ગાઝા ‘બોર્ડ ઓફ પીસ’: ટોની બ્લેરની નિમણૂક પર વધ્યો વિવાદ; નિષ્ણાતોએ તેને ‘નવું સંસ્થાનવાદ’ ગણાવ્યું
અમેરિકન રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ગાઝાના પુનઃનિર્માણ અને શાસનની દેખરેખ માટે સાત સભ્યોના ‘બોર્ડ ઓફ પીસ’ (Board of Peace) ની રચના કરવાની જાહેરાત કરી છે. આ બોર્ડમાં બ્રિટનના ભૂતપૂર્વ વડાપ્રધાન ટોની બ્લેરની નિમણૂકે આંતરરાષ્ટ્રીય રાજકારણમાં નવો વિવાદ ઉભો કર્યો છે, કારણ કે બ્લેરને મધ્ય પૂર્વમાં અત્યંત વિવાદાસ્પદ વ્યક્તિ માનવામાં આવે છે.
વિવાદાસ્પદ ભૂતકાળ અને ‘ઈરાક યુદ્ધ’નો પડછાયો
ટોની બ્લેરની નિમણૂક સામે સૌથી વધુ વાંધો 2003ના ઈરાક યુદ્ધમાં તેમની ભૂમિકાને લઈને છે. સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, ઈરાક યુદ્ધ દરમિયાન તેમનું વલણ “પહેલા પગલાં લો, પછી સ્પષ્ટતા કરો” (Act now, explain later) વાળું હતું, જેણે ઈરાકમાં વિનાશક અસ્થિરતા પેદા કરી હતી. ઈરાક યુદ્ધની તપાસ કરનાર ‘ચિલકોટ રિપોર્ટ’ (Chilcot Report) એ તેમના નિર્ણયોને “અહંકાર અને અજ્ઞાનતા” થી પ્રેરાયેલા ગણાવ્યા છે. લેબર પાર્ટીના નેતા જેરેમી કોર્બિને ઈરાક યુદ્ધને પોતાની પાર્ટી પર એક “કલંક” ગણાવ્યું છે અને બ્લેરની નીતિઓ માટે માફી પણ માંગી છે.
નિષ્ફળ ‘ક્વાડ્રેટ દૂત’ તરીકેનો અનુભવ
આ પહેલીવાર નથી જ્યારે બ્લેર મધ્ય પૂર્વમાં કોઈ શાંતિ પ્રક્રિયાનો ભાગ બન્યા હોય. 2007 થી 2015 સુધી, તેમણે મધ્ય પૂર્વ ક્વાડ્રેટ (Quartet) ના સત્તાવાર દૂત તરીકે સેવા આપી હતી. જોકે, તેમના કાર્યકાળને વ્યાપકપણે નિષ્ફળ માનવામાં આવે છે. પેલેસ્ટિનિયન નેતાઓ અને નાગરિકોએ તેમના પર ઇઝરાયેલ પ્રત્યે પક્ષપાતી હોવાનો અને શાંતિ પ્રક્રિયાના નામે માત્ર ઇઝરાયેલી હિતોને પ્રોત્સાહન આપવાનો આરોપ લગાવ્યો હતો. 2015 માં, પેલેસ્ટિનિયન ઓથોરિટીએ તેમની સાથે સંબંધો તોડી નાખ્યા હતા કારણ કે તેમને “પ્રમાણિક મધ્યસ્થી” (honest broker) તરીકે જોવામાં આવ્યા નહોતા.
નવું ‘સંસ્થાનવાદી’ માળખું અને આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદાનું ઉલ્લંઘન
માનવાધિકાર નિષ્ણાતો અને કાયદાકીય નિષ્ણાતોએ ટ્રમ્પની આ નવી યોજનાને “સંસ્થાનવાદી શૈલીનું શાસન” (colonial-style governance) ગણાવ્યું છે. સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, આ બોર્ડ પેલેસ્ટિનિયન લોકોની સંમતિ વિના તેમના પર થોપવામાં આવ્યું છે, જે તેમના આત્મનિર્ણયના અધિકારનું ઉલ્લંઘન કરે છે. ‘લો ફોર પેલેસ્ટાઈન’ (Law for Palestine) ના અહેવાલ મુજબ, આ યોજના આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદા અને આંતરરાષ્ટ્રીય ન્યાય અદાલત (ICJ) ના પરામર્શ વિરુદ્ધ છે અને ગાઝા પર ઇઝરાયેલી કબજાને એક નવું સ્વરૂપ આપે છે.
બોર્ડના મુખ્ય સભ્યો અને વ્યવસાયિક હિતો
ટ્રમ્પ દ્વારા જાહેર કરાયેલા આ બોર્ડની અધ્યક્ષતા સ્વયં ટ્રમ્પ કરશે. તેના મુખ્ય સભ્યોમાં સમાવેશ થાય છે:
- માર્કો રુબિયો (અમેરિકન વિદેશ મંત્રી)
- જેરેડ કુશનર (ટ્રમ્પના જમાઈ અને સલાહકાર)
- અજય બંગા (વર્લ્ડ બેંકના અધ્યક્ષ)
- સ્ટીવ વિટકોફ અને માર્ક રોવન
ટીકાકારોનો તર્ક છે કે આ બોર્ડ શાંતિ કરતાં વ્યવસાયિક તક (business opportunity) પર વધુ કેન્દ્રિત છે. બ્લેર પર અગાઉ પણ આરોપો લાગ્યા છે કે તેમણે પોતાના રાજદ્વારી પદનો ઉપયોગ અંગત વ્યવસાયિક હિતો અને ઇન્વેસ્ટમેન્ટ બેંક ‘જેપી મોર્ગન’ (JP Morgan) ના ક્લાયન્ટ્સને ફાયદો પહોંચાડવા માટે કર્યો હતો.
દેશિક પ્રતિક્રિયા: “અમને કોઈ વિદેશી વાઈસરોયની જરૂર નથી”
પેલેસ્ટિનિયન નાગરિકો અને મધ્ય પૂર્વના નિષ્ણાતોએ આ બોર્ડને “1920 ના દાયકાની શાસનાદેશ માનસિકતા” (mandate mentality) ગણાવી છે. કેટલાક નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે ગાઝા ચલાવવા માટે પેલેસ્ટિનિયન લોકો સ્વયં સક્ષમ છે અને તેમને ટોની બ્લેર જેવા કોઈ “વિદેશી વાઈસરોય” ની સલાહ કે શાસનની જરૂર નથી. મધ્ય પૂર્વના લોકો માટે બ્લેરનો રેકોર્ડ “કાળો” રહ્યો છે અને તેમને શાંતિ દૂતને બદલે એક “યુદ્ધ અપરાધી” તરીકે જોવામાં આવે છે.
વર્તમાનમાં, ગાઝા ગંભીર માનવીય સંકટનો સામનો કરી રહ્યું છે. જ્યારે ટ્રમ્પ આ યોજનાને “ઇતિહાસનું સૌથી પ્રતિષ્ઠિત બોર્ડ” ગણાવી રહ્યા છે, ત્યારે આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાય તેને શંકાની દૃષ્ટિએ જોઈ રહ્યો છે કે શું આ ખરેખર શાંતિ લાવશે કે માત્ર જૂની ભૂલોનું પુનરાવર્તન કરશે.
