હવે દર ૧૦ વર્ષે નહિ, પણ આટલા વર્ષમાં વધશે પેન્શન! સરકારની મોટી જાહેરાતથી ખુશીનો માહોલ!
કેન્દ્ર સરકારના લાખો કર્મચારીઓ અને પેન્શનધારકો માટે એક ખૂબ જ મહત્વના અને રાહતના સમાચાર સામે આવ્યા છે. તાજેતરમાં યોજાયેલી નેશનલ કાઉન્સિલ ઓફ ધ જોઈન્ટ કન્સલ્ટેટિવ મશીનરી (NC-JCM) ની ૪૯મી વાર્ષિક બેઠક દરમિયાન કેબિનેટ સેક્રેટરી ટી.વી. સોમનાથને કર્મચારી સંગઠનોને એક મોટું આશ્વાસન આપ્યું છે. તેમણે ભરોસો આપ્યો છે કે દર પાંચ વર્ષે પેન્શનમાં વધારો કરવા અંગેની સંસદીય સ્થાયી સમિતિ (Parliamentary Standing Committee) ની ભલામણોને આગામી ૮મા પગાર પંચ (8th Pay Commission) સમક્ષ વિચારણા માટે મોકલવામાં આવશે.
આ મહત્વની વિગતો નેશનલ કાઉન્સિલ ઓફ ધ જોઈન્ટ કન્સલ્ટેટિવ મશીનરી (સ્ટાફ સાઈડ) દ્વારા પોતાના સભ્યો અને સંલગ્ન સંસ્થાઓને જારી કરાયેલા એક સત્તાવાર પત્રમાંથી જાણવા મળી છે. વાર્ષિક બેઠક દરમિયાન કેન્દ્ર સરકાર સમક્ષ પેન્શનને લગતી અનેક પડતર માંગણીઓ રજૂ કરવામાં આવી હતી. આ લેખમાં આપણે વિગતવાર જાણીશું કે આ બેઠકમાં પેન્શનધારકોની કઈ ૫ મોટી અને જટિલ સમસ્યાઓનો ઉકેલ લાવવા માટે સરકારે હકારાત્મક વલણ દાખવ્યું છે.
૧. દર પાંચ વર્ષે પેન્શનમાં સુધારો કરવાની મહત્વની માંગ
હાલની વ્યવસ્થા મુજબ, કેન્દ્રીય કર્મચારીઓના પેન્શનમાં મોટો ફેરફાર કે સુધારો માત્ર નવા પગાર પંચની રચના વખતે એટલે કે દર ૧૦ વર્ષે જ થાય છે. સ્ટાફ સાઈડ લાંબા સમયથી એવી માંગ કરી રહ્યું છે કે આ સુધારો દર ૧૦ વર્ષના બદલે દર પાંચ વર્ષે થવો જોઈએ. કર્મચારી સંગઠનોની દલીલ છે કે વર્તમાન પદ્ધતિથી જે પેન્શન વધે છે તે પેન્શનધારકોને દિનપ્રતિદિન વધતી જતી મોંઘવારી સામે લડવામાં પૂરતી મદદ નથી કરતી.
વધતી ઉંમર સાથે તબીબી અને અન્ય ખર્ચાઓ ખૂબ વધી જાય છે. આ જ ગંભીર મુદ્દો ગયા અઠવાડિયે નવી દિલ્હીમાં કેબિનેટ સેક્રેટરી અને અન્ય ઉચ્ચ સરકારી અધિકારીઓ સાથેની બેઠકમાં જોરશોરથી ઉઠાવવામાં આવ્યો હતો. સરકારે આ દલીલને યોગ્ય ગણીને સ્ટાફ સાઈડને ખાતરી આપી છે કે આ આખો મામલો વિસ્તૃત અભ્યાસ માટે ૮મા પગાર પંચને સોંપવામાં આવશે.
૨. ફેમિલી પેન્શનમાં ૩૦ ટકાનો ઘટાડો ન કરવાની અપીલ
બેઠકમાં બીજી એક અત્યંત સંવેદનશીલ માંગણી ફેમિલી પેન્શન (Family Pension) ને લઈને કરવામાં આવી હતી. સ્ટાફ સાઈડે માંગ કરી છે કે કોઈ સરકારી કર્મચારી કે પેન્શનરના અવસાન બાદ તેના પરિવારને મળતું ફેમિલી પેન્શન, કર્મચારીના કાલ્પનિક પગાર (Notional Salary) ના ૩0 ટકા સુધી મર્યાદિત ન રાખવું જોઈએ અને તેમાં કોઈ ઘટાડો થવો જોઈએ નહીં. કેબિનેટ સેક્રેટરીએ આ આર્થિક સુરક્ષા સાથે જોડાયેલી માંગને પણ ૮મા પગાર પંચ સમક્ષ મોકલવાની સંમતિ આપી છે.
અત્રે ઉલ્લેખનીય છે કે, સામાન્ય નિયમો મુજબ ફેમિલી પેન્શન મૃતક કર્મચારીની વિધવા અથવા વિધુરને આપવામાં આવે છે. જો જીવનસાથી હયાત ન હોય, તો તે કર્મચારીના આશ્રિત બાળકોને મળે છે. વર્તમાન નિયમ એવો છે કે કર્મચારીને તેની છેલ્લી ૧૨ મહિનાની સરેરાશ સેલરીના ૫૦ ટકા અને મોંઘવારી ભથ્થું પેન્શન તરીકે મળે છે, જ્યારે તેના અવસાન બાદ પરિવારને તે સેલરીના માત્ર ૩૦ ટકા જ ફેમિલી પેન્શન પેટે મળે છે. કર્મચારી સંગઠનો આ આર્થિક અંતરને ઘટાડવા માંગે છે.
૩. દિવ્યાંગ બાળકો માટે ઇનકમ સર્ટિફિકેટની શરત હટાવવાનો આદેશ
NC-JCM ની સ્ટાફ સાઈડે શારીરિક કે માનસિક રીતે વિકલાંગ (દિવ્યાંગ) આશ્રિત બાળકોના અધિકારો માટે જોરદાર રજૂઆત કરી હતી. હાલના નિયમો અનુસાર, આવા અસમર્થ બાળકોને ફેમિલી પેન્શનનો લાભ ચાલુ રાખવા માટે મેડિકલ બોર્ડ અથવા સિવિલ સત્તાવાળાઓ પાસેથી ‘કોઈ આવક નથી’ (No Income Certificate) તેવું પ્રમાણપત્ર વારંવાર રજૂ કરવું પડે છે.
સંગઠનોએ તર્ક આપ્યો કે સરકારી કચેરીઓ અને સંબંધિત અધિકારીઓ આવા પ્રમાણપત્રો જારી કરવામાં ભારે આનાકાની કરે છે, જેના કારણે દિવ્યાંગ બાળકોએ કચેરીઓના ધક્કા ખાવા પડે છે અને માનસિક હેરાનગતિ ભોગવવી પડે છે. તેથી, કોઈપણ પ્રકારના આવકના પ્રમાણપત્ર વિના જ તેમને ફેમિલી પેન્શન મળવું જોઈએ. સત્તાવાર પત્રના દાવા મુજબ, કેબિનેટ સેક્રેટરીએ આ બાબતને ગંભીરતાથી લઈને પેન્શન વિભાગને આ સમગ્ર પ્રક્રિયાની તપાસ કરવા અને એક તાર્કિક તેમજ વ્યવહારુ નિર્ણય લેવાનો કડક નિર્દેશ આપ્યો છે.
૪. ૨૨ ડિસેમ્બર ૨૦૦૩ અથવા તે પહેલાંના કર્મચારીઓ માટે જૂની પેન્શન યોજના (OPS)
કેન્દ્ર સરકારના જે કર્મચારીઓ ૨૨ ડિસેમ્બર ૨૦૦૩ના રોજ નેશનલ પેન્શન સિસ્ટમ (NPS) ની અધિસૂચના બહાર પડ્યા પછી સેવામાં જોડાયા છે, તેમના માટે એનપીએસ લાગુ છે. જો કે, સ્ટાફ પક્ષે એવી માંગ કરી છે કે જૂની પેન્શન યોજના (OPS) નો લાભ તેવા ચોક્કસ કર્મચારીઓને પણ મળવો જોઈએ જેમની ભરતી પ્રક્રિયા ૨૨ ડિસેમ્બર ૨૦૦૩ના રોજ અથવા તે પહેલાંથી શરૂ થઈ ગઈ હતી. સંગઠને આ કર્મચારીઓને બે મુખ્ય ભાગમાં વર્ગીકૃત કર્યા છે:
-
(i) જગ્યા મંજૂરીનો પત્ર: જો કોઈ સંબંધિત મંત્રાલય કે વિભાગ દ્વારા ખાલી જગ્યા મંજૂર કરવાનો કે બહાર પાડવાનો પત્ર ૨૨ ડિસેમ્બર ૨૦૦૩ પહેલાં જારી કરવામાં આવ્યો હોય, તો તેને જ સત્તાવાર અધિસૂચના ગણવી જોઈએ. ભલે તેમની વાસ્તવિક નિમણૂક મોડી થઈ હોય, પણ જાહેરાત વહેલી હોવાથી તેમને ઓપીએસના દાયરામાં લાવવા જોઈએ. આ વિસંગતતા દૂર કરવા માટે કેબિનેટ સેક્રેટરીએ સ્ટાફ પક્ષને એક વિગતવાર નોટ (Detailed Note) સબમિટ કરવા જણાવ્યું છે.
-
(ii) અનુકંપાના આધારે નિમણૂક: જો કોઈ કર્મચારીની નિમણૂક અનુકંપાના આધારે (Compassionate Appointment) થઈ હોય અને તેના પદ માટેની અરજી ૨૨ ડિસેમ્બર ૨૦૦૩ પહેલાં સબમિટ કરવામાં આવી હોય, તો તેને પણ ઓપીએસ મળવું જોઈએ. કેબિનેટ સેક્રેટરી આ માંગ સાથે સંપૂર્ણ સહમત થયા હતા કે જો ઉમેદવાર તમામ પાત્રતા ધરાવતો હોય અને અરજી વહેલી હોય, તો ૧ જાન્યુઆરી ૨૦૦૪ પછી નિમણૂક થઈ હોવા છતાં તે ઓપીએસ માટે પાત્ર ગણાશે. પેન્શન અને પેન્શનર્સ વેલ્ફેર વિભાગ (DOP&PW) ના સચિવે જણાવ્યું કે આ અનુકંપા વાળી માંગને એક અઠવાડિયાની અંદર જ સત્તાવાર રીતે લાગુ કરી દેવામાં આવશે.
૫. વિધવા અને આશ્રિત પુત્રવધૂ માટે ફેમિલી પેન્શનની જોગવાઈ
કર્મચારી સંગઠનો તરફથી છેલ્લી મહત્વની માંગ એ કરવામાં આવી હતી કે સરકારી નિયમોમાં ‘પરિવાર’ (Family) ની વ્યાખ્યામાં સુધારો કરવામાં આવે. આ સુધારાનો હેતુ એ છે કે જો પરિવારમાં કોઈ વિધવા કે આશ્રિત પુત્રવધૂ (Daughter-in-law) હોય, તો તેને પણ સામાજિક અને આર્થિક સુરક્ષા પૂરી પાડવા માટે ફેમિલી પેન્શનનો દાવો કરવાનો કાયદેસરનો અધિકાર મળવો જોઈએ. આ સામાજિક સુરક્ષાના મુદ્દા પર સકારાત્મક વલણ દાખવતા કેબિનેટ સેક્રેટરીએ પર્સનલ એન્ડ ટ્રેનિંગ વિભાગ (DOP&T) ને કાયદા મંત્રાલય (Ministry of Law) ની સલાહ લઈને આ મામલાની કાયદાકીય તપાસ કરવાનો આદેશ આપ્યો છે.
