ટેક્સ ફ્રી દુબઈ: આવકવેરો નથી, તો પછી અબજોની કમાણી ક્યાંથી?
દુબઈનું નામ સાંભળતા જ આંખો સામે આલીશાન ગગનચુંબી ઈમારતો, લક્ઝરી લાઈફસ્ટાઈલ અને અઢળક સંપત્તિના દ્રશ્યો તરવરવા લાગે છે. પરંતુ સૌથી વધુ આશ્ચર્યની વાત એ છે કે આટલો ભવ્ય દેશ પોતાના નાગરિકો પાસેથી કોઈ ‘પર્સનલ ઇનકમ ટેક્સ’ (વ્યક્તિગત આવકવેરો) લેતો નથી. સામાન્ય રીતે કોઈપણ દેશ ચલાવવા માટે ટેક્સ એ કરોડરજ્જુ સમાન હોય છે, પણ દુબઈએ આ પરંપરા તોડીને પોતાનો એક અલગ ‘કરોડપતિ મોડલ’ તૈયાર કર્યો છે. લોકો અવારનવાર વિચારે છે કે જો ટેક્સ નથી, તો પછી આટલા અબજો રૂપિયા આવે છે ક્યાંથી? ચાલો સમજીએ દુબઈની આ અનોખી અર્થવ્યવસ્થા પાછળનું ગણિત.
સર્વિસ ફી અને વહીવટી શુલ્ક: આવકનો મુખ્ય સ્ત્રોત
દુબઈ સરકારની તિજોરી ભરાવવાનો સૌથી મોટો રસ્તો સીધો ટેક્સ નહીં, પણ પરોક્ષ રીતે વસૂલવામાં આવતી ફી છે. દુબઈમાં તમે જે ડગલે ને પગલે સુવિધાઓ ભોગવો છો, તેની પાછળ એક ચોક્કસ ફી નિર્ધારિત છે. જ્યારે કોઈ વિદેશી ત્યાં રહેવા જાય છે, ત્યારે તેણે વિઝા ફી, રેસીડેન્સી પરમિટ અને વર્ક ઓથોરાઈઝેશન માટે મોટી રકમ ચૂકવવી પડે છે. આ ફી માત્ર એક વારની નથી હોતી, પરંતુ તેને સમયાંતરે રિન્યુ કરાવવા માટે પણ ચાર્જ લાગે છે.
આ ઉપરાંત, વેપારીઓ માટે ટ્રેડ લાયસન્સ લેવું કે રિન્યુ કરાવવું એ ફરજિયાત પ્રક્રિયા છે, જેમાંથી સરકારને કરોડોની આવક થાય છે. વેસ્ટ મેનેજમેન્ટ (કચરા નિકાલ), યુટિલિટી સર્વિસ અને પ્રોપર્ટી ટ્રાન્ઝેક્શન ફી જેવા શુલ્ક પણ એટલી કુશળતાથી ગોઠવવામાં આવ્યા છે કે સામાન્ય જનતાને તે બોજ નથી લાગતા, પણ સરકાર માટે તે કમાણીનું મજબૂત સાધન બની જાય છે.
કડક નિયમો અને દંડની અનોખી સિસ્ટમ
દુબઈ તેના કડક કાયદા અને શિસ્ત માટે જાણીતું છે. આ શિસ્ત માત્ર સુરક્ષા માટે જ નથી, પણ તે આવકનું એક માધ્યમ પણ છે. દુબઈમાં ટ્રાફિકના નિયમો તોડવા એટલે તમારા ખિસ્સા પર મોટો ફટકો પડવો નક્કી છે. ત્યાંની ‘ઓટોમેટેડ ફાઈન સિસ્ટમ’ એટલી સચોટ છે કે ભૂલ કરનાર બચી શકતો નથી. સાર્વજનિક સ્થળો પર સ્વચ્છતા જાળવવાથી લઈને ઓફિસના કાયદાઓ સુધી, દરેક જગ્યાએ દંડની જોગવાઈ છે. આ દંડમાંથી થતી આવક સીધી સરકારના ખાતામાં જાય છે, જે અર્થતંત્રને ગતિ આપે છે.
કોર્પોરેટ ટેક્સ અને વ્યૂહાત્મક રોકાણ
ભલે વ્યક્તિગત આવકવેરો શૂન્ય હોય, પણ દુબઈ વ્યવસાયિક સ્તરે ટેક્સ વસૂલે છે. તાજેતરમાં અમલમાં આવેલા નિયમ મુજબ, 3,75,000 દિરહામથી વધુનો નફો કરતી કંપનીઓએ 9% કોર્પોરેટ ટેક્સ ચૂકવવો પડે છે. આ ઉપરાંત, વેટ (VAT) એટલે કે વેલ્યુ એડેડ ટેક્સ પણ મોટાભાગની વસ્તુઓ અને સેવાઓ પર 5% ના દરે લાગે છે.
સૌથી મોટો હિસ્સો તેલ કંપનીઓ અને વિદેશી બેંકો પાસેથી આવે છે. તેલ કંપનીઓ પર 55% સુધીનો અને વિદેશી બેંકો પર લગભગ 20% જેટલો ટેક્સ વસૂલવામાં આવે છે. આ ટેક્સનું માળખું એ રીતે તૈયાર કરવામાં આવ્યું છે કે સામાન્ય માણસને અસર ન થાય અને મોટા ઉદ્યોગો દ્વારા દેશનો વિકાસ ચાલતો રહે.
સરકારી કંપનીઓનો નફો: એમિરેટ્સ અને રિયલ એસ્ટેટ
દુબઈ સરકાર પોતે એક મોટી બિઝનેસ પ્લેયર છે. ‘એમિરેટ્સ એરલાઇન્સ’ જેવી વિશ્વ વિખ્યાત કંપનીઓ સંપૂર્ણપણે સરકારી માલિકીની છે. આ કંપનીઓ વિશ્વભરમાંથી જે નફો કમાય છે, તે સીધો સરકારના ખજાનામાં જાય છે. આ સિવાય દુબઈની રિયલ એસ્ટેટ ડેવલપમેન્ટ કંપનીઓ પણ સરકાર હસ્તક છે, જે વૈશ્વિક સ્તરે મોટા પ્રોજેક્ટ્સ હાથ ધરે છે. દુબઈ ઇન્ટરનેશનલ એરપોર્ટ પરથી પસાર થતા લાખો મુસાફરો પાસેથી લેવામાં આવતો ‘ડિપાર્ચર ચાર્જ’ અને અન્ય સર્વિસ ફી પણ અબજોની કમાણી કરી આપે છે.
પર્યટન: તેલ પછીનો સૌથી મોટો આધાર
એક સમય એવો હતો જ્યારે દુબઈ માત્ર તેલ પર નિર્ભર હતું, પણ આજે સ્થિતિ બદલાઈ ગઈ છે. દુબઈએ પોતાને વિશ્વના ‘ટુરિઝમ હબ’ તરીકે સ્થાપિત કર્યું છે. બુર્જ ખલીફા, પામ જુમેરાહ અને મોટા શોપિંગ મોલ્સ જોવા માટે દર વર્ષે કરોડો પ્રવાસીઓ આવે છે. આ પ્રવાસીઓ જ્યારે હોટલ બુક કરે છે, રેસ્ટોરન્ટમાં જમે છે કે શોપિંગ કરે છે, ત્યારે તે દરેક ટ્રાન્ઝેક્શનમાંથી સરકારને વેટ અને અન્ય ટુરિઝમ ફી મળે છે. પર્યટન ક્ષેત્રે થયેલો આ વિકાસ જ દુબઈને “ટેક્સ ફ્રી” હોવા છતાં “સમૃદ્ધ” રાખવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
