સાવરણી સાથે જોડાયેલી છે માતા લક્ષ્મીની માન્યતા, જાણો મહત્વ
દિવાળીના પાંચ દિવસના પવિત્ર તહેવારની શરૂઆત ધનતેરસથી થાય છે. આ દિવસે સોના-ચાંદીના ઘરેણાં, નવા વાસણો અને ધાણા ખરીદવાની સાથે-સાથે વધુ એક વસ્તુની ખરીદીને સૌથી વધુ શુભ અને જરૂરી માનવામાં આવે છે, તે છે- સાવરણી (ઝાડુ). હિન્દુ ધર્મમાં સાવરણીને માત્ર ઘર સાફ કરવાનું એક સાધન માત્ર નથી સમજવામાં આવતું, પરંતુ તેને સાક્ષાત માં લક્ષ્મી અને સુખ-સમૃદ્ધિનું પ્રતીક માનવામાં આવી છે.
પરંતુ શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે આખરે શા માટે સાવરણીને દેવી લક્ષ્મી સાથે જોડવામાં આવે છે? તેની પાછળ કઈ માન્યતાઓ અને લોક પરંપરાઓ જોડાયેલી છે? આવો આ વિશે વિસ્તારથી જાણીએ.
સાવરણી અને માં લક્ષ્મીનો ગાઢ સંબંધ કેમ છે?
ધાર્મિક માન્યતાઓ અને પ્રાચીન લોક પરંપરાઓ અનુસાર, સાવરણીનો માં લક્ષ્મી સાથેનો સંબંધ મુખ્ય રૂપથી સ્વચ્છતા અને પવિત્રતા સાથે જોડાયેલો છે. સનાતન સંસ્કૃતિમાં આ વાત સદીઓથી માનવામાં આવતી રહી છે કે “જ્યાં સફાઈ હોય છે, ત્યાં જ માતા લક્ષ્મીનો વાસ હોય છે.“
માતા લક્ષ્મીને ગંદકી કે અલક્ષ્મી (દરિદ્રતા) બિલકુલ પસંદ નથી. જે ઘરમાં રોજના ધોરણે સાફ-સફાઈ રાખવામાં આવે છે, ત્યાં સકારાત્મક ઊર્જાનો પ્રવાહ થાય છે અને તે ઘરમાં સુખ-શાંતિ તથા સમૃદ્ધિ હંમેશા જળવાઈ રહે છે. કેમ કે સાવરણી આપણા ઘરમાંથી ગંદકી અને કચરાને બહારનો રસ્તો બતાવે છે, તેથી તેને દરિદ્રતા દૂર કરવા અને માં લક્ષ્મીને આમંત્રિત કરવાનું માધ્યમ માનવામાં આવવા લાગ્યું.
સાવરણીને ધન અને સમૃદ્ધિનું પ્રતીક શા માટે માનવામાં આવે છે?
જૂના સમયથી જ આપણા સમાજમાં ઘરની વ્યવસ્થા, અન્ન અને સાફ-સફાઈને ખૂબ મહત્વ આપવામાં આવ્યું છે. ઉત્તર ભારતની લોક પરંપરાઓ પર લખાયેલા પ્રસિદ્ધ પુસ્તકો અને સંશોધનોમાં પણ સાવરણી અને સૂપડા સાથે જોડાયેલી અનેક લોક માન્યતાઓનો ઉલ્લેખ મળે છે. જેમાં સાવરણીને દરિદ્રતા (ગરીબી) નો નાશ કરનારી વસ્તુ માનવામાં આવી છે.
દેશના અનેક હિસ્સાઓમાં આજે પણ દિવાળીની આસપાસ કે વિશેષ અવસરો પર સાવરણી અને સૂપડા સાથે જોડાયેલી ખાસ વિધિઓ નિભાવવામાં આવે છે, જેને ઘરમાંથી નકારાત્મકતા અને દરિદ્રતાને બહાર ભગાડવાનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે. આ જ કારણસર ધીમે-ધીમે સાવરણીને ઘરની ખુશહાલી અને આર્થિક સમૃદ્ધિ સાથે જોડીને જોવામાં આવવા લાગ્યું.
ધનતેરસ અને દિવાળી પર નવી સાવરણી ખરીદવાની ખાસ પરંપરા
ધનતેરસના પવિત્ર અવસર પર નવી સાવરણી ખરીદવાની પરંપરા ખૂબ જૂની અને લોકપ્રિય છે. ઘણા ઘરોમાં આ દિવસે વગર ભાવતાલે (મોલભાવ કર્યા વગર) નવી સાવરણી ખરીદવામાં આવે છે. તેની પાછળ આ ગાઢ આસ્થા રહેલી છે કે:
નકારાત્મક ઊર્જાનો નાશ: નવી સાવરણી ઘરમાં આવતાની સાથે જ જૂની અને નકારાત્મક ઊર્જાને બહાર કરી દે છે.
માં લક્ષ્મીનું સ્વાગત: એવું માનવામાં આવે છે કે ધનતેરસ પર નવી સાવરણી ખરીદવાથી ઘરમાં માં લક્ષ્મીનો કાયમી વાસ થાય છે અને આખું વર્ષ માતાની કૃપા બની રહે છે.
વિશેષ પૂજા: ઘણા લોકો ધનતેરસની સાંજે નવી સાવરણી પર નાડાછડી (રક્ષા સૂત્ર) બાંધીને, તેના પર હળદર, કુમકુમ અને ચોખા છાંટીને તેની વિધિવત પૂજા પણ કરે છે.
ટૂંકમાં કહીએ તો, સાવરણીને માં લક્ષ્મી સાથે જોડવાની માન્યતાનો મુખ્ય આધાર સ્વચ્છતા, ઘરની શુદ્ધતા અને આપણી સમૃદ્ધ લોક પરંપરાઓ છે. તેનો સંદેશ પણ ખૂબ સ્પષ્ટ અને સુંદર છે. આપણા ઘરને હંમેશા સાફ-સુથરું રાખો, કારણ કે સાફ-સફાઈ વાળી જગ્યા પર જ સકારાત્મકતા અને ઈશ્વરનો વાસ હોય છે.
