અણ્ણા હઝારેનો મોટો પ્રહાર: મહારાષ્ટ્રમાં લોકાયુક્ત લાગુ કરાવવા માટે ‘આખરી શ્વાસ સુધી’ ઉપવાસની ચેતવણી
દેશમાં ફેલાયેલા ભ્રષ્ટાચાર વિરુદ્ધ જન-જનમાં વિરોધની જ્યોત જગાવનાર સામાજિક કાર્યકર્તા અણ્ણા હઝારે ફરી એકવાર ચર્ચામાં છે. અરવિંદ કેજરીવાલ સાથે મળીને જનલોકપાલ બિલ માટે આખા ભારતમાં આંદોલન છેડીને કેન્દ્ર સરકારને ઝુકાવનાર અણ્ણા હઝારેએ આ વખતે મહારાષ્ટ્રમાં લોકાયુક્ત કાયદો લાગુ કરાવવા માટે ભૂખ હડતાળ પર બેસવાની અને આ વખતે ‘આમરણાંત અનશન’ (આખરી શ્વાસ સુધી ઉપવાસ) કરવાની ચેતવણી આપી છે. આ માટે તેમણે મહારાષ્ટ્રના મુખ્યમંત્રી દેવેન્દ્ર ફડણવીસને પત્ર લખ્યો છે.
અણ્ણા હઝારેના આ નિર્ણયે ફરી એકવાર તેમના ઇતિહાસ અને સંઘર્ષની વાતો તાજી કરી છે. પણ સવાલ એ છે કે, એક સામાન્ય સૈનિક કિશન બાપટ હઝારેમાંથી તેઓ કેવી રીતે દેશવ્યાપી આંદોલનના પ્રતીક અને ‘અણ્ણા’ (મોટા ભાઈ) તરીકે ઓળખાયા?
સૈનિકમાંથી સામાજિક કાર્યકર્તા: કિશન બાપટ હઝારે
અણ્ણા હઝારેનું મૂળ નામ કિશન બાપટ હઝારે છે. તેમનો જન્મ ૧૫ જૂન, ૧૯૩૭ના રોજ મહારાષ્ટ્રના અહમદનગર જિલ્લામાં થયો હતો.
- સૈન્ય કારકિર્દી: યુવાનોમાં દેશભક્તિનો જુસ્સો ભરનાર અણ્ણા હઝારે ૧૯૬૩માં ભારતીય સેનામાં જોડાયા હતા. ૧૯૬૫ના ભારત-પાકિસ્તાન યુદ્ધ દરમિયાન, ખેમકરણ સેક્ટરમાં આવેલી તેમની ચોકી પર પાકિસ્તાન તરફથી હુમલો થયો હતો. આ હુમલામાં ચોકી પર હાજર તેમના ઘણા સાથી સૈનિકો શહીદ થયા હતા, પરંતુ કિશન બાપટ હઝારેનો ચમત્કારિક બચાવ થયો હતો.
- જીવન પરિવર્તન: આ ઘટનાએ તેમના જીવન પર ઊંડો પ્રભાવ પાડ્યો. આ હુમલામાંથી બચી ગયા પછી તેમણે જીવનને રાષ્ટ્ર અને સમાજ સેવા માટે સમર્પિત કરવાનો નિર્ણય લીધો. આત્મહત્યાના વિચારોમાંથી બહાર આવીને, તેમણે સ્વામી વિવેકાનંદ અને ગાંધીજીના વિચારોનો અભ્યાસ કર્યો. ૧૯૭૫માં સેનામાંથી નિવૃત્તિ લીધા બાદ તેઓ પોતાના ગામ રાલેગણ સિદ્ધિ પરત ફર્યા.
રાલેગણ સિદ્ધિ: આદર્શ ગામનું નિર્માણ
પોતાના ગામ રાલેગણ સિદ્ધિમાં પાછા ફર્યા બાદ તેમણે ગામની કાયાપલટ કરવાનું બીડું ઝડપ્યું. જે ગામ પાણીની અછત, ગરીબી અને દારૂબંધીની સમસ્યાથી પીડિત હતું, તેને અણ્ણાએ લોકોના સહયોગથી માત્ર સુધારી જ ન દીધું, પણ તેને દેશના આદર્શ ગામ (Model Village) તરીકે પ્રસ્થાપિત કર્યું.
- પાણી વ્યવસ્થાપન, વૃક્ષારોપણ, દારૂબંધી (શરાબબંધી) અને શિક્ષણ ક્ષેત્રે અણ્ણાના પ્રયાસોએ આખા દેશને એક ઉદાહરણ પૂરું પાડ્યું. આ ગામના લોકો તેમને ‘અણ્ણા’ (મોટા ભાઈ) કહીને બોલાવવા લાગ્યા, અને આ જ નામ તેમની ઓળખ બની ગયું.
ભ્રષ્ટાચાર સામે લડત અને ‘જનલોકપાલ’ આંદોલન
અણ્ણા હઝારેની સૌથી મોટી ઓળખ બની ભ્રષ્ટાચાર વિરુદ્ધનું તેમનું આંદોલન.
- મહારાષ્ટ્રની લડાઈ: તેમણે ૧૯૯૦ના દાયકામાં મહારાષ્ટ્રમાં ભ્રષ્ટાચાર સામે લડત શરૂ કરી, જેના કારણે રાજ્યમાં મહારાષ્ટ્ર સેવા અધિકાર કાયદો અને લોકાયુક્ત ની જોગવાઈઓ લાગુ થઈ.
- ઐતિહાસિક ભૂખ હડતાળ (૨૦૧૧): ૨૦૧૧માં, અણ્ણા હઝારેએ તત્કાલીન કેન્દ્ર સરકાર વિરુદ્ધ જનલોકપાલ બિલ ની માંગણી સાથે દિલ્હીમાં આમરણાંત અનશન શરૂ કર્યું. આ આંદોલને દેશભરમાં યુવાનો અને સામાન્ય નાગરિકોનો અકલ્પનીય ટેકો મેળવ્યો, જેના કારણે કેન્દ્ર સરકારને ઝૂકવું પડ્યું અને લોકપાલ બિલ તૈયાર કરવાની પ્રક્રિયા શરૂ થઈ. આ આંદોલનમાંથી જ અરવિંદ કેજરીવાલ, કિરણ બેદી અને અન્ય ઘણા નેતાઓ ઊભરી આવ્યા.
આજે, જ્યારે અણ્ણા ફરી એકવાર ‘આખરી શ્વાસ સુધી’ ભૂખ હડતાળ પર બેસવાની ચેતવણી આપી રહ્યા છે, ત્યારે દેશના લોકોની નજર ફરી એકવાર રાલેગણ સિદ્ધિ તરફ ટકેલી છે.
