પાકિસ્તાનમાં બંધારણીય કટોકટી: રાષ્ટ્રપતિ ઝરદારી અને વડાપ્રધાન વચ્ચે સીધો સંઘર્ષ, મંજૂરી વગર જ જજોની નિયુક્તિ તૈયારી
પાકિસ્તાનમાં રાજકીય અસ્થિરતા અને સંસ્થાકીય ખેંચતાણ કોઈ નવી વાત નથી, પરંતુ આ વખતે સત્તાનો સંગ્રામ રાષ્ટ્રપતિ ભવન અને વડાપ્રધાન કાર્યાલય વચ્ચે સીધા મુકાબલામાં ફેરવાઈ ગયો છે. હાઈકોર્ટના ન્યાયાધીશોની નિમણૂકને લઈને રાષ્ટ્રપતિ આસિફ અલી ઝરદારી અને શહબાઝ શરીફની આગેવાની હેઠળની સંઘીય સરકાર વચ્ચે સર્જાયેલો વિવાદ હવે ચરમસીમાએ પહોંચ્યો છે.
પાકિસ્તાની અખબાર ‘ડૉન’ના અહેવાલ મુજબ, આસિફ અલી ઝરદારી દ્વારા મંજૂરી આપવામાં વિલંબ થતાં, સંઘીય સરકાર રાષ્ટ્રપતિની ઔપચારિક સહી કે મંજૂરી વિના જ જજોની નિમણૂકનું નોટિફિકેશન (જાહેરનામું) બહાર પાડવાની ગંભીર યોજના બનાવી રહી છે. આ પગલાંથી પાકિસ્તાનમાં એક નવું કાનૂની અને બંધારણીય સંકટ ઊભું થવાના ભયંકર એંધાણ દેખાઈ રહ્યા છે.
જ્યુડિશિયલ કમિશનની ભલામણ અને ૨ અઠવાડિયાની મર્યાદાનો વિવાદ
સમગ્ર વિવાદની શરૂઆત જુલાઈ મહિનામાં થઈ હતી, જ્યારે પાકિસ્તાનના જ્યુડિશિયલ કમિશન (JCP) દ્વારા ૨૦ અને ૨૧ જુલાઈના રોજ મળેલી બેઠકોમાં વિવિધ હાઈકોર્ટ માટે ૧૯ વધારાના જજોની નિમણૂકની ભલામણ કરવામાં આવી હતી. કમિશનની ભલામણ બાદ વડાપ્રધાન કાર્યાલય દ્વારા આ અંગેની ફાઈલ (સમરી) રાષ્ટ્રપતિ ભવનને મંજૂરી અર્થે મોકલવામાં આવી હતી.
સરકારી સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, પાકિસ્તાની બંધારણની કલમ ૪૮(૧) મુજબ રાષ્ટ્રપતિ પાસે વડાપ્રધાન કે કેબિનેટ દ્વારા મોકલવામાં આવેલા પ્રસ્તાવ પર નિર્ણય લેવા માટે ૧૫ દિવસ એટલે કે બે અઠવાડિયાનો સમય હોય છે. આ બંધારણીય મુદત હવે પૂર્ણ થઈ ચૂકી છે. સરકારનું માનવું છે કે નિર્ધારિત સમયમર્યાદા પૂરી થઈ ગઈ હોવાથી, રાષ્ટ્રપતિની સહી વગર પણ સરકાર પોતાની રીતે જાહેરનામું બહાર પાડીને જજોની નિમણૂકને અમલી બનાવી શકે છે.
રાષ્ટ્રપતિ ભવનની કડક ચેતવણી: “પ્રક્રિયા બાયપાસ કરવાથી મોટું સંકટ સર્જાશે”
બીજી તરફ, રાષ્ટ્રપતિ આસિફ અલી ઝરદારીના કાર્યાલય તરફથી સંઘીય સરકારના આ વલણ સામે ભારે અસંતોષ અને વિરોધ વ્યક્ત કરવામાં આવ્યો છે. રાષ્ટ્રપતિ ભવનના સૂત્રોએ સ્પષ્ટ શબ્દોમાં ચેતવણી આપી છે કે બંધારણીય પ્રક્રિયાઓને બાયપાસ કરીને કે રાષ્ટ્રપતિ પદની અવગણના કરીને જો સરકાર એકતરફી નિર્ણય લેશે, તો દેશમાં ગંભીર રાજકીય અને ન્યાયિક કટોકટી સર્જાશે.
રાષ્ટ્રપતિ કાર્યાલયનું કહેવું છે કે બંધારણીય હોદ્દાઓ વચ્ચેના આ વિવાદને ધાકધમકી કે એકતરફી જાહેરનામાથી ઉકેલી શકાય નહીં. આ મુદ્દાનો સૌહાર્દપૂર્ણ ઉકેલ લાવવા માટે રાષ્ટ્રપતિ અને વડાપ્રધાન વચ્ચે સીધી બેઠક અને વાટાઘાટો થવી અત્યંત જરૂરી છે. જો સરકાર ઉતાવળમાં નોટિફિકેશન બહાર પાડશે તો દેશની ન્યાયપાલિકાની સ્વાયત્તતા પર પણ સવાલો ઊભા થશે.
ન્યાયતંત્ર પર વિલંબની ગંભીર અસર: હાઈકોર્ટના જજો નિવૃત્ત થવા લાગ્યા
આ રાજકીય અને બંધારણીય ખેંચતાણની સીધી અને ગંભીર અસર દેશની ન્યાય પ્રણાલી પર પડવા લાગી છે. મંજૂરીમાં થઈ રહેલા વિલંબને કારણે હાઈકોર્ટમાં જજોની અછત ઊભી થઈ છે, જેનાથી હજારો પડતર કેસોનો નિકાલ અટકી પડ્યો છે:
પેશાવર હાઈકોર્ટ: અહીં ફરજ બજાવતા ચાર વધારાના જજોનો કાર્યકાળ ૪ ઓગસ્ટે પૂર્ણ થઈ ગયો હતો. રાષ્ટ્રપતિની મંજૂરી કે નવી નિમણૂકનું નોટિફિકેશન ન આવવાને કારણે આ ચારેય જજોએ પોતાનું પદ છોડવું પડ્યું છે.
સિંધ હાઈકોર્ટ: સિંધ હાઈકોર્ટના કેટલાક જજોનો કાર્યકાળ ૨૯ જુલાઈએ જ પૂરો થઈ ચૂક્યો છે અને તેઓ પણ પદમુક્ત થઈ ગયા છે.
આ સ્થિતિને કારણે અદાલતોમાં કામકાજ ઠપ્પ થઈ રહ્યું છે અને સામાન્ય જનતાને ન્યાય મેળવવામાં ભારે વિલંબનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે.
ઇસ્લામાબાદ હાઈકોર્ટમાં અરજી: આગામી ૪૮ કલાકમાં નિર્ણાયક મોડ
ન્યાયાધીશોની નિમણૂકમાં થઈ રહેલા આ વિલંબ વિરુદ્ધ એડવોકેટ લુકમાન ઝફર ચૌધરીએ પોતાના વકીલ ઝાહિદ આસિફ ચૌધરી મારફતે ઇસ્લામાબાદ હાઈકોર્ટમાં એક રિટ અરજી પણ દાખલ કરી છે. આ અરજીમાં અદાલત પાસે માગ કરવામાં આવી છે કે તે રાષ્ટ્રપતિને તાકીદે નિર્દેશ આપે કે તેઓ JCP દ્વારા ભલામણ કરાયેલી ન્યાયિક નિમણૂકોની ફાઈલને તુરંત મંજૂરી આપે.
ઇસ્લામાબાદ હાઈકોર્ટના જસ્ટિસ અર્બાબ મુહમ્મદ તાહિરે આ અરજી પર સુનાવણી હાથ ધરી હતી. સુનાવણી દરમિયાન અરજદારના વકીલે દલીલ કરી હતી કે JCP ની ભલામણને ૧૫ દિવસથી વધુ સમય વીતી ગયો હોવા છતાં રાષ્ટ્રપતિ તરફથી કોઈ પગલું ભરવામાં આવ્યું નથી. વકીલે કોર્ટને એ પણ જાણ કરી હતી કે અહેવાલો મુજબ સરકાર આગામી ૪૮ કલાકની અંદર આ નિમણૂકો માટેનું સત્તાવાર નોટિફિકેશન બહાર પાડી શકે છે. અદાલતે તમામ પક્ષોની દલીલો સાંભળ્યા બાદ આ મામલે પોતાનો નિર્ણય અનામત (Reserve) રાખ્યો છે.
સંઘીય કાનૂન મંત્રીનો દાવો અને ન્યાયિક કટોકટીનો ભય
પાકિસ્તાનના કાનૂન મંત્રી અકીલ મલિકે આ સમગ્ર મામલે પ્રતિક્રિયા આપતાં જણાવ્યું છે કે સરકાર કોઈપણ કાયદો કે બંધારણનો અનાદર કરવા માંગતી નથી. તેમણે દાવો કર્યો હતો કે સરકાર આ સમગ્ર મામલાને બંધારણીય મર્યાદાઓ અને કાયદાકીય જોગવાઈઓના દાયરામાં રહીને જ ઉકેલશે.
જોકે, કાનૂની નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે જો સરકાર રાષ્ટ્રપતિની સહી વગર નોટિફિકેશન બહાર પાડશે, તો તેને સુપ્રીમ કોર્ટમાં પડકારવામાં આવશે. જો સુપ્રીમ કોર્ટ આ નોટિફિકેશનને ગેરબંધારણીય ઠેરવશે, તો દેશમાં સરકાર અને ન્યાયપાલિકા વચ્ચે પણ સીધો મુકાબલો શરૂ થઈ જશે.
પાકિસ્તાનનું ભવિષ્ય અને સંસ્થાઓ વચ્ચેનો અવિશ્વાસ
પાકિસ્તાનમાં રાષ્ટ્રપતિ અને સરકાર વચ્ચેનો આ સીધો મુકાબલો ફક્ત ન્યાયાધીશોની નિમણૂક પૂરતો મર્યાદિત નથી, પરંતુ દેશની મુખ્ય બંધારણીય સંસ્થાઓ વચ્ચે વધતા અવિશ્વાસનું પ્રતીક છે. આવી રાજકીય અસ્થિરતા આર્થિક સંકટ અને આતંકવાદનો સામનો કરી રહેલા પાકિસ્તાન માટે અત્યંત નુકસાનકારક સાબિત થઈ શકે છે. હવે બધાની નજર ઇસ્લામાબાદ હાઇકોર્ટના અનામત ચુકાદા અને આગામી કલાકોમાં સરકાર દ્વારા લેવામાં આવનારા કડક પગલાં પર છે.
