બંગાળમાં ‘દીદી’ના અભેદ કિલ્લાનું પતન: કેવી રીતે મમતા બેનર્જીએ ‘આઉટસાઇડર’ ભાજપ સામે સત્તા ગુમાવી?
પશ્ચિમ બંગાળના રાજકારણમાં વર્ષ 2026 એક ઐતિહાસિક વળાંક લઈને આવ્યું છે. પોતાના સમર્થકોમાં ‘દીદી’ તરીકે લોકપ્રિય અને મજબૂત મહિલા નેતા તરીકે ઓળખાતા મમતા બેનર્જી આખરે પોતાનો ગઢ બચાવવામાં નિષ્ફળ રહ્યા છે. પુરુષ પ્રધાન રાજકારણમાં એક લડાયક નેતા તરીકે ઉભરી આવેલા મમતા બેનર્જીએ સતત ત્રણ ટર્મ સુધી એન્ટી-ઈન્કમ્બન્સી અને વિરોધીઓના આક્રમક પ્રચારનો સામનો કર્યો હતો, પરંતુ આ વખતે નસીબ અને જનતાનો જનાદેશ તેમની સાથે નહોતો.
તૃણમૂલ કોંગ્રેસ (TMC) ના સર્વોચ્ચ નેતા મમતા બેનર્જી માત્ર રાજ્ય જ નથી હાર્યા, પરંતુ તેમના પોતાના ગઢ ગણાતા ભવાનીપુરથી પણ તેમને પરાજયનો સામનો કરવો પડ્યો છે. તેમને હરાવનાર અન્ય કોઈ નહીં પણ તેમના જ જૂના સાથી અને હવે ભાજપના નેતા સુવેન્દુ અધિકારી છે.
સંઘર્ષ અને લડાયક મિજાજથી બનેલી ઓળખ
મમતા બેનર્જીની રાજકીય સફર હંમેશા પડકારોથી ભરેલી રહી છે. 1955માં કોલકાતાના એક મધ્યમવર્ગીય બ્રાહ્મણ પરિવારમાં જન્મેલા મમતાએ ખૂબ જ નાની ઉંમરે સંઘર્ષ જોયો હતો. તેમના પિતા સ્વાતંત્ર્ય સેનાની હતા, જેમનું અવસાન તબીબી સારવારના અભાવે થયું હતું જ્યારે મમતા માત્ર 17 વર્ષના હતા.
તેમણે 1970ના દાયકામાં કોંગ્રેસ સાથે પોતાની કારકિર્દી શરૂ કરી અને 1984માં દિગ્ગજ કમ્યુનિસ્ટ નેતા સોમનાથ ચેટર્જીને હરાવીને સૌથી યુવા સાંસદ બન્યા હતા. 1997માં કોંગ્રેસ સાથેના મતભેદોને કારણે તેમણે પોતાની પાર્ટી ‘તૃણમૂલ કોંગ્રેસ’ બનાવી અને ડાબેરીઓના 34 વર્ષના શાસનને ઉખેડી ફેંકવા માટે કમર કસી. સિંગુર અને નંદીગ્રામના જમીન સંપાદન વિરોધી આંદોલનોએ તેમને બંગાળના લોકનેતા બનાવી દીધા અને 2011માં તેમણે ઈતિહાસ રચીને મુખ્યમંત્રી પદ સંભાળ્યું.
TMC ની હારના મુખ્ય કારણો: સત્તા વિરોધી લહેર અને ભ્રષ્ટાચાર
કોઈપણ પક્ષ જ્યારે 15 વર્ષ સુધી સત્તા પર રહે છે, ત્યારે જનતામાં તેની સામે કંટાળો અને અસંતોષ પેદા થવો સ્વાભાવિક છે. મમતા બેનર્જીની હાર પાછળ કેટલાક મહત્વના પરિબળો જવાબદાર રહ્યા છે:
ભ્રષ્ટાચાર અને કાયદો-વ્યવસ્થા: છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં TMC ના અનેક નેતાઓ પર ભ્રષ્ટાચારના ગંભીર આરોપો લાગ્યા હતા. ખંડણીખોરી, ક્રાઈમ અને ઔદ્યોગિક વિકાસનો અભાવ મધ્યમવર્ગીય અને વેપારી સમુદાય માટે ચિંતાનો વિષય બન્યો હતો.
Rejecting every Bangla-Birodhi force, the people of this land have united with unwavering resolve.
From the massive public gathering in Islampur to the charged marches in Siliguri and Nagrakata, the surging crowds send a clear message: Bengal stands firmly with Smt.… pic.twitter.com/YLbSVNENUI
— All India Trinamool Congress (@AITCofficial) April 16, 2026
સંસ્થાકીય નબળાઈ: રાજકીય વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે TMC સંપૂર્ણપણે મમતા બેનર્જીના ચહેરા પર નિર્ભર હતી. પાર્ટી પાસે કોઈ મજબૂત વિચારધારા કે જમીની સ્તરે સંગઠનનું માળખું નહોતું. જ્યારે જનતાનો મૂડ બદલાયો, ત્યારે માત્ર ‘દીદી’નો ચહેરો પાર્ટીને બચાવી શક્યો નહીં.
ભાજપની બદલાયેલી રણનીતિ: 2021ની હારમાંથી બોધપાઠ લઈને ભાજપે આ વખતે પોતાની ‘આઉટસાઇડર’ (બહારના લોકોની પાર્ટી) છબી ભૂંસવા માટે ભારે મહેનત કરી. તેમણે બંગાળી સંસ્કૃતિને અપનાવી અને “જય શ્રી રામ” ને બદલે “જય મા કાલી” અને “જય મા દુર્ગા” જેવા સૂત્રો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું.
ધ્રુવીકરણ અને વોટ બેંકમાં ગાબડું
મમતા બેનર્જીએ હંમેશા લઘુમતી મતોના આધારે પોતાની સત્તા ટકાવી રાખી હતી. જોકે, આ વખતે હિન્દુ મતોનું પ્રચંડ ધ્રુવીકરણ ભાજપની તરફેણમાં થયું. બીજી તરફ, મુસ્લિમ મતોમાં પણ વિભાજન જોવા મળ્યું. હુમાયુ કબીરની AJUP અને નૌશાદ સિદ્દીકીની ISF જેવી નાની પાર્ટીઓએ TMC ના વોટ શેરમાં ગાબડું પાડ્યું, જેનો સીધો ફાયદો ભાજપને થયો.
ભાજપે સ્થળાંતરિત મજૂરો અને મહિલા મતદારોને રીઝવવા માટે મમતાની ‘લક્ષ્મીર ભંડાર’ યોજના સામે વધુ મોટા આર્થિક લાભોના વચનો આપ્યા, જેણે ગ્રામીણ મતદારોને આકર્ષ્યા.
