વિદેશી રોકાણકારોનો બદલાતો મૂડ: રિલાયન્સમાંથી હિસ્સો ઘટાડીને કેપિટલ ગ્રુપે કેમ અદાણી ગ્રુપ પર ખેલ્યો અબજોનો દાવ?
ભારતીય અર્થતંત્રના માળખાકીય વિકાસ (Infrastructure) અને ઉર્જા સંક્રમણ (Energy Transition) ના ક્ષેત્રે અદાણી સમૂહની મજબૂત પકડ હવે વૈશ્વિક રોકાણકારોને મોટા પાયે આકર્ષિત કરી રહી છે. વિશ્વની સૌથી મોટી ઇન્વેસ્ટમેન્ટ મેનેજમેન્ટ કંપનીઓમાંની એક, લોસ એન્જલસ (અમેરિકા) સ્થિત ‘કેપિટલ ગ્રુપ’ (Capital Group) દ્વારા ભારતના બે સૌથી મોટા બિઝનેસ સામ્રાજ્યો — અદાણી ગ્રુપ અને રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ — પ્રત્યેના વલણમાં મોટો ફેરફાર જોવા મળ્યો છે. આંતરરાષ્ટ્રીય નાણાકીય બજારના તાજા અહેવાલો અનુસાર, કેપિટલ ગ્રુપે રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ લિમિટેડ (RIL) માં પોતાનો હિસ્સો ધીમે-ધીમે ઘટાડીને ગૌતમ અદાણીની ત્રણ પ્રમુખ કંપનીઓમાં અંદાજે $૨ બિલિયન એટલે કે ₹૧૭,૦૦૦ કરોડથી વધુનું નવું મૂડીરોકાણ કર્યું છે. આ પરિવર્તન ભારતના આર્થિક વિકાસના આગામી તબક્કા પર વૈશ્વિક રોકાણકારો કેવો અને ક્યાં દાવ લગાવી રહ્યા છે તેનો સ્પષ્ટ સંકેત આપે છે.
બ્લોક ડીલ અને ઓપન માર્કેટ દ્વારા હિસ્સો ખરીદ્યો
બીએસઈ (BSE) ના સત્તાવાર બ્લોક-ડીલ ડેટા અનુસાર, ગત ૫ મે ના રોજ કેપિટલ ગ્રુપે ઓપન-માર્કેટ ટ્રાન્ઝેક્શન દ્વારા ‘અદાણી પોર્ટ્સ એન્ડ સ્પેશિયલ ઇકોનોમિક ઝોન લિમિટેડ’ (APSEZ) નો આશરે ૨% હિસ્સો ₹૭૪.૮૬ બિલિયન (રૂ. ૭,૪૮૬ કરોડ) માં હસ્તગત કર્યો હતો. આ બાબતથી માહિતગાર સૂત્રોએ નામ ન આપવાની શરતે જણાવ્યું છે કે, વિશ્વભરમાં $૩.૩ ટ્રિલિયનથી વધુની અસ્કયામતોનું સંચાલન કરતી આ અમેરિકન ફર્મે ખુલ્લા બજારમાંથી ‘અદાણી પાવર લિમિટેડ’ અને ‘અદાણી ગ્રીન એનર્જી લિમિટેડ’ માં પણ ૧.૫% થી ૨% ની આસપાસનો મહત્વનો હિસ્સો ખરીદ્યો છે.
અદાણી ગ્રુપની કંપનીઓનું વાર્ષિક પ્રદર્શન અને શેરબજારનું ગણિત
| અદાણી ગ્રુપની પ્રમુખ કંપનીઓ | ૧ વર્ષમાં શેરબજારમાં વૃદ્ધિ (%) | કેપિટલ ગ્રુપનો અંદાજિત હિસ્સો | બજારમાં રોકાણનું મુખ્ય આકર્ષણ |
| અદાણી પાવર લિમિટેડ | ૯૪% નો ઉછાળો | ૧.૫% થી ૨.૦% | ભારતમાં વીજળીની વધતી માંગ અને પાવર ગ્રીડ વિસ્તરણ. |
| અદાણી ગ્રીન એનર્જી લિમિટેડ | ૩૫% ની વૃદ્ધિ | ૧.૫% થી ૨.૦% | ગ્રીન હાઇડ્રોજન અને પુનઃપ્રાપ્ય ઉર્જા ક્ષેત્રે મોટું રોકાણ. |
| અદાણી પોર્ટ્સ (APSEZ) | ૨૫% નો વધારો | આશરે ૨.૦% | દેશના લોજિસ્ટિક્સ અને દરિયાઈ વ્યાપાર પર એકહથ્થુ પકડ. |
નિયમનકારી અવરોધો પાર થતાં રોકાણકારોનો ભરોસો પુનઃ જીત્યો
અદાણીના શેર તરફ વિદેશી ભંડોળનો આ પ્રવાહ લાંબા સમયની નિયમનકારી ચકાસણી અને બજારની અસ્થિરતા પછી રોકાણકારોના પુનઃ સ્થાપિત થયેલા વિશ્વાસને દર્શાવે છે. તાજેતરમાં જ અદાણી ગ્રુપે એક મોટો કાનૂની અવરોધ પાર કર્યો છે, જ્યારે યુએસ જસ્ટિસ ડિપાર્ટમેન્ટે ગૌતમ અદાણી સામેના ફોજદારી આરોપો પાછા ખેંચવાની દિશામાં નમતું જોખ્યું હતું. આ કાનૂની રાહતે અબજોપતિ સ્થાપક ગૌતમ અદાણીના પોર્ટ-ટુ-પાવર બિઝનેસ સામ્રાજ્ય પર લટકતી અનિશ્ચિતતાની તલવારને હટાવી દીધી છે, જેના કારણે વૈશ્વિક ફંડ્સ ભારતમાં લોંગ ટર્મ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ માટે ઉત્સાહિત થયા છે.
બીજી તરફ, રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝમાં રોકાણમાં ઘટાડો કેમ?
બ્લૂમબર્ગના ઐતિહાસિક ડેટા અનુસાર, છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં કેપિટલ ગ્રુપના મુકેશ અંબાણીની કંપની રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝમાં રોકાણમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થયો છે. માર્ચ ૨૦૨૬ ના અંત સુધીમાં આ ફર્મ પાસે રિલાયન્સના આશરે ૧૪૨ મિલિયન શેર હતા, જે છ વર્ષ પહેલાં લગભગ ૫૦ કરોડ શેર અને માર્ચ ૨૦૧૭ માં ૭૫૫ મિલિયન શેરની ઐતિહાસિક ટોચે હતા.
જોકે, રિલાયન્સ હજુ પણ વૈશ્વિક ફંડ્સમાં ભારતની સૌથી સુરક્ષિત અને નજીકથી ટ્રેક થતી કંપની છે, પરંતુ ટેલિકોમ (Jio), રિટેલ અને ઓઇલ-ટુ-કેમિકલ્સ ક્ષેત્રોમાં વર્ષોના આક્રમક વિસ્તરણ પછી હવે તેની કમાણીની વૃદ્ધિ અને સ્ટોક પર્ફોર્મન્સ થોડું સ્થિર (Saturated) થયું છે. વિતેલા એક વર્ષમાં રિલાયન્સના શેરમાં ૮.૩૬% નો ઘટાડો નોંધાયો છે, જેના લીધે હાઈ-ગ્રોથ ઈચ્છતા વૈશ્વિક રોકાણકારો હવે અદાણીના માળખાકીય અને ઉત્પાદનલક્ષી વ્યવસાય તરફ આકર્ષાયા છે.
આ વૈશ્વિક ભંડોળનું પરિવર્તન સાબિત કરે છે કે રોકાણકારો હવે માત્ર સ્થિર કમાણી નહીં, પરંતુ ભારતના ભવિષ્યના વિકાસ એટલે કે રિન્યુએબલ એનર્જી અને લોજિસ્ટિક્સ પર મોટો જુગાર રમી રહ્યા છે, જેમાં અદાણી ગ્રુપ હાલ મોખરે દેખાઈ રહ્યું છે.
