ભારતીય આકાશમાં સુરક્ષાની કસોટી: વિમાનોમાં વારંવાર આવતી ટેકનિકલ ખામીઓ, નિયામક તંત્ર પર પણ દબાણ
ભારતનું નાગરિક ઉડ્ડયન ક્ષેત્ર અભૂતપૂર્વ વિસ્તરણના તબક્કામાંથી પસાર થઈ રહ્યું છે, પરંતુ આ ઝડપની સાથે વિમાન સુરક્ષા અને જાળવણી (મેન્ટેનન્સ) ને લઈને ગંભીર પ્રશ્નો પણ ઉભા થઈ રહ્યા છે. તાજેતરની સંસદીય માહિતી સંકેત આપે છે કે દેશમાં ઉડાન ભરતા મોટી સંખ્યામાં વ્યાપારી વિમાનોમાં એક જેવી જ ટેકનિકલ સમસ્યાઓ વારંવાર સામે આવી રહી છે, જે સિસ્ટમ-લેવલના સુધારાની જરૂરિયાત તરફ નિર્દેશ કરે છે.
અડધા કાફલામાં ખામીઓનું પુનરાવર્તન
સરકારી સમીક્ષા અનુસાર, છેલ્લા એક વર્ષથી વધુ સમયગાળામાં કરવામાં આવેલા સુરક્ષા મૂલ્યાંકનમાં જે વિમાનોનો અભ્યાસ કરવામાં આવ્યો, તેમાંથી લગભગ દર બીજું વિમાન એવું જણાયું હતું જેમાં અગાઉ આવી ચુકેલી ટેકનિકલ સમસ્યા ફરીથી નોંધાઈ હતી. નિષ્ણાતો આને “રીપીટ ડિફેક્ટ” માને છે — એટલે કે કોઈ ખામીનો કાયમી ઉકેલ ન લાવી શકવો.
મોટી એરલાઈન્સ પણ લપેટમાં
આંકડા દર્શાવે છે કે આ પડકાર માત્ર નાની કે આર્થિક રીતે નબળી એરલાઈન્સ પૂરતો મર્યાદિત નથી:
- ઇન્ડિગો: આ એરલાઇન્સના કાફલામાં સંખ્યાત્મક રીતે સૌથી વધુ વિમાનોમાં આવી પુનરાવર્તિત ખામીઓ નોંધાઈ છે.
- એર ઇન્ડિયા ગ્રુપ: અહીં સમસ્યા પ્રમાણની દ્રષ્ટિએ વધુ ઊંડી જોવા મળી છે, જ્યાં તપાસ કરાયેલા વિમાનોનો મોટો હિસ્સો આ શ્રેણીમાં આવ્યો છે.
- સ્પાઈસ જેટ અને આકાસા એર: આ કંપનીઓના કેટલાક વિમાનોમાં પણ સમાન પ્રકારની મુશ્કેલીઓ ચિહ્નિત કરવામાં આવી છે.
જોકે, એરલાઈન્સનું કહેવું છે કે આ આંકડાઓ માત્ર ટેકનિકલ ક્ષતિઓ છે અને તે દરેક વખતે ઉડાન સુરક્ષાને સીધી અસર કરતી નથી.
કેટલી ગંભીર છે આ સમસ્યાઓ?
ઉડ્ડયન ક્ષેત્રના જાણકારો જણાવે છે કે દરેક “ટેકનિકલ સ્નેગ” નો અર્થ જોખમી ખરાબી હોતો નથી. ઘણા કિસ્સાઓમાં તે ઓછી ગંભીર શ્રેણીની હોય છે — જેમ કે કેબિનમાં અસુવિધા, સીટ કે ટ્રે-ટેબલની ખરાબી, અથવા ઇન-ફ્લાઇટ એન્ટરટેઈનમેન્ટ સિસ્ટમની સમસ્યા. એરલાઈન્સનો તર્ક છે કે કડક રિપોર્ટિંગ અને સતર્ક નિરીક્ષણને કારણે જ આવી નાની-મોટી વિગતો નોંધાય છે.
DGCA ની કડકાઈ, પરંતુ સંસાધનોની અછત
નાગરિક ઉડ્ડયન મહાનિદેશાલય (DGCA) એ છેલ્લા મહિનાઓમાં દેખરેખ વધારી છે — વધુ નિરીક્ષણ, આકસ્મિક તપાસ અને રાત્રિના સમયે મેન્ટેનન્સ ઓડિટ જેવા પગલાં લેવામાં આવ્યા છે. પરંતુ, આ દરમિયાન એક મોટો પડકાર ટેકનિકલ નિષ્ણાતોની ભારે અછત છે. મંજૂર કરાયેલા પદોનો મોટો હિસ્સો ખાલી હોવાથી નિયામકની ક્ષમતા પર અસર પડી રહી છે.
આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે બહેતર છબી
રસપ્રદ વાત એ છે કે સ્થાનિક સ્તરે આ પડકારો હોવા છતાં, વૈશ્વિક ઓડિટમાં ભારતનું પ્રદર્શન સુધર્યું છે. ઇન્ટરનેશનલ સિવિલ એવિએશન ઓર્ગેનાઇઝેશન (ICAO) ના મૂલ્યાંકનમાં ભારતે છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં નોંધપાત્ર પ્રગતિ કરી છે અને ઘણા મોટા ઉડ્ડયન બજારો કરતા વધુ સારો સ્કોર હાંસલ કર્યો છે.
નિષ્ણાતો માને છે કે ભારત માટે આ નિર્ણાયક સમય છે. એક તરફ મુસાફરોની સંખ્યામાં ઝડપી વધારો છે, તો બીજી તરફ મેન્ટેનન્સની ગુણવત્તા અને કાયમી ટેકનિકલ ઉકેલોની જરૂરિયાત પહેલા કરતા વધુ છે. ભારતીય ઉડ્ડયનની ઉડાન ઊંચી છે, પરંતુ તેને સુરક્ષિત રાખવા માટે જમીન પરની સિસ્ટમને વધુ મજબૂત કરવી પડશે.
