વીમા ક્ષેત્રમાં સરકારનો માસ્ટરસ્ટ્રોક: હવે ૧૦૦% વિદેશી રોકાણ સાથે પ્રીમિયમ ઘટવાની પૂરી શક્યતા
ભારતીય અર્થતંત્રને નવી ઊંચાઈઓ પર લઈ જવા માટે કેન્દ્ર સરકારે વીમા ક્ષેત્રમાં એક ક્રાંતિકારી નિર્ણય લીધો છે. વર્ષ ૨૦૨૬ના પ્રારંભમાં લેવાયેલા આ નિર્ણય મુજબ, હવે વીમા કંપનીઓમાં ૧૦૦ ટકા વિદેશી સીધા રોકાણ (FDI) માટેનો માર્ગ મોકળો થઈ ગયો છે. શનિવારે સરકારે ઓટોમેટિક રૂટ દ્વારા આ મંજૂરી આપી છે, જેનો સીધો અર્થ એ છે કે વિદેશી કંપનીઓ હવે ભારત સરકારની પૂર્વ મંજૂરી વિના પણ અહીં વીમા વ્યવસાયમાં મોટું રોકાણ કરી શકશે. આ પગલું માત્ર મૂડી રોકાણ વધારવા માટે જ નથી, પરંતુ સામાન્ય ગ્રાહકો માટે સ્પર્ધાત્મક બજાર ઊભું કરવા માટે પણ છે.
સામાન્ય માણસને શું ફાયદો? – શું પ્રીમિયમ ખરેખર ઘટશે?
જ્યારે કોઈ પણ ક્ષેત્રમાં ૧૦૦% વિદેશી રોકાણ આવે છે, ત્યારે બજારમાં નવી અને મોટી કંપનીઓ પ્રવેશ કરે છે. જ્યારે વીમા બજારમાં સ્પર્ધા વધશે, ત્યારે કંપનીઓ વધુને વધુ ગ્રાહકોને આકર્ષવા માટે આકર્ષક સ્કીમ્સ અને ઓછા પ્રીમિયમ સાથેની પોલિસીઓ રજૂ કરશે. નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણે સંસદમાં આશા વ્યક્ત કરી હતી કે, આ નિર્ણયથી વીમાની પહોંચ (Insurance Penetration) વધશે. હાલમાં ભારતમાં વીમા લેનારા લોકોની ટકાવારી વિશ્વના અન્ય દેશોની સરખામણીએ ઓછી છે. હવે વિદેશી ટેકનોલોજી અને મૂડી આવવાથી ગ્રાહકોને સસ્તા દરે ટર્મ પ્લાન, હેલ્થ ઇન્સ્યોરન્સ અને લાઈફ ઇન્સ્યોરન્સ ઉપલબ્ધ થઈ શકશે. આ ઉપરાંત, વીમા ક્ષેત્રના વિસ્તરણથી એજન્સીઓ, બેક-ઓફિસ અને માર્કેટિંગ ક્ષેત્રે હજારો નવી રોજગારીની તકો પણ ઊભી થશે.
LIC માટે કેમ અલગ નિયમ?
આ આખી પ્રક્રિયામાં જે સૌથી મહત્વની વાત છે તે છે ભારતીય જીવન વીમા નિગમ (LIC). દેશની સૌથી મોટી વીમા કંપની LIC માટે સરકારે નિયમો અલગ રાખ્યા છે.
-
મર્યાદા: જ્યાં ખાનગી કંપનીઓમાં ૧૦૦% FDI ની છૂટ છે, ત્યાં LIC માં વિદેશી રોકાણની મર્યાદા માત્ર ૨૦% જ રાખવામાં આવી છે.
-
કારણ: LIC એ ‘LIC એક્ટ ૧૯૫૬’ હેઠળ બનેલી સંસ્થા છે. સરકાર આ જાહેર ક્ષેત્રની કંપનીમાં ભારતીય હિતો અને ગ્રાહકોનો ભરોસો જાળવી રાખવા માંગે છે, તેથી તેને વિદેશી માલિકીથી દૂર રાખવામાં આવી છે.
પડોશી દેશો અને ચીની રોકાણ પર બાજ નજર
નવા નિયમોમાં સરકારે પડોશી દેશો, ખાસ કરીને ચીન અને હોંગકોંગના રોકાણકારો માટે શરતી રાહત આપી છે. જો કોઈ વિદેશી કંપનીમાં ચીન કે હોંગકોંગના રોકાણકારોનો હિસ્સો ૧૦ ટકાથી ઓછો હશે, તો તેને ઓટોમેટિક રૂટ દ્વારા ભારતમાં રોકાણ કરવાની છૂટ મળશે. જોકે, સરકાર ‘બેનિફિશિયલ ઓનર’ (વાસ્તવિક માલિક) પર ચાંપતી નજર રાખશે જેથી સુરક્ષાના કોઈ પ્રશ્નો ઊભા ન થાય. જે દેશોની સીધી સરહદ ભારત સાથે જોડાયેલી છે, તેવી કંપનીઓ માટે હજુ પણ કડક તપાસ ચાલુ રહેશે.
ગ્રાહકોની સુરક્ષા: IRDAI નું કડક નિયંત્રણ
ઘણા લોકોના મનમાં પ્રશ્ન છે કે જો કંપનીઓ સંપૂર્ણ વિદેશી બની જશે તો શું તેઓ મનમાની કરશે? આ અંગે સરકારે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ભલે રોકાણ ૧૦૦% વિદેશી હોય, પણ કંપનીએ ભારતના વીમા નિયમનકારી અને વિકાસ સત્તામંડળ (IRDAI) ના નિયમો હેઠળ જ કામ કરવું પડશે.
-
લાયસન્સિંગ: કોઈપણ વિદેશી કંપનીએ ભારતમાં વ્યવસાય શરૂ કરવા માટે IRDAI પાસેથી લાયસન્સ લેવું પડશે.
-
કાયદો: ૧૯૩૮ ના વીમા કાયદા મુજબ ગ્રાહકોના દાવા (Claims) ની પતાવટ અને પોલિસીધારકોના હિતોનું રક્ષણ કરવાની જવાબદારી નિયમનકારની રહેશે. એટલે કે, કંપનીની માલિકી વિદેશી હોવા છતાં, તે ભારતની કાયદાકીય વ્યવસ્થાને જવાબદાર રહેશે.
વીમા ક્ષેત્રમાં ૧૦૦% FDI એ ભારતને ગ્લોબલ ઇન્શ્યોરન્સ હબ બનાવવાની દિશામાં એક મોટું પગલું છે. આનાથી દેશમાં આધુનિક ટેકનોલોજી આવશે અને સામાન્ય માણસને સસ્તો તથા પારદર્શક વીમો મળી રહેશે. જો તમે નવી પોલિસી લેવાનું વિચારી રહ્યા હોવ, તો આવનારા થોડા મહિનાઓમાં બજારમાં આવતા નવા વિકલ્પો પર નજર રાખવી ફાયદાકારક સાબિત થઈ શકે છે.
