EAEU શું છે? પુતિનનો આગ્રહ અને ભારત માટે મોટો ફાયદો: અમેરિકાને આઘાત
રશિયાના રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિન ભારત અને યુરેશિયન ઇકોનોમિક યુનિયન (EAEU) વચ્ચે મુક્ત વ્યાપાર કરાર (Free Trade Agreement – FTA) પર વહેલી તકે હસ્તાક્ષર કરવા પર ભાર મૂકી રહ્યા છે. આ FTA માત્ર ભારત-રશિયાના સંબંધોને જ મજબૂત કરશે નહીં, પરંતુ તે ભારતીય અર્થતંત્ર માટે એક નવું અને મોટું બજાર ખોલશે, અને ખાસ કરીને અમેરિકા દ્વારા લાદવામાં આવેલા ઊંચા ટેરિફ (જકાત)નો સામનો કરવામાં મહત્વનું હથિયાર સાબિત થઈ શકે છે.
EAEU: એક આર્થિક શક્તિ
યુરેશિયન ઇકોનોમિક યુનિયન (EAEU) એ પૂર્વ-સોવિયેત દેશોનું એક આંતરરાષ્ટ્રીય સંગઠન છે, જે ક્ષેત્રીય આર્થિક સહયોગ અને એકીકરણ માટે સ્થાપિત કરવામાં આવ્યું છે.
- સભ્ય દેશો: રશિયા, બેલારુસ, કઝાકિસ્તાન, આર્મેનિયા અને કિર્ગિસ્તાન.
- મુખ્ય ઉદ્દેશ: સભ્ય દેશો વચ્ચે વસ્તુઓ, સેવાઓ, મૂડી અને શ્રમની મુક્ત અવરજવરની સુવિધા પૂરી પાડવી.
- સ્થાપના: 2014માં “યુરેશિયન ઇકોનોમિક યુનિયન ટ્રીટી” દ્વારા કરવામાં આવી.
- કદ:આ સંગઠન આશરે $2.4 ટ્રિલિયનથી વધુના સંયુક્ત ગ્રોસ ડોમેસ્ટિક પ્રોડક્ટ (GDP) અને 183 મિલિયનથી વધુ લોકોનું બજાર ધરાવે છે.
ભારતને થનારા મુખ્ય ફાયદાઓ
ભારત અને EAEU વચ્ચેનો FTA ભારત માટે અનેક લાભ લઈને આવશે, જે વૈશ્વિક વેપારમાં ભારતની સ્થિતિને મજબૂત બનાવશે.
૧. નિકાસ માટે મોટું બજાર અને ટેરિફમાં ઘટાડો
કરાર થવાથી ભારતીય ઉત્પાદનો પરની આયાત જકાત (ટેરિફ) ઘટશે અથવા દૂર થશે, જેનાથી ફાર્માસ્યુટિકલ્સ, કેમિકલ્સ, એન્જિનિયરિંગ માલ, કૃષિ ઉત્પાદનો અને કાપડ જેવા ભારતીય માલની નિકાસમાં નોંધપાત્ર વધારો થશે. આનાથી ભારતના નાના અને મધ્યમ ઉદ્યોગો (MSMEs) ને યુરેશિયન બજારમાં પ્રવેશ મળશે.
૨. વેપારની ખાધ ઘટાડવી
હાલમાં ભારત રશિયા પાસેથી મોટી માત્રામાં ક્રૂડ ઓઇલ અને અન્ય વસ્તુઓની આયાત કરે છે, જેના કારણે વેપારની મોટી ખાધ છે. FTA થવાથી ભારતીય નિકાસ વધશે, જે આ ખાધને ઘટાડવામાં મદદ કરશે અને વેપાર સંતુલન સુધરશે.
૩. ઉર્જા સુરક્ષા
EAEU પાસે કુદરતી સંસાધનો અને ઉર્જા સ્ત્રોતોનો વિશાળ ભંડાર છે. આ કરારથી ભારતને લાંબા ગાળાની ઉર્જા ભાગીદારી સુરક્ષિત કરવામાં મદદ મળશે, જે ભારતની ઝડપથી વિકસતી અર્થવ્યવસ્થા માટે આવશ્યક છે.
૪. કનેક્ટિવિટી અને લોજિસ્ટિક્સ
આ સમજૂતી ઇન્ટરનેશનલ નોર્થ-સાઉથ ટ્રાન્સપોર્ટ કોરિડોર (INSTC) જેવા માર્ગોને વેગ આપશે, જેનાથી યુરેશિયામાં માલસામાનના પરિવહનનો ખર્ચ અને સમય ઘટશે.
૫. અમેરિકી ટેરિફનો વૈકલ્પિક ઉપાય
ટ્રમ્પ પ્રશાસન અને અન્ય પશ્ચિમી દેશો દ્વારા લાદવામાં આવેલા ઊંચા ટેરિફ અને પ્રતિબંધોના માહોલમાં, EAEU સાથેનો FTA ભારતને યુએસ-કેન્દ્રિત બજારો પરનું અવલંબન ઘટાડવા માટેનો એક મજબૂત વિકલ્પ પૂરો પાડે છે. આ કરાર વૈશ્વિક રાજકારણમાં ભારતની બહુધ્રુવીય વિદેશ નીતિને મજબૂત કરશે, જે અમેરિકાને એક મોટો આઘાત આપી શકે છે.
આઘાત અમેરિકા માટે
રશિયાના રાષ્ટ્રપતિ પુતિનનો આગ્રહ ભારતને એક એવા બ્લોક સાથે જોડે છે જે પશ્ચિમી દેશોના પ્રતિબંધોનો સામનો કરી રહ્યો છે. ભારત અને EAEU વચ્ચેનો FTA ડોલર પરનું અવલંબન ઘટાડવા અને રાષ્ટ્રીય ચલણોમાં વેપારને પ્રોત્સાહન આપવા માટેની યોજનાઓને મજબૂત કરી શકે છે. આનાથી અમેરિકાની આર્થિક પ્રભુત્વ અને વૈશ્વિક રાજકીય દબદબાને પડકાર મળશે.
પુતિન અને ભારતના નેતાઓ દ્વારા આ FTAને વહેલી તકે પૂર્ણ કરવાના પ્રયાસો ભારતને વૈશ્વિક વેપારમાં નવો આયામ આપશે, જેનાથી ભારત-રશિયાની વિશેષ અને વિશેષાધિકૃત વ્યૂહાત્મક ભાગીદારી વધુ ઊંડી બનશે.
