શા માટે મંત્રની શક્તિને અનેકગણી વધારી દે છે એક ‘ॐ’નો નાદ?
સવારના પ્રથમ કિરણ સાથે જ્યારે મંદિરની ઘંટડીઓ ગુંજે છે અથવા ઘરના કોઈ શાંત ખૂણે બેસીને કોઈ સાધક જાપ શરૂ કરે છે, ત્યારે સૌથી પહલો ધ્વનિ સંભળાય છે— ॐ. ભલે તે ‘ઓમ નમઃ શિવાય’ હોય કે ‘ઓમ નમો ભગવતે વાસુદેવાય’, લગભગ દરેક પ્રભાવશાળી મંત્રની શરૂઆત આ જાદુઈ શબ્દથી થાય છે.
પરંતુ શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે દરેક મંત્રની આગળ ‘ઓમ’ શા માટે લગાવવામાં આવે છે? શું આ માત્ર એક પરંપરા છે, કે તેની પાછળ કોઈ ગૂઢ વિજ્ઞાન છુપાયેલું છે? શાસ્ત્રો, યોગ અને આધ્યાત્મિક નિષ્ણાતો માને છે કે ‘ઓમ’ માત્ર એક શબ્દ નથી, પરંતુ એક એવો સેતુ છે જે મનુષ્યના મનને પરમાત્માની શક્તિ સાથે જોડે છે.
ॐ શું છે? બ્રહ્માંડનો મૂળ આધાર
‘ઓમ’ ને શાસ્ત્રોમાં ‘પ્રણવ’ કહેવામાં આવ્યો છે. આ કોઈ સામાન્ય અવાજ નથી, પરંતુ તેને બ્રહ્માંડનો પ્રથમ ધ્વનિ માનવામાં આવે છે. વૈજ્ઞાનિકો પણ માને છે કે બ્રહ્માંડના વિસ્તરણથી જે કંપન (Vibration) પેદા થાય છે, તે ઓમના અવાજ સમાન છે.
અ, ઉ અને મ નો સંગમ: શાસ્ત્રો મુજબ ‘ઓમ’ ત્રણ ધ્વનિઓના મિશ્રણથી બનેલો છે:
-
‘અ’ (A): તે સૃષ્ટિની શરૂઆત અને જાગૃત અવસ્થાનું પ્રતીક છે.
-
‘ઉ’ (U): તે પાલન-પોષણ, નિરંતરતા અને સ્વપ્ન અવસ્થા દર્શાવે છે.
-
‘મ’ (M): તે લય, અંત અને ગાઢ નિદ્રાની અવસ્થાનું પ્રતીક છે.
જ્યારે આપણે આ ત્રણેયનો ઉચ્ચાર એકસાથે કરીએ છીએ, ત્યારે તે જન્મ, જીવન અને મૃત્યુના આખા ચક્રને આવરી લે છે. તેથી જ તેને ‘પૂર્ણતાનું પ્રતીક’ માનવામાં આવે છે.
મંત્ર પહેલા ॐ કેમ? તેના 3 મુખ્ય કારણો
1. મંત્રને ‘સેટ’ કરવો અને સૂર મિલાવવો
જે રીતે કોઈ વાદ્ય (જેમ કે ગિટાર કે હાર્મોનિયમ) વગાડતા પહેલા તેને યોગ્ય સૂરમાં લાવવું જરૂરી છે, તેવી જ રીતે મંત્ર જાપ કરતા પહેલા મનને યોગ્ય ફ્રીક્વન્સી પર લાવવું પડે છે. જ્યોતિષીઓના મતે, ‘ઓમ’ એ જ આધાર છે જે તમારા વેરવિખેર મનને એકાગ્ર કરીને મંત્રની શક્તિ ગ્રહણ કરવા માટે તૈયાર કરે છે.
2. મંત્ર શુદ્ધિ અને સુરક્ષા કવચ
2. મંત્ર શુદ્ધિ અને સુરક્ષા કવચએવું કહેવાય છે કે કળિયુગમાં મનુષ્ય માટે મંત્રોનો એકદમ સચોટ ઉચ્ચાર કરવો કઠિન છે. શાસ્ત્રો અનુસાર, જો મંત્ર જાપ દરમિયાન ઉચ્ચારમાં કોઈ નાની ભૂલ રહી જાય, તો તેની આગળ લાગેલો ‘ઓમ’ તે દોષને દૂર કરે છે. તે મંત્રને શુદ્ધ કરે છે અને તેને શક્તિ પ્રદાન કરે છે.
3. કંપન શક્તિ (Vibration Power) માં વધારો
મંત્રો વાસ્તવમાં ધ્વનિ ઉર્જા છે. જ્યારે કોઈ મંત્રની આગળ ઓમ જોડવામાં આવે છે, ત્યારે તે મંત્રની કંપન શક્તિ અનેકગણી વધી જાય છે. આ ધ્વનિ તમારા શરીરના ચક્રોને જાગૃત કરે છે અને મનને ઊંડી શાંતિમાં લઈ જાય છે.
ભગવદ ગીતા અને શાસ્ત્રોનો મત
શ્રીમદ ભગવદ ગીતામાં ભગવાન કૃષ્ણે સ્વયંને ‘અક્ષરોમાં અકાર’ અને ‘મંત્રોમાં ઓમ’ સમાન ગણાવ્યા છે. વૈદિક કાળથી જ એવું માનવામાં આવે છે કે ઓમ વિનાનો મંત્રોચ્ચાર એ પ્રાણ વિનાના શરીર જેવો છે. તે મંત્રને આધ્યાત્મિક દિશા આપે છે અને તેને સીધો બ્રહ્માંડની ઉર્જા સાથે જોડે છે.
ઓમના ઉચ્ચારના શારીરિક અને માનસિક લાભ
-
તણાવમાં ઘટાડો: તેના ગુંજનથી મગજમાં આલ્ફા તરંગો પેદા થાય છે, જે માનસિક તણાવ ઘટાડે છે.
-
એકાગ્રતા: વિદ્યાર્થીઓ અને ધ્યાન કરનારાઓ માટે ઓમનો ઉચ્ચાર યાદશક્તિ અને ફોકસ વધારવાનો શ્રેષ્ઠ માર્ગ છે.
-
શ્વાસની શુદ્ધિ: ‘અ-ઉ-મ’ ના સાચા ઉચ્ચારથી ફેફસાની કાર્યક્ષમતા વધે છે અને શરીરમાં ઓક્સિજનનો પ્રવાહ સુધરે છે.
નિષ્કર્ષ: ॐ કોઈ નિયમ નથી, એક સહાયક છે
ઓમ એ કોઈ ડર કે જબરદસ્તીનો નિયમ નથી, પરંતુ એક સહાયક છે. તે તમારી અને મંત્રની શક્તિ વચ્ચેનો એ માર્ગ છે જે જાપને સફળ બનાવે છે. ઓમ વિના કરેલો જાપ પણ શ્રદ્ધા હોય તો ફળ આપી શકે છે, પરંતુ ઓમ સાથે કરેલો જાપ તમને તે પરમ ચેતનાની નજીક લઈ જાય છે જ્યાં શબ્દો પૂરા થાય છે અને માત્ર શાંતિ શેષ રહે છે.
