Android યુઝર્સ માટે સ્પેશિયલ ટિપ્સ, ડેવલપર ઓપ્શન્સથી ફોનને બનાવો રોકેટ જેવો ફાસ્ટ
જ્યારે આપણે નવો સ્માર્ટફોન બોક્સમાંથી બહાર કાઢીએ છીએ, ત્યારે તેની ગતિ અને સ્મૂધનેસ આપણને હેરાન કરી દે છે. એપ્સ પલકવારમાં ખુલે છે અને મલ્ટીટાસ્કિંગ પાણીની જેમ સરળ હોય છે. પરંતુ સમય જતાં, એ જ પ્રિય ફોન ધીમે ધીમે સુસ્ત થવા લાગે છે. ફોનનું ‘હેંગ’ થવું કે એપ્સનું મોડું ખુલવું એ આજના ડિજિટલ યુગમાં સૌથી મોટી ખીજનું કારણ છે. શું આ કંપનીઓની કોઈ ચાલ છે કે તમારા ઉપયોગની રીત? ચાલો, આ ટેકનિકલ કોયડા પાછળના વૈજ્ઞાનિક કારણો અને તેના ઉકેલોને વિગતવાર સમજીએ.
સ્માર્ટફોન સ્લો થવાના મુખ્ય કારણો (Why it happens?)
1. થર્મલ થ્રોટલિંગ (Thermal Throttling)
સ્માર્ટફોનનું પ્રોસેસર (CPU/GPU) કામ કરતી વખતે ગરમી પેદા કરે છે. જ્યારે તમે ભારે ગેમ રમો છો અથવા ફોન જૂનો થઈ જાય છે, ત્યારે ફોનની અંદરની કૂલિંગ સિસ્ટમ તેટલી અસરકારક રહેતી નથી. પ્રોસેસર પોતાને બળતા કે બગડતા બચાવવા માટે પોતાની કાર્યક્ષમતા ઘટાડી દે છે. આને જ ‘થર્મલ થ્રોટલિંગ’ કહેવાય છે. જૂનો ફોન જલ્દી ગરમ થાય છે અને આ કારણે તેની સ્પીડ આપોઆપ ઘટી જાય છે.
2. સ્ટોરેજનું ‘દમ’ ગુંઠાવું
શું તમે જાણો છો કે સ્માર્ટફોનના સ્ટોરેજ (NAND Flash) ને કામ કરવા માટે થોડી ‘ખાલી જગ્યા’ ની જરૂર હોય છે? જો તમારો ફોન 90% થી વધુ ભરાઈ ગયો હોય, તો સિસ્ટમને ફાઇલ્સ ‘રીડ’ અને ‘રાઇટ’ કરવામાં ઘણો સંઘર્ષ કરવો પડે છે. જેમ જેમ ડેટા જૂનો થાય છે અને સ્ટોરેજ ભરાય છે, તેમ તેમ ફોનની ફાઇલ ઇન્ડેક્સિંગ સ્લો થઈ જાય છે, જેનાથી ફોન લેગ થવા લાગે છે.
3. બેટરીનું ઘટતું સ્વાસ્થ્ય (Battery Health)
સ્માર્ટફોનમાં રહેલી લિથિયમ-આયન બેટરીની એક નિશ્ચિત ઉંમર હોય છે. જેમ જેમ ચાર્જિંગ સાયકલ વધે છે, તેમ તેમ બેટરીની વોલ્ટેજ આપવાની ક્ષમતા ઘટતી જાય છે. એપલ (Apple) જેવી કંપનીઓએ સ્વીકાર્યું છે કે તેઓ જૂના ફોનને જાણીજોઈને સ્લો કરે છે જેથી નબળી બેટરીના કારણે ફોન અચાનક બંધ ન થઈ જાય. નબળી બેટરી માત્ર ઓછો બેકઅપ જ નથી આપતી, પરંતુ પ્રોસેસરને પૂરી શક્તિ ન મળવાને કારણે ફોનનું પરફોર્મન્સ પણ ધીમું કરી દે છે.
4. ભારે સોફ્ટવેર અને એપ્સનો બોજ
ટેકનોલોજી દરરોજ બદલાઈ રહી છે. આજથી બે વર્ષ પહેલાનું Instagram અને આજનું Instagram માં જમીન-આસમાનનો તફાવત છે. એપ્સ હવે વધુ ફીચર્સ, ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળા ગ્રાફિક્સ અને બેકગ્રાઉન્ડ પ્રોસેસ સાથે આવે છે. જૂનું હાર્ડવેર આ ‘ભારે’ એપ્સની આધુનિક જરૂરિયાતો પૂરી કરવામાં અસમર્થ બને છે, જેનાથી ફોન સુસ્ત લાગે છે.
5. સોફ્ટવેર અપડેટ્સ: વરદાન કે અભિશાપ?
નવા એન્ડ્રોઇડ કે iOS અપડેટ્સ ઘણીવાર લેટેસ્ટ હાર્ડવેરને ધ્યાનમાં રાખીને ડિઝાઇન કરવામાં આવે છે. જ્યારે તમે જૂના પ્રોસેસરવાળા ફોનમાં નવું ભારે સોફ્ટવેર નાખો છો, ત્યારે તે તેને સંભાળવામાં સંઘર્ષ કરે છે. ક્યારેક આને ‘Planned Obsolescence’ (નિયોજિત અપ્રચલન) પણ કહેવાય છે, જ્યાં કંપનીઓ પરોક્ષ રીતે તમને નવો ફોન ખરીદવા માટે પ્રેરે છે.
ફોનને ફરીથી ઝડપી બનાવવાની અસરકારક રીતો (How to Fix it?)
જો તમારો ફોન સ્લો થઈ ગયો હોય, તો તેને તરત જ બદલવાની જરૂર નથી. આ સ્ટેપ્સ ફોલો કરીને તમે તેને ઘણા અંશે સુધારી શકો છો:
સ્ટોરેજને હળવું કરો
-
કેશ ડેટા (Cache) ડિલીટ કરો: સેટિંગ્સમાં જઈને એપ્સની કેશ સાફ કરો. આ અસ્થાયી ડેટા ફોનની સ્પીડ વધારી દે છે.
-
બિનજરૂરી એપ્સ હટાવો: એવી એપ્સને અનઇન્સ્ટોલ કરો જેનો ઉપયોગ તમે મહિનાઓથી નથી કર્યો. આ બેકગ્રાઉન્ડમાં રેમ અને બેટરી બંનેનો વપરાશ કરે છે.
લાઈટ એપ્સ (Lite Versions)નો ઉપયોગ કરો
જો તમારો ફોન જૂનો છે, તો ભારે એપ્સના બદલે તેના ‘Lite’ વર્ઝનનો ઉપયોગ કરો (જેમ કે Facebook Lite, Messenger Lite, Instagram Lite). આ ઓછી રેમ અને ઓછા ડેટામાં પણ શાનદાર કામ કરે છે.
ફેક્ટરી રિસેટ (Factory Reset) – છેલ્લું હથિયાર
વર્ષોના વપરાશ પછી ફોનમાં ઘણો બધો ‘સિસ્ટમ જંક’ જમા થઈ જાય છે જે સામાન્ય સફાઈથી દૂર થતો નથી. તમારા જરૂરી ડેટાનો બેકઅપ લો અને ફોનને ‘Factory Data Reset’ કરી દો. આનાથી તમારો ફોન સોફ્ટવેરના સ્તર પર બિલકુલ તેવો જ થઈ જશે જેવો તે ખરીદતી વખતે હતો.
એનિમેશનની ગતિ વધારો (Pro Tip)
એન્ડ્રોઇડ યુઝર્સ માટે એક સિક્રેટ ટ્રિક છે:
-
‘Settings’ માં જાઓ અને ‘Build Number’ પર 7 વાર ટેપ કરો.
-
‘Developer Options’ ને ઇનેબલ કરો.
-
ત્યાં ‘Window Animation Scale’, ‘Transition Animation Scale’ અને ‘Animator Duration Scale’ ને 0.5x પર સેટ કરી દો. તમારો ફોન તરત જ ઝડપી અનુભવાશે.
બેટરી બદલાવો
જો તમારો ફોન બાકી બધું બરાબર છે પરંતુ સ્લો છે, તો એકવાર અધિકૃત સર્વિસ સેન્ટર પર જઈને તમારી બેટરીની હેલ્થ ચેક કરાવો. બેટરી બદલવાથી ઘણીવાર પ્રોસેસરને પૂરી પાવર મળવા લાગે છે અને ફોનની સ્પીડ પાછી આવી જાય છે.
નિષ્કર્ષ: સાચી સંભાળ જ ઉકેલ છે
સ્માર્ટફોન એક મશીન છે અને દરેક મશીનને મેન્ટેનન્સની જરૂર હોય છે. થર્મલ થ્રોટલિંગ, સ્ટોરેજ ફૂલ થવું અને બેટરીનું જૂનું થવું એ કુદરતી પ્રક્રિયાઓ છે. જોકે, થોડા જાગૃત રહીને અને નિયમિતપણે ડિજિટલ સફાઈ (Cleanup) કરીને તમે તમારા જૂના ફોનની ઉંમર અને તેની ગતિને એક કે બે વર્ષ માટે વધારી શકો છો.

ફોનને ફરીથી ઝડપી બનાવવાની અસરકારક રીતો (How to Fix it?)