વાહન ચાલકો માટે સૌથી મોટા સમાચાર! હવે ગાડીઓમાં ૩૦% ઇથેનોલ વાળું પેટ્રોલ વપરાશે, સરકારે લીધો મોટો નિર્ણય!
ભારતે પેટ્રોલિયમ ક્ષેત્રે એક ઐતિહાસિક સિદ્ધિ તરફ ડગલું માંડતા, ૩૦ ટકા સુધી ઇથેનોલ મિશ્રિત પેટ્રોલ (E30 Fuel) ના ઉપયોગ માટેનું જરૂરી ટેકનિકલ માળખું સંપૂર્ણપણે તૈયાર કરી લીધું છે. કેન્દ્ર સરકારનું આ નવું પગલું સ્પષ્ટ સંકેત આપે છે કે તે વર્તમાન સમયમાં ચાલી રહેલા E20 (૨૦ ટકા ઇથેનોલ મિશ્રણ) ના લક્ષ્યાંકથી ઘણું આગળ વધવા માંગે છે. હાલમાં વૈશ્વિક સ્તરે ચાલી રહેલા ભૌગોલિક-રાજકીય તણાવ (Geo-political tensions) અને આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલ (કચ્છા તેલ) ની કિંમતોમાં સતત થતા મોટા ઉતાર-ચઢાવને કારણે ભારતની ઊર્જા સુરક્ષા સામે ગંભીર ચિંતાઓ ઊભી થઈ છે. આ પડકારોનો કાયમી ઉકેલ લાવવા માટે સરકાર હવે બાયોફ્યુઅલના વપરાશને અભૂતપૂર્વ વેગ આપી રહી છે.
શું છે નવું E30 ફ્યુઅલ બ્લેન્ડ અને BIS નું નોટિફિકેશન?
હાલમાં જ ૧૮ મેના રોજ બહાર પાડવામાં આવેલા એક સત્તાવાર નોટિફિકેશનમાં, બ્યુરો ઓફ ઇન્ડિયન સ્ટાન્ડર્ડ્સ (BIS) દ્વારા દેશમાં E22, E25, E27 અને E30 ફ્યુઅલ બ્લેન્ડ માટેના ગુણવત્તાયુક્ત ધોરણો (Standards) જાહેર કરવામાં આવ્યા છે. અહીં E22 થી લઈને E30 નો સીધો અર્થ એ થાય છે કે પેટ્રોલમાં અનુક્રમે ૨૨ ટકા, ૨૫ ટકા, ૨૭ ટકા અને ૩૦ ટકા સુધી શુદ્ધ ઇથેનોલ મિશ્રિત કરવામાં આવશે.
BIS દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલા આ નવા નિયમો અને માપદંડો ૧૫ મે ૨૦૨૬ થી સમગ્ર દેશમાં સત્તાવાર રીતે પ્રભાવી એટલે કે લાગુ થઈ ચૂક્યા છે. આ ધોરણો E20 થી વધુ ઇથેનોલ મિશ્રણ ધરાવતા ઇંધણ માટે એક તદ્દન નવી વિશિષ્ટ શ્રેણી (Specification Category) નું નિર્માણ કરે છે, જેનાથી ભવિષ્યમાં વધુ માત્રામાં ઇથેનોલ વાળા ઇંધણનું વેચાણ કાયદેસર અને સુરક્ષિત રીતે થઈ શકશે.
દેશભરમાં E20 ઇંધણ લાગુ કરવાની પ્રક્રિયા અને ઉદ્યોગોની માંગ
હાલના તબક્કે ભારત સરકાર સમગ્ર દેશના ખૂણે-ખૂણા સુધી E20 ઇંધણ (૨૦ ટકા ઇથેનોલ અને ૮૦ ટકા પેટ્રોલ) નો પુરવઠો પહોંચાડવા અને તેને સંપૂર્ણપણે અપનાવવા પર ખૂબ જ ઝડપથી કામ કરી રહી છે. જોકે, ઓટોમોબાઇલ સેક્ટરની અગ્રણી સંસ્થાઓ, વાહન ઉત્પાદકો અને દેશની મોટી બાયોફ્યુઅલ બનાવતી કંપનીઓ સરકાર પાસે સતત એવી માંગ કરી રહી હતી કે ભારતે હવે E20 થી આગળ વધીને E22 અને તેનાથી પણ વધુ મિશ્રણ તરફ આગળ વધવું જોઈએ.
આ ઉદ્યોગોની દલીલ છે કે ભારતમાં કૃષિ ક્ષેત્રના વિકાસને કારણે ઇથેનોલનું ઉત્પાદન અને તેની ઉપલબ્ધતા ખૂબ જ મોટા પ્રમાણમાં વધી રહી છે. જો દેશમાં જ ઉત્પાદિત થતા ઇથેનોલનો ઉપયોગ પેટ્રોલમાં વધારવામાં આવે, તો કરોડો રૂપિયાના વિદેશી હૂંડિયામણની બચત થશે અને અન્ય દેશોમાંથી થતી મોંઘા ક્રૂડ ઓઇલની આયાત (Oil Import) પર ભારતની નિર્ભરતામાં મોટો ઘટાડો કરી શકાશે.
વૈશ્વિક તેલ સંકટ અને ભારતની દીર્ઘદૃષ્ટિ
ભારત સરકાર દ્વારા આ ટેકનિકલ ગ્રાઉન્ડવર્ક એક એવા નાજુક સમયે તૈયાર કરવામાં આવ્યું છે, જ્યારે આખો વિશ્વ પશ્ચિમ એશિયા (મિડલ ઈસ્ટ) માં ચાલી રહેલા ભયાનક યુદ્ધ અને અસ્થિરતાના કારણે તેલના પુરવઠાની અછતનો સામનો કરી રહ્યો છે. આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલના ભાવો ક્યારે આસમાને પહોંચી જાય તે નક્કી નથી હોતું. ખાસ કરીને ‘હોર્મુઝની સામુદ્રધુની’ (Strait of Hormuz) જેવા સંવેદનશીલ દરિયાઈ માર્ગો બંધ થવાનો ખતરો સતત મંડરાતો રહે છે, જ્યાંથી વિશ્વના કુલ તેલ પુરવઠાનો આશરે ૨૦ ટકા હિસ્સો પસાર થાય છે.
જો આ દરિયાઈ માર્ગો યુદ્ધને કારણે પ્રભાવિત થાય, તો ભારત જેવા વિશાળ દેશમાં ઇંધણની ભારે અછત સર્જાઈ શકે છે. આવા કટોકટીના સમયમાં સ્થાનિક સ્તરે ઉત્પાદિત થતું ઇથેનોલ દેશ માટે સંજીવની સાબિત થઈ શકે છે. નિષ્ણાતોના મતે, આ નવા પગલાથી ભારતમાં ઇથેનોલના વપરાશની ક્ષમતા વર્તમાનના ૫૦ ટકાના સ્તરથી પણ ઘણી વધારે વધી જવાની પ્રબળ સંભાવના છે, જે દેશના અર્થતંત્રને નવી મજબૂતી આપશે.
ટેકનિકલ માળખામાં શું નવું છે અને તેની વાહનો પર અસર?
BIS દ્વારા તાજેતરમાં જારી કરાયેલા આ ધોરણો દેશની ઓટોમોબાઇલ ગતિશીલતાને બદલી નાખશે. આ માપદંડો વાહનોમાં વધુ ઇથેનોલ ધરાવતા પેટ્રોલ ઇન્જિનોના ઉપયોગ માટે એક મજબૂત અને સુરક્ષિત ટેકનિકલ વિશિષ્ટતાઓનું માળખું પ્રદાન કરે છે. આ નિયમો આવવાથી દેશમાં ભવિષ્યની ટેકનોલોજી ગણાતા ‘ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ’ (Flex-Fuel) વાહનો અને વધુ ઇથેનોલ મિશ્રણને સહેલાઈથી પચાવી શકે તેવા અદ્યતન એન્જિન ધરાવતી ગાડીઓ લોન્ચ કરવાનો રસ્તો સાફ થઈ જશે.
આ નવા નિયમો અંતર્ગત વાહનોમાં ઉચ્ચ ઇથેનોલ ધરાવતા પેટ્રોલના સુરક્ષિત અને સરળ ઉપયોગ માટે કેટલીક કડક ટેકનિકલ શરતો નક્કી કરવામાં આવી છે, જે નીચે મુજબની બાબતોને નિયંત્રિત કરશે:
-
ઇથેનોલની ચોક્કસ ટકાવારી: પેટ્રોલમાં ભળતા ઇથેનોલનું પ્રમાણ દરેક સ્તરે સમાન રહે તે સુનિશ્ચિત કરવું.
-
ઓક્ટેન લેવલ (Octane Level): ઇંધણની ગુણવત્તા અને એન્જિનની કાર્યક્ષમતા જાળવી રાખવા માટે ઓક્ટેનનું સ્તર નક્કી કરવું.
-
સલ્ફર અને પાણીની મર્યાદા: ઇંધણમાં સલ્ફરનું પ્રમાણ ઘટાડવું જેથી પ્રદૂષણ ઓછું થાય, તેમજ પાણીની માત્રા નિયંત્રણમાં રાખવી જેથી એન્જિનને નુકસાન ન થાય.
-
વરાળનું દબાણ (Vapor Pressure): તાપમાનના બદલાવ સાથે ઇંધણની સ્થિરતા જાળવી રાખવી.
-
કાટ-રોધક ક્ષમતા (Anti-corrosion): વધુ ઇથેનોલના કારણે વાહનની ફ્યુઅલ ટેન્ક કે પાઇપલાઇનમાં કાટ ન લાગે તેવા જરૂરી રાસાયણિક માપદંડો સેટ કરવા.
પર્યાવરણ અને ખેડૂતો માટે ડબલ ફાયદો
આ નીતિ માત્ર તેલની આયાત ઘટાડવા પૂરતી મર્યાદિત નથી, પરંતુ તેનાથી દેશને પર્યાવરણીય અને આર્થિક રીતે મોટો ફાયદો થશે. ઇથેનોલ એ મુખ્યત્વે શેરડી, મકાઈ અને બગડેલા અનાજમાંથી બનાવવામાં આવે છે. તેથી, પેટ્રોલમાં ઇથેનોલનું મિશ્રણ જેટલું વધશે, તેટલી જ દેશના ખેડૂતોની આવકમાં વૃદ્ધિ થશે અને તેમને પાકના સારા ભાવો મળી રહેશે. બીજી તરફ, ઇથેનોલ એક સ્વચ્છ ઇંધણ હોવાથી, વાહનોમાંથી નીકળતા કાર્બન ઉત્સર્જન (Carbon Emissions) માં મોટો ઘટાડો થશે, જે ભારતના ગ્રીન એનર્જીના લક્ષ્યાંકોને પ્રાપ્ત કરવામાં અને પ્રદૂષણ મુક્ત વાતાવરણ બનાવવામાં ખૂબ જ મદદરૂપ સાબિત થશે.
