મોંઘવારીનો ડબલ ડોઝ: ડોલરની મજબૂતી નડી, હવે સાબુ-તેલથી લઈને બિસ્કિટ સુધી બધું જ મોંઘું થશે!
ડોલરની મજબૂતી અને વૈશ્વિક બજારમાં કાચા માલના વધતા ભાવની સીધી અસર હવે આપણા રસોડા અને ઘરના બજેટ પર પડવા જઈ રહી છે. સામાન્ય માણસ હજુ તો મોંઘવારીમાંથી થોડી રાહતની આશા રાખી રહ્યો હતો, ત્યાં જ એફએમસીજી (FMCG – Fast Moving Consumer Goods) કંપનીઓએ ઝટકો આપવાની તૈયારી કરી લીધી છે. સાબુ, તેલ, શેમ્પૂથી લઈને લોટ અને બિસ્કિટ જેવા રોજિંદા ઉપયોગના સામાનના ભાવમાં 2 થી 5 ટકા સુધીનો વધારો તોળાઈ રહ્યો છે.
GST કટનો ફાયદો કેમ ઓગળી ગયો?
થોડા સમય પહેલા જ્યારે સરકારે વિવિધ ચીજવસ્તુઓ પર જીએસટી (GST) દરોમાં ઘટાડો કર્યો હતો, ત્યારે એવી અપેક્ષા હતી કે તેનો સીધો લાભ ગ્રાહકોને મળશે. ઘણી કંપનીઓએ થોડા મહિના સુધી ભાવ સ્થિર પણ રાખ્યા હતા. પરંતુ, આ દરમિયાન વૈશ્વિક બજારમાં સમીકરણો બદલાયા. ભારતીય રૂપિયો ડોલરની સરખામણીએ નબળો પડ્યો, જેના કારણે આયાત મોંઘી થઈ.
જ્યારે કોઈ પણ કંપની વિદેશથી કાચો માલ મંગાવે છે, ત્યારે તેણે ડોલરમાં ચૂકવણી કરવી પડે છે. રૂપિયો નબળો હોવાથી કંપનીઓએ વધુ પૈસા ચૂકવવા પડે છે. આ વધારાનો બોજ હવે કંપનીઓ ગ્રાહકો પર નાખી રહી છે. એટલે કે, જીએસટી ઘટાડાથી જે બચત થવાની હતી, તે ડોલરની મોંઘવારી અને ટ્રાન્સપોર્ટ ખર્ચમાં હોમાઈ ગઈ છે.
કઈ વસ્તુઓ મોંઘી થશે?
એફએમસીજી સેક્ટરમાં નાનામાં નાના પેકેટથી લઈને મોટા ફેમિલી પેક સુધી બધું જ મોંઘું થવાની શક્યતા છે. ખાસ કરીને:
-
નહાવાના અને કપડાં ધોવાના સાબુ: સાબુ બનાવવા માટે વપરાતું ‘પામ ઓઈલ’ મોંઘું થયું છે.
-
ખાદ્ય તેલ અને નાળિયેર તેલ: આયાતિત તેલના ભાવમાં વધારો થવાથી તેની અસર સ્થાનિક બજાર પર પડશે.
-
ચા અને કોફી: પેકેજિંગ મટીરીયલ અને લોજિસ્ટિક્સ ખર્ચ વધતા આ દૈનિક પીણાં પણ મોંઘા થશે.
-
બિસ્કિટ અને નમકીન: લોટ, ખાંડ અને પામ ઓઈલના ભાવ વધતા આ પ્રોડક્ટ્સની કિંમત વધશે અથવા પેકેટનું વજન ઘટશે (Shrinkflation).
રૂપિયાની નબળાઈ અને ક્રૂડ ઓઈલનું કનેક્શન
આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઈલ (કાચા તેલ) ના ભાવ વધવાની સીધી અસર ટ્રાન્સપોર્ટેશન પર પડે છે. ડીઝલના ભાવ વધતા ટ્રક ભાડાં વધે છે, જે અંતે પ્રોડક્ટની એમઆરપી (MRP) માં ઉમેરાય છે. એફએમસીજી કંપનીઓ માટે લોજિસ્ટિક્સ અને પેકેજિંગ (જેમાં પ્લાસ્ટિક અને કેમિકલ્સ વપરાય છે) ખર્ચમાં મોટો વધારો થયો છે. કંપનીઓના માર્જિન પર એટલું દબાણ છે કે હવે ભાવ વધાર્યા વગર તેમની પાસે કોઈ રસ્તો બચ્યો નથી.
માર્કેટમાં નવા રેટવાળા પેક ક્યારે આવશે?
રિપોર્ટ્સ મુજબ, ઘણી મોટી કંપનીઓએ પહેલેથી જ વિતરકોને નવા ભાવની જાણ કરી દીધી છે. બજારમાં જૂનો સ્ટોક ખાલી થતાની સાથે જ 2 થી 5 ટકા વધેલા ભાવ સાથેના નવા પેક પહોંચવાનું શરૂ થઈ ગયું છે. મધ્યમ વર્ગના પરિવારો માટે આ 5 ટકાનો વધારો પણ મહિનાના અંતે બજેટ ખોરવી શકે છે, કારણ કે આ એવી વસ્તુઓ છે જેના વગર ચલાવી શકાય તેમ નથી.
કંપનીઓ સામેનો પડકાર
કંપનીઓ માટે પણ આ નિર્ણય સરળ નથી. જો તેઓ ભાવ વધારે છે, તો ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં માંગ ઘટી શકે છે. ભારતના ગ્રામીણ બજારમાં લોકો ₹1, ₹5 કે ₹10 ના પેકેટ ખરીદવાનું વધુ પસંદ કરે છે. ભાવ વધારાને બદલે ઘણીવાર કંપનીઓ તે પેકેટની કિંમત સરખી રાખીને તેની અંદરની વસ્તુનું વજન ઘટાડી દે છે. આને ‘શ્રિંકફ્લેશન’ કહેવામાં આવે છે. ગ્રાહકને લાગે કે તેણે ₹10 જ ખર્ચ્યા છે, પણ હકીકતમાં તેને મળતી વસ્તુનું પ્રમાણ ઓછું થઈ ગયું હોય છે.
ડોમેસ્ટિક વર્સિસ ઈમ્પોર્ટેડ મટીરીયલ
ભારતમાં વપરાતા મોટાભાગના પર્સનલ કેર પ્રોડક્ટ્સમાં આયાતિત કેમિકલ્સ અને તેલનો ઉપયોગ થાય છે. જ્યાં સુધી ડોલર સ્થિર નહીં થાય અથવા આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે સપ્લાય ચેઈન સુધરશે નહીં, ત્યાં સુધી સ્થાનિક બજારમાં ભાવ ઘટવાની શક્યતા ઓછી છે. સરકારે જીએસટીમાં જે રાહત આપી હતી તેને કંપનીઓના વધતા ખર્ચે (Input Cost) ગળી લીધી છે.
સામાન્ય માણસે શું કરવું?
આવા સમયે સમજદારીપૂર્વકનું આયોજન જરૂરી છે. જથ્થાબંધ ખરીદી (Bulk buying) માં ઘણીવાર સ્કીમ્સ મળતી હોય છે જે છૂટક મોંઘવારી સામે રક્ષણ આપી શકે છે. આવનારા મહિનાઓમાં જો મોંઘવારીનો આ ટ્રેન્ડ ચાલુ રહ્યો, તો ગ્રાહકોએ લક્ઝરી આઈટમ્સ પાછળનો ખર્ચ ઘટાડીને જીવનજરૂરી વસ્તુઓ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું પડશે.
