કડક સુરક્ષા નિયમો લાગુ કર્યા છે. અત્યાર સુધી માત્ર ૪ કે ૬ અંકનો પિન નાખવાથી પેમેન્ટ થઈ જતું હતું, પરંતુ હવે ‘ટુ-ફેક્ટર ઓથેન્ટિકેશન’ (Two-Factor Authentication) ફરજિયાત બનાવવામાં આવ્યું છે.
શું છે નવો નિયમ અને કેવી રીતે કામ કરશે?
હવે જ્યારે પણ તમે કોઈ QR કોડ સ્કેન કરશો અથવા પૈસા મોકલશો, ત્યારે તમારે બે સ્તરની સુરક્ષા પસાર કરવી પડશે:
-
પહેલું સ્તર: તમારો પરંપરાગત UPI પિન.
-
બીજું સ્તર: તમારા મોબાઈલ પર આવતો OTP (વન ટાઈમ પાસવર્ડ) અથવા તમારા ફોનનું બાયોમેટ્રિક (ફિંગરપ્રિન્ટ કે ફેસ ID).
જ્યાં સુધી આ બંને સ્ટેપ પૂર્ણ નહીં થાય ત્યાં સુધી તમારા ખાતામાંથી પૈસા કપાશે નહીં. આનો સૌથી મોટો ફાયદો એ છે કે જો કોઈ વ્યક્તિ ભૂલથી તમારો UPI પિન જાણી લે, તો પણ તે તમારા ફિંગરપ્રિન્ટ કે ફોન વગર વ્યવહાર કરી શકશે નહીં.
સામાન્ય જનજીવન પર અસર
જો તમે ઉતાવળમાં હશો, તો આ પ્રક્રિયા તમને થોડી લાંબી લાગી શકે છે. હવે ૧૦ રૂપિયાનું પેમેન્ટ હોય કે ૧૦,૦૦૦નું, તમારે આ ડબલ પ્રોસેસમાંથી પસાર થવું પડશે. જોકે, નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે થોડી સેકન્ડનો આ વધારાનો સમય તમને લાખો રૂપિયાની છેતરપિંડીથી બચાવી શકે છે.
ટ્રાન્ઝેક્શન મર્યાદા અને ATM નિયમો
રાહતની વાત એ છે કે દૈનિક ૧ લાખ રૂપિયા સુધીની ટ્રાન્ઝેક્શન મર્યાદા યથાવત છે. શિક્ષણ, હોસ્પિટલ અને વીમા માટે આ મર્યાદા ૫ લાખ રૂપિયા સુધી રાખવામાં આવી છે. જો તમે નવા યુઝર છો, તો પહેલા ૨૪ કલાકમાં માત્ર ૫,૦૦૦ રૂપિયા સુધીના જ વ્યવહાર કરી શકશો.
બીજી તરફ, જે લોકો કાર્ડ વગર ATM માંથી UPI સ્કેન કરીને પૈસા ઉપાડે છે, તેમના માટે પણ નિયમ બદલાયો છે. હવે આ પ્રકારના ઉપાડને પણ તમારા બેંક ખાતાની ‘મફત માસિક મર્યાદા’ (Free Limit) માં ગણવામાં આવશે. જો મર્યાદા પૂરી થઈ ગઈ હશે, તો કાર્ડની જેમ જ UPI ઉપાડ પર પણ ચાર્જ વસૂલવામાં આવશે.
યુઝર્સ માટે ૩ ખાસ સૂચનાઓ
૧. એપ અપડેટ કરો: તાત્કાલિક તમારી બધી જ UPI એપ્સ (GPay, PhonePe, Paytm) ને પ્લે સ્ટોર પરથી અપડેટ કરો. ૨. બાયોમેટ્રિક સેટ કરો: ફોન સેટિંગ્સમાં જઈને ફિંગરપ્રિન્ટ લોક એક્ટિવેટ કરો, જેથી OTP ની રાહ જોયા વગર ઝડપથી પેમેન્ટ થઈ શકે. ૩. સાવધાની: યાદ રાખો, પિન કે OTP લેવા માટે કોઈ બેંક ક્યારેય કોલ કરતી નથી. કોઈ પણ અજાણી લિંક પર ક્લિક ન કરો.
૧ એપ્રિલ ૨૦૨૬ થી શરૂ થયેલો આ ફેરફાર ડિજિટલ પેમેન્ટને વધુ વિશ્વસનીય બનાવશે. શરૂઆતમાં થોડી તકલીફ પડી શકે છે, પરંતુ સાયબર ક્રાઈમ સામે લડવા માટે આ ‘ડબલ સિક્યોરિટી’ અનિવાર્ય છે.
