સાવધાન! તમારી એક ભૂલ અને પેન્શનના પૈસા સાફ; જાણો સાયબર ઠગોની નવી ‘પેન્શનર કાર્ડ’ સ્કીમ
ડિજિટલ યુગમાં જેટલી સુવિધાઓ વધી છે, તેની સામે છેતરપિંડીના જોખમો પણ એટલા જ વધ્યા છે. ખાસ કરીને નિવૃત્ત જીવન જીવતા વરિષ્ઠ નાગરિકો અને પેન્શનરો અત્યારે સાયબર ગુનેગારોના સોફ્ટ ટાર્ગેટ બની રહ્યા છે. તાજેતરમાં બેંક ઓફ બડોદા (BoB) દ્વારા એક ગંભીર એડવાઈઝરી જારી કરવામાં આવી છે, જેમાં ‘ફિશિંગ’ અને ‘ફેક પેન્શનર કાર્ડ’ ના નામે ચાલી રહેલા મોટા કૌભાંડ વિશે ચેતવણી આપવામાં આવી છે.
તમારી આખી જિંદગીની મહેનતની કમાણી એક નાનકડી ભૂલને કારણે સેકન્ડોમાં સાફ થઈ શકે છે. બેંક ઓફ બડોદાએ તેના ગ્રાહકો અને પૂર્વ કર્મચારીઓને સાવધ કરતા જણાવ્યું છે કે, જાળસાજો હવે નવા નવા પેંતરા અજમાવી રહ્યા છે. ચાલો વિગતવાર સમજીએ કે આ ‘પેન્શન સ્કેમ’ શું છે અને તમે તેનાથી કેવી રીતે બચી શકો છો.
કેવી રીતે થાય છે આ છેતરપિંડી? (મોડસ ઓપરેન્ડી)
સાયબર ગુનેગારો પેન્શનરોનો વિશ્વાસ જીતવા માટે ખૂબ જ પ્રોફેશનલ દેખાતી પદ્ધતિઓ અપનાવે છે. તેના મુખ્ય પ્રકારો નીચે મુજબ છે:
1. નકલી ‘પેન્શનર આઈડી કાર્ડ’ ની લાલચ
જાળસાજો પેન્શનરોને ફોન કે વોટ્સએપ મેસેજ કરે છે અને જણાવે છે કે સરકાર અથવા બેંક દ્વારા નવા ‘ડિજિટલ પેન્શનર કાર્ડ’ જારી કરવામાં આવ્યા છે. આ કાર્ડ મેળવવા માટે તમારે એક લિંક પર ક્લિક કરી તમારી વિગતો ભરવી પડશે તેવું કહેવામાં આવે છે. આ લિંક વાસ્તવમાં એક હાનિકારક સોફ્ટવેર અથવા ફેક વેબસાઈટ હોય છે જે તમારી બેંકિંગ વિગતો ચોરી લે છે.
2. વેરિફિકેશન અને પેન્શન રોકી દેવાની ધમકી
ઘણીવાર ગુનેગારો બેંક અધિકારી બનીને ફોન કરે છે અને કહે છે કે, “તમારું લાઈફ સર્ટિફિકેટ (જીવન પ્રમાણપત્ર) અપડેટ થયું નથી, જો તમે અત્યારે વેરિફિકેશન નહીં કરાવો તો આવતા મહિનાનું પેન્શન અટકી જશે.” ગભરાયેલા વરિષ્ઠ નાગરિકો ઉતાવળમાં આવીને તેમની પર્સનલ વિગતો કે OTP શેર કરી દે છે.
3. ‘પેન્શન એરિયર્સ’ અથવા બોનસના નામે છેતરપિંડી
તમને મેસેજ મળે છે કે તમારા પેન્શનનું એરિયર્સ (બાકી રકમ) મંજૂર થઈ ગયું છે. આ રકમ ખાતામાં ટ્રાન્સફર કરવા માટે નાની ‘પ્રોસેસિંગ ફી’ ભરવાનું કહેવામાં આવે છે અથવા એક ફોર્મ ભરવાનું કહેવામાં આવે છે જેમાં તમારો પિન (PIN) કે પાસવર્ડ માંગવામાં આવે છે.
બેંક ઓફ બડોદાની મહત્વની સૂચનાઓ
બેંકે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તેઓ ક્યારેય પણ ગ્રાહકો પાસેથી ફોન કે મેસેજ દ્વારા સંવેદનશીલ માહિતી માંગતા નથી. બેંકે નીચેની બાબતો પર ખાસ ભાર મૂક્યો છે:
-
લિંક્સથી સાવધ રહો: અજાણ્યા નંબર પરથી આવતા વોટ્સએપ કે એસએમએસ લિંક પર ક્યારેય ક્લિક ન કરો. ખાસ કરીને જો તેમાં ‘તાત્કાલિક’ કે ‘અરજન્ટ’ શબ્દનો પ્રયોગ થયો હોય.
-
OTP એ ચાવી છે: ઓટીપી (OTP) એ તમારા લોકરની ચાવી જેવું છે. બેંકનો કોઈ પણ કર્મચારી, પછી ભલે તે ગમે તેટલો સાચો લાગતો હોય, ક્યારેય તમારી પાસે ઓટીપી માંગશે નહીં.
-
સત્તાવાર ચેનલનો જ ઉપયોગ કરો: પેન્શન સંબંધિત કોઈ પણ ફેરફાર કે વિગત માટે હંમેશા તમારી બેંકની બ્રાન્ચ પર રૂબરૂ જાવ અથવા બેંકની અધિકૃત વેબસાઈટ કે એપનો જ ઉપયોગ કરો.
વરિષ્ઠ નાગરિકોએ શું સાવચેતી રાખવી જોઈએ?
વરિષ્ઠ નાગરિકો માટે ડિજિટલ ટ્રાન્ઝેક્શન ઘણીવાર જટિલ હોય છે, તેથી તેમણે વધુ જાગૃત રહેવાની જરૂર છે:
-
સ્માર્ટફોન સુરક્ષા: તમારા ફોનમાં કોઈ અજાણી વ્યક્તિના કહેવાથી ‘AnyDesk’ કે ‘TeamViewer’ જેવી સ્ક્રીન શેરિંગ એપ્લિકેશન ક્યારેય ડાઉનલોડ ન કરો. આનાથી તે વ્યક્તિ તમારા ફોન પર રિમોટલી કબજો કરી શકે છે.
-
પાસવર્ડની ગુપ્તતા: તમારા એટીએમ પિન કે નેટ બેંકિંગ પાસવર્ડ ક્યાંય ડાયરીમાં લખીને ન રાખો કે કોઈને કહો નહીં. સમયાંતરે તેને બદલતા રહો.
-
સંદેશાની ખરાઈ કરો: જો કોઈ મેસેજમાં સ્પેલિંગની ભૂલ હોય અથવા બેંકના લોગોમાં કંઈક અજીબ લાગતું હોય, તો સમજી લેવું કે તે ફેક છે.
-
બાળકો કે વિશ્વાસુ વ્યક્તિની સલાહ લો: જો તમને કોઈ શંકાસ્પદ ફોન કે મેસેજ આવે, તો જાતે કોઈ નિર્ણય લેવાને બદલે તમારા પરિવારના યુવા સભ્યો કે વિશ્વાસુ મિત્રને તે વિશે જણાવો.
જો છેતરપિંડી થાય તો શું કરવું?
જો તમે ભૂલથી કોઈ વિગત શેર કરી દીધી હોય અથવા તમારા ખાતામાંથી પૈસા કપાઈ ગયા હોય, તો સમય બગાડ્યા વગર આ પગલાં ભરો:
-
તરત જ જાણ કરો: ભારત સરકારના સાયબર ક્રાઈમ હેલ્પલાઈન નંબર 1930 પર તુરંત કોલ કરો.
-
ઓનલાઇન ફરિયાદ: www.cybercrime.gov.in પર તમારી ફરિયાદ નોંધાવો.
-
બેંકને જાણ કરો: જે-તે બેંકના ટોલ-ફ્રી નંબર પર કોલ કરીને તમારા કાર્ડ અને એકાઉન્ટને તરત બ્લોક કરાવો. યાદ રાખો, પ્રથમ ૨ કલાક (Golden Hours) માં ફરિયાદ કરવાથી પૈસા પાછા મળવાની શક્યતા ઘણી વધારે હોય છે.
બેંક ઓફ બડોદાની આ એડવાઈઝરી માત્ર તેમના ગ્રાહકો માટે જ નહીં, પણ તમામ પેન્શનરો માટે એક જાગૃતિ સમાન છે. ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ જરૂર કરો, પણ ‘સાવધાની હટી, દુર્ઘટના ઘટી’ એ વાત હંમેશા યાદ રાખો. તમારી જાગૃતિ જ તમારી મહેનતની કમાણીનું સૌથી મોટું કવચ છે.
