બ્રિટિશ રાજકારણમાં ‘કિંગ ઓફ ધ નોર્થ’નો દબદબો: કીર સ્ટાર્મરને હંફાવી પીએમ પદના બન્યા દાવેદાર
આજના સમયમાં બ્રિટન (યુકે) ના રાજકીય ગલિયારાઓમાં જે એક નામ સૌથી વધુ ગુંજી રહ્યું છે, તે છે એન્ડી બર્નહામ (Andy Burnham). લેબર પાર્ટીના આ વરિષ્ઠ નેતા અને ગ્રેટર માન્ચેસ્ટરના લોકપ્રિય મેયર અત્યારે બ્રિટિશ રાજકારણમાં સત્તાના સર્વોચ્ચ શિખર એટલે કે વડા પ્રધાન પદ માટેના સૌથી મજબૂત દાવેદાર તરીકે ઉભરી આવ્યા છે. કીર સ્ટાર્મરના રાજીનામા બાદ સર્જાયેલા રાજકીય શૂન્યાવકાશ વચ્ચે, એન્ડી બર્નહામનું નામ દેશના આગામી વડા પ્રધાન તરીકે સૌથી મોખરે ચાલી રહ્યું છે. ચાલો સમજીએ કે કોણ છે આ નેતા અને શા માટે તેમને બ્રિટનના ‘ઉત્તરના રાજા’ (King of the North) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
પેટાચૂંટણીમાં ઐતિહાસિક વિજય અને સ્ટાર્મર સામે પડકાર
એન્ડી બર્નહામની રાજકીય સફરમાં જૂન ૨૦૨૬ની સંસદીય પેટાચૂંટણી એક મોટો ટર્નિંગ પોઈન્ટ સાબિત થઈ છે. આ ચૂંટણીમાં તેમણે મેકરફિલ્ડ બેઠક પરથી શાનદાર અને પ્રચંડ વિજય મેળવીને વેસ્ટમિન્સ્ટર (બ્રિટિશ સંસદ) માં ધમાકેદાર પુનરાગમન કર્યું. આ વિજય માત્ર એક સાંસદ તરીકેની જીત નહોતી, પરંતુ તેણે તત્કાલીન પીએમ કીર સ્ટાર્મરના નેતૃત્વ સામે પક્ષની અંદર જ એક મોટો પડકાર ઉભો કરી દીધો. બર્નહામની આ જીત એટલી પ્રભાવશાળી હતી કે લેબર પાર્ટીની અંદર વડા પ્રધાન બદલવાનું આંતરિક દબાણ ચરમસીમાએ પહોંચી ગયું, જેના કારણે અંતે સ્ટાર્મરની સરકાર પડી ભાંગી અને તેમણે રાજીનામું આપવું પડ્યું.
પ્રારંભિક જીવન અને વેસ્ટમિન્સ્ટરની સફળ સફર
૧૯૭૦માં લિવરપૂલના એક સામાન્ય પરિવારમાં જન્મેલા એન્ડી બર્નહામ બાળપણથી જ તેજસ્વી હતા. તેમણે વિશ્વપ્રસિદ્ધ કેમ્બ્રિજ યુનિવર્સિટીમાંથી પોતાનો ઉચ્ચ અભ્યાસ પૂર્ણ કર્યો અને ત્યારબાદ રાજકારણમાં પ્રવેશ કર્યો. તેમની રાજકીય કુશળતાનો અંદાજ એ વાત પરથી લગાવી શકાય છે કે તેઓ માત્ર ૨૪ વર્ષની નાની ઉંમરે સંસદીય સંશોધક (Parliamentary Researcher) બની ગયા હતા. ત્યારબાદ ૨૮ વર્ષની ઉંમરે ખાસ સરકારી સલાહકાર અને માત્ર ૩૧ વર્ષની ઉંમરે એટલે કે વર્ષ ૨૦૦૧માં તેઓ લેઈ (Leigh) બેઠક પરથી પ્રથમ વખત સાંસદ તરીકે ચૂંટાયા હતા. ૨૦૦૧ થી ૨૦૧૭ સુધી તેઓ સતત સાંસદ રહ્યા અને આ ગાળા દરમિયાન તેમણે ટોની બ્લેર તેમજ ગોર્ડન બ્રાઉનની લેબર સરકારોમાં આરોગ્ય સચિવ (Health Secretary) અને સંસ્કૃતિ સચિવ (Culture Secretary) જેવા અતિ મહત્વના કેબિનેટ પદો પણ સંભાળ્યા હતા.
નેતૃત્વની ચૂંટણીમાં હાર અને માન્ચેસ્ટર તરફ પ્રયાણ
જોકે, બર્નહામ માટે બધું જ સરળ નહોતું. તેમણે ૨૦૧૦ અને ૨૦૧૫માં એમ બે વાર લેબર પાર્ટીના રાષ્ટ્રીય નેતા બનવા માટે ચૂંટણી લડી હતી, પરંતુ બંને વખતે તેમને નિષ્ફળતા મળી હતી. ખાસ કરીને ૨૦૧૫ની નેતૃત્વની રેસમાં અનુભવી સમાજવાદી નેતા જેરેમી કોર્બિન સામે તેમનો ભારે પરાજય થયો હતો, જેના કારણે લેબર પાર્ટી વધુ ડાબેરી વિચારધારા તરફ વળી ગઈ હતી. આ પરાજય બાદ, ૨૦૧૭માં બર્નહામે એક મોટો અને જોખમી નિર્ણય લીધો. તેમણે લંડનનું લુબ્ધક રાજકારણ (વેસ્ટમિન્સ્ટર) છોડી દીધું અને ગ્રેટર માન્ચેસ્ટરના મેયર પદની ચૂંટણી લડ્યા. માન્ચેસ્ટરની જનતાએ તેમને ખૂબ પ્રેમ આપ્યો અને તેઓ ત્યાં સતત ત્રણ વખત મેયર તરીકે ચૂંટાયા.
તેમને ‘ઉત્તરના રાજા’નું બિરુદ કેવી રીતે મળ્યું?
માન્ચેસ્ટરના મેયર તરીકેના કાર્યકાળ દરમિયાન જ એન્ડી બર્નહામ ખરા અર્થમાં લોકનાયક તરીકે ઉભર્યા. કોવિડ-૧૯ મહામારીના કપરા સમયમાં જ્યારે લંડનની બોરિસ જોહ્ન્સનની કન્ઝર્વેટિવ સરકારે ઉત્તરી બ્રિટનના શહેરો પર કડક નિયંત્રણો લાદ્યા, ત્યારે બર્નહામે તેની સામે ઉગ્ર મોરચો માંડ્યો હતો. તેમણે બ્રિટિશ સરકાર પર ‘લંડન-કેન્દ્રિત’ માનસિકતા ધરાવવાનો આક્ષેપ કર્યો, જે ઉત્તરના ગરીબ અને મધ્યમવર્ગીય સમુદાયોને અન્યાય કરી રહી હતી. બ્રિટનના લાંબા સમયથી ચાલતા ઉત્તર-દક્ષિણ (North-South) સામાજિક વિભાજનમાં તેઓ ઉત્તરીય જનતાનો અવાજ બન્યા. બ્રિટિશ સત્તા સામે ઉત્તરના લોકોના હિતો માટે આ રીતે અડગતાથી લડવાને કારણે જ બ્રિટિશ મીડિયા અને જનતાએ તેમને આદરપૂર્વક ‘ઉત્તરના રાજા’ (King of the North) નું બિરુદ આપ્યું.
શા માટે એન્ડી બર્નહામ અત્યારે સૌથી વધુ લોકપ્રિય છે?
છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં બર્નહામ શાંતિથી દેશના સૌથી સ્વીકાર્ય અને લોકપ્રિય નેતા બની ગયા છે. તેમની રાજકીય છબી ખૂબ જ રસપ્રદ છે; તેઓ લાંબો સમય સરકાર અને સંસદનો હિસ્સો રહ્યા હોવા છતાં, પોતાને લંડનની રાજકીય સિસ્ટમથી અલગ એટલે કે ‘આઉટસાઇડર’ (બહારની વ્યક્તિ) તરીકે રજૂ કરે છે.
તેમની લોકપ્રિયતાનું બીજું મુખ્ય કારણ એ છે કે જ્યારે જેરેમી કોર્બિન અને કીર સ્ટાર્મરના શાસનકાળ દરમિયાન લેબર પાર્ટી આંતરિક વિખવાદો અને જૂથબંધીથી પીડાતી હતી, ત્યારે બર્નહામે માન્ચેસ્ટરમાં રહીને પક્ષના આ ઝઘડાઓથી પોતાને દૂર રાખ્યા હતા. પરિણામે, આજે પક્ષના ડાબેરી કે જમણેરી કોઈ પણ જૂથ સાથે તેમની કડવાશ નથી. આ ઉપરાંત, મેયર તરીકે તેમણે ‘બી નેટવર્ક’ (Bee Network) પ્રોજેક્ટ હેઠળ સ્થાનિક જાહેર પરિવહનને સરકારી નિયંત્રણમાં લાવીને સામાન્ય જનતાને મોટી રાહત આપી, જે તેમની વહીવટી કુશળતા સાબિત કરે છે.
