ટ્રમ્પે ઈરાન પરની એરસ્ટ્રાઈક કેમ રોકી? જાણો પડદા પાછળની રાજનીતિ.
વૈશ્વિક રાજકારણમાં ૨૩ માર્ચનો દિવસ મોટી ઉથલપાથલ અને ત્યારબાદ મળેલી રાહતનો સાક્ષી બન્યો છે. અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે એક સત્તાવાર જાહેરાત દ્વારા જણાવ્યું છે કે તેમણે ઈરાનના પાવર પ્લાન્ટ્સ અને ઉર્જા સ્થાપનો પર હુમલો કરવાની પોતાની અગાઉની યોજના હાલ પૂરતી મુલતવી રાખી છે. ટ્રમ્પનું આ નિવેદન એવા સમયે આવ્યું છે જ્યારે સમગ્ર વિશ્વને ડર હતો કે હોર્મુઝની સામુદ્રધુની (Strait of Hormuz) ના વિવાદને કારણે ત્રીજું વિશ્વયુદ્ધ ફાટી નીકળશે.
“વાતચીત એ જ શ્રેષ્ઠ માર્ગ”: ટ્રમ્પ
વ્હાઈટ હાઉસ ખાતેથી પત્રકારોને સંબોધતા ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે કહ્યું, “છેલ્લા બે દિવસમાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ખૂબ જ સકારાત્મક અને ઉત્પાદક ચર્ચા થઈ છે. અમે હજુ પણ વાતચીતના તબક્કામાં છીએ અને મને વિશ્વાસ છે કે અમે કોઈ ઉકેલ લાવી શકીશું. તેથી, મેં પેન્ટાગોન (યુદ્ધ વિભાગ) ને સ્પષ્ટ સૂચના આપી છે કે આગામી પાંચ દિવસ સુધી ઈરાનના પાવર પ્લાન્ટ કે કોઈપણ ઉર્જા સ્થાપનો પર હુમલો કરવામાં ન આવે.”
પેન્ટાગોનને આપવામાં આવ્યો આદેશ
ટ્રમ્પે માત્ર નિવેદન જ નથી આપ્યું, પરંતુ અમેરિકી સૈન્યના મુખ્યાલય પેન્ટાગોનને લેખિત સૂચનાઓ મોકલી દીધી છે. આ આદેશ મુજબ, અમેરિકી વાયુસેના અને નૌકાદળ જે હુમલા માટે તૈયાર હતી, તેમને સ્ટેન્ડબાય મોડ પર મૂકી દેવામાં આવી છે. ટ્રમ્પ ઈચ્છે છે કે આ ૫ દિવસના સમયગાળામાં રાજદ્વારી ચેનલો દ્વારા ઈરાન પાસેથી હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ ખોલવા અને તેલના પુરવઠાને સુરક્ષિત રાખવાની ખાતરી મેળવી શકાય.
શા માટે ટ્રમ્પે આ નિર્ણય લીધો?
રાજકીય વિશ્લેષકો ટ્રમ્પના આ નિર્ણય પાછળ ત્રણ મુખ્ય કારણો જોઈ રહ્યા છે: ૧. વૈશ્વિક દબાણ: ભારત, યુરોપિયન યુનિયન અને અન્ય એશિયન દેશોએ અમેરિકાને અપીલ કરી હતી કે યુદ્ધથી વૈશ્વિક અર્થતંત્ર તૂટી જશે. ૨. ઇંધણના ભાવ: યુદ્ધની માત્ર ધમકીથી જ પાકિસ્તાન જેવા દેશોમાં તેલના ભાવ ૨૦૦% વધી ગયા છે અને અમેરિકામાં પણ મોંઘવારી વધવાનો ડર હતો. ૩. ઈરાનનું વલણ: એવું માનવામાં આવે છે કે ઈરાને પડદા પાછળ કેટલીક શરતો માનવાની તૈયારી બતાવી છે, જેને કારણે ટ્રમ્પે નરમ વલણ અપનાવ્યું છે.
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પરની અસર
ઈરાને અગાઉ હોર્મુઝની સામુદ્રધુની પર ૨ મિલિયન ડોલરનો ટોલ લાદ્યો હતો અને જહાજોને રોકવાની ધમકી આપી હતી. ટ્રમ્પના આ નવા નિવેદન બાદ એવી અપેક્ષા રાખવામાં આવે છે કે ઈરાન પણ પોતાના કડક વલણમાં થોડી ઢીલ આપશે. જો આગામી ૫ દિવસમાં કોઈ નક્કર પરિણામ આવશે, તો આંતરરાષ્ટ્રીય જળસીમામાં જહાજોની અવરજવર ફરી સામાન્ય થઈ શકે છે.
રશિયા અને ભારતની ભૂમિકા
નોંધનીય છે કે આજે જ વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકર અને રશિયન વિદેશ મંત્રી સેરગેઈ લવરોવ વચ્ચે વર્ચ્યુઅલ મિટિંગ યોજાઈ હતી. એવું માનવામાં આવે છે કે ભારતે પણ આ વિવાદમાં મધ્યસ્થી તરીકે મહત્વની ભૂમિકા ભજવી છે અને ટ્રમ્પને સમજાવવામાં સફળતા મેળવી છે કે યુદ્ધ એ કોઈ સમસ્યાનો ઉકેલ નથી.
૨૩ માર્ચ, ૨૦૨૬ ના આ અહેવાલ મુજબ, ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની આ જાહેરાતે વિશ્વને યુદ્ધની ખાઈમાં પડતા બચાવી લીધું છે. જોકે, આ શાંતિ માત્ર ૫ દિવસ માટે છે કે કાયમી, તેનો આધાર આગામી રાઉન્ડની વાતચીત પર રહેશે. હાલમાં તો વૈશ્વિક શેરબજાર અને તેલ બજારમાં આ સમાચારને કારણે સ્થિરતા જોવા મળી રહી છે.
