ગ્રીનલેન્ડ પર કબજો કરવાની ટ્રમ્પની જીદ: શું વિશ્વ અમેરિકા અને ડેનમાર્ક વચ્ચેના મહાયુદ્ધ તરફ આગળ વધી રહ્યું છે?
અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વપૂર્ણ ગ્રીનલેન્ડ ટાપુ મેળવવા માટે પોતાનું આક્રમક વલણ તેજ કર્યું છે, જેનાથી આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ‘ગ્રીનલેન્ડ સંકટ’ ઉભું થયું છે. ટ્રમ્પે સ્પષ્ટ ચેતવણી આપી છે કે તેઓ ગ્રીનલેન્ડને “સરળ રીતે” મેળવવા માંગે છે, અન્યથા “કઠિન રસ્તો” (સૈન્ય અથવા આર્થિક દબાણ) અપનાવવામાં આવશે. બીજી તરફ, ડેનમાર્ક અને ગ્રીનલેન્ડની સરકારોએ સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું છે કે આ ટાપુ “વેચવા માટે નથી”.
સુરક્ષા અને સંસાધનોની જંગ
અમેરિકા ગ્રીનલેન્ડને પોતાની મુખ્ય ભૂમિના રક્ષણ માટે “અત્યંત મહત્વપૂર્ણ” માને છે. નિષ્ણાતોના મતે, ગ્રીનલેન્ડ પાસે વિશ્વનો સૌથી મોટો ખનિજ ભંડાર છે, જેમાં રેર અર્થ મિનરલ્સ, તેલ, ગેસ અને યુરેનિયમનો સમાવેશ થાય છે. ટ્રમ્પની દલીલ છે કે જો અમેરિકા ગ્રીનલેન્ડ પર નિયંત્રણ નહીં કરે, તો રશિયા કે ચીન ત્યાં પોતાનો પ્રભાવ વધારી શકે છે, જે અમેરિકાની રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા માટે મોટું જોખમ હશે. આ ઉપરાંત, ગ્રીનલેન્ડમાં આવેલું પિટુફિક સ્પેસ બેઝ (Pituffik Space Base) અમેરિકાની અંતરિક્ષ સુરક્ષા અને મિસાઈલ ચેતવણી પ્રણાલીનો એક મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે.
ટેરિફ અને સૈન્ય કાર્યવાહીની ધમકી
પોતાના બીજા કાર્યકાળ (2025-2026) માં ટ્રમ્પે આ મુદ્દે ડેનમાર્કને સીધું નિશાને લીધું છે. તેમણે ડેનમાર્કની પ્રોડક્ટ્સ પર ભારે ટેરિફ લગાવવાની ધમકી આપી છે અને સૈન્ય કાર્યવાહીની શક્યતાને પણ નકારી નથી. ટ્રમ્પે લુઈસિયાના અને અલાસ્કાની ખરીદીનું ઉદાહરણ આપતા તેને અમેરિકાના ઈતિહાસનો સૌથી મોટો “રિયલ એસ્ટેટ સોદો” ગણાવ્યો છે. તાજેતરમાં, ટ્રમ્પે લુઈસિયાનાના ગવર્નર જેફ લેન્ડ્રીને ગ્રીનલેન્ડના વિલય માટે વિશેષ દૂત તરીકે નિયુક્ત કર્યા છે.
નાટો (NATO) પર સંકટના વાદળો
ડેનમાર્કના વડાપ્રધાન મેટે ફ્રેડરિક્સને ચેતવણી આપી છે કે ગ્રીનલેન્ડ પર કોઈપણ પ્રકારનો બળજબરીપૂર્વકનો અમેરિકી કબજો ‘નાટો’ ના અંતની શરૂઆત હોઈ શકે છે. ફ્રાન્સ અને જર્મની જેવા અન્ય યુરોપિયન દેશોએ પણ ટ્રમ્પના આ વલણ પર ઊંડી ચિંતા વ્યક્ત કરી છે અને ડેનમાર્કની સાર્વભૌમત્વનું સમર્થન કર્યું છે.
ગ્રીનલેન્ડની જનતા શું ઈચ્છે છે?
ગ્રીનલેન્ડના લોકો પોતાની સ્વતંત્રતાના પક્ષધર છે, પરંતુ તેઓ અમેરિકાનો ભાગ બનવાની સખત વિરુદ્ધમાં છે. જાન્યુઆરી 2025 માં થયેલા એક સર્વે મુજબ, 85% ગ્રીનલેન્ડવાસીઓ અમેરિકામાં જોડાવાના પ્રસ્તાવને ફગાવી દે છે. ગ્રીનલેન્ડના વડાપ્રધાન મ્યુટ બાઉરુપ એગેડેએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે “ગ્રીનલેન્ડ અમારું છે અને અમે અમારી સ્વતંત્રતાના સંઘર્ષને ખોવા નહીં દઈએ”.
ઇતિહાસનું પુનરાવર્તન
અમેરિકાએ પહેલીવાર 1867 માં ગ્રીનલેન્ડ ખરીદવાનો વિચાર કર્યો હતો. ત્યારબાદ 1946 માં રાષ્ટ્રપતિ ટ્રુમેને પણ તેના માટે 100 મિલિયન ડોલરનો પ્રસ્તાવ આપ્યો હતો, જે ડેનમાર્કે ફગાવી દીધો હતો. હાલમાં, અમેરિકી સંસદમાં ‘મેક ગ્રીનલેન્ડ ગ્રેટ અગેન એક્ટ’ જેવા કાયદા રજૂ કરવામાં આવ્યા છે, જે આ ટાપુનું નામ બદલીને “રેડ, વ્હાઇટ એન્ડ બ્લૂલેન્ડ” કરવાનો પ્રસ્તાવ રાખે છે.
નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે ગ્રીનલેન્ડને લઈને અમેરિકા અને ડેનમાર્ક વચ્ચેનો આ વિવાદ જલ્દી ઉકેલાય તેવા અણસાર નથી, કારણ કે ટ્રમ્પ તેને પોતાના ઐતિહાસિક વારસા (legacy) ના ભાગ તરીકે જુએ છે.
