ઈરાને પલટો માર્યો: અમેરિકાએ વાટાઘાટોમાં ઝૂકવું પડ્યું, ઓમાનમાં યોજાશે પરમાણુ મંત્રણા
અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે તાજેતરમાં પ્રસ્તાવિત શાંતિ વાટાઘાટોમાં 24 કલાકની અંદર ઈરાને અચાનક સરસાઈ મેળવી લીધી છે. પહેલા એવું લાગતું હતું કે આ વાટાઘાટો અમેરિકાની શરતો પર થશે, પરંતુ ઈરાને આખી રમત પલટી નાખી છે. હવે વાતચીત ઈરાનની શરતો અને ઈચ્છા મુજબ થશે, અને તેનું સ્થળ પણ તુર્કીના અંકારાથી બદલીને ઓમાનના મસ્કત ખાતે ખસેડવામાં આવ્યું છે.
અમેરિકાની ચાર શરતો હવે માત્ર એક પર મર્યાદિત
શરૂઆતમાં અમેરિકાએ ઈરાન સામે ચાર શરતો રાખી હતી:
- પરમાણુ હથિયારોનું નિર્માણ ન કરવું
- લાંબા અંતરની મિસાઇલો પર રોક
- સંવર્ધિત યુરેનિયમનું ટ્રાન્સફર
- માનવાધિકાર ઉલ્લંઘન ન કરવું
પરંતુ હવે વાતચીત માત્ર પરમાણુ હથિયારોના મુદ્દા સુધી જ સીમિત રહી છે. ઈરાનના વિદેશ મંત્રી અબ્બાસ અરાઘચીએ પુષ્ટિ કરી છે કે અમેરિકી પ્રતિનિધિ સ્ટીવ વિટકોફ અને જેરેડ કુશનર સાથે માત્ર પરમાણુ કાર્યક્રમ પર જ ચર્ચા થશે. રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પનો દાવો છે કે ઈરાન ફરીથી પરમાણુ હથિયારો વિકસાવી રહ્યું છે, તેથી આ વાર્તા અનિવાર્ય બની છે, પરંતુ હાલ તેનું નિયંત્રણ ઈરાનના હાથમાં દેખાઈ રહ્યું છે.
વાટાઘાટોનું સ્થળ બદલવામાં પણ ઈરાનની જીત
શરૂઆતમાં આ બેઠક તુર્કીના અંકારામાં નક્કી કરવામાં આવી હતી, પરંતુ ઈરાનના આગ્રહને કારણે તેને ઓમાનના મસ્કતમાં સ્થાનાંતરિત કરવામાં આવી છે. આનાથી ઈરાને ન માત્ર વાટાઘાટોની રણનીતિ પર પ્રભાવ વધાર્યો, પરંતુ તુર્કી અને આરબ દેશોની સંભવિત ભાગીદારીને પણ અટકાવી દીધી છે. વિશ્લેષકોના મતે, તુર્કીની ભૂમિકા ઈરાનના 440 કિલો સંવર્ધિત યુરેનિયમને પોતાના ત્યાં ટ્રાન્સફર કરાવવાની અને આરબ દેશોને આ મંત્રણામાં સામેલ કરવાની હતી, જે યોજના હવે સફળ થઈ શકી નથી.
ખામેનેઈ સીધી વાતચીત માટે તૈયાર નથી
ઈરાનના સર્વોચ્ચ નેતા આયતુલ્લા અલી ખામેનેઈએ સ્પષ્ટ સંદેશ આપ્યો છે કે તેઓ અમેરિકા સાથે સીધી વાટાઘાટો કરવાના પક્ષમાં નથી. અમેરિકાના ઉપરાષ્ટ્રપતિ જેડી વેન્સે દાવો કર્યો હતો કે જો ખામેનેઈ સીધી વાતચીત કરત, તો મુદ્દો જલ્દી ઉકેલાઈ શકત. પરંતુ ખામેનેઈએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તેઓ અમેરિકાને ઈરાન પર હાવી થવા દેવા માંગતા નથી.
નિષ્ણાતોનો અભિપ્રાય
રાજકીય વિશ્લેષકોનું કહેવું છે કે ઈરાને માત્ર શરતો પર જ નહીં, પરંતુ વાટાઘાટોના મંચ અને વાતાવરણ પર પણ પોતાની પકડ મજબૂત કરી છે. આ સંકેત આપે છે કે અમેરિકાએ આ મંત્રણામાં પોતાની રણનીતિમાં મોટો બદલાવ કરવો પડી શકે છે.
