પેશાબમાં ફીણ આવવા કે સોજો આવવો હોઈ શકે છે કિડનીની બીમારીના સંકેત, આ રીતે કરો બચાવ.
આજના સમયમાં હાઈ બ્લડ પ્રેશર (Hypertension) અને ડાયાબિટીસ (Diabetes) ના કેસ માત્ર વૃદ્ધોમાં જ નહીં, પરંતુ ૨૫ થી ૪૦ વર્ષના યુવાનોમાં પણ ચિંતાજનક રીતે વધી રહ્યા છે. તણાવયુક્ત જીવન, બેઠાડુ જીવનશૈલી અને જંક ફૂડના સેવનથી આ રોગો સામાન્ય બન્યા છે. નિષ્ણાતોના મતે, જ્યારે આ બંને રોગો શરીરમાં ઘર કરે છે, ત્યારે તેની સૌથી પહેલી અને ઘાતક અસર કિડની (વૃક્ક) પર પડે છે.
કિડનીનું કાર્ય અને નુકસાનની પ્રક્રિયા
કિડની આપણા શરીરના ‘વોટર પ્યુરિફાયર’ જેવી છે. તે ૨૪ કલાક લોહીને ફિલ્ટર કરી ઝેરી તત્વોને પેશાબ વાટે બહાર કાઢે છે. કિડનીમાં લાખો નાની રક્તવાહિનીઓ (Glomeruli) હોય છે જે ફિલ્ટરનું કામ કરે છે.
૧. બ્લડ પ્રેશરની અસર: આરએમએલ હોસ્પિટલના પ્રોફેસર ડૉ. સુભાષ ગિરી સમજાવે છે કે, જ્યારે લોહીનું દબાણ સતત ઊંચું રહે છે, ત્યારે કિડનીની આ નાજુક રક્તવાહિનીઓ પર ભારે દબાણ આવે છે. લાંબા ગાળે આ નસો સખત થઈ જાય છે અથવા નબળી પડી જાય છે, જેનાથી કિડનીની લોહી ગાળવાની ક્ષમતા ઘટી જાય છે.
૨. ડાયાબિટીસનો પ્રહાર: લોહીમાં ગ્લુકોઝ (ખાંડ)નું પ્રમાણ વધવાથી કિડનીના ફિલ્ટર્સ પર ભારણ વધે છે. વધુ પડતી શુગર ફિલ્ટરને કાયમી નુકસાન પહોંચાડે છે. આ સ્થિતિને ‘ડાયાબિટીક નેફ્રોપથી’ કહેવામાં આવે છે. આમાં કિડનીમાંથી પ્રોટીન લીક થઈને પેશાબમાં જવા લાગે છે, જે કિડની બગડવાની શરૂઆત છે.
આ લક્ષણોને ક્યારેય નજરઅંદાજ ન કરો
કિડનીની બીમારી ઘણીવાર ‘સાયલન્ટ’ હોય છે, એટલે કે શરૂઆતમાં કોઈ દુખાવો થતો નથી. પરંતુ નીચેના લક્ષણો દેખાય તો સાવધાન થઈ જવું જોઈએ:
સવારે ઉઠતી વખતે ચહેરા કે આંખો નીચે સોજો આવવો.
પગના પંજા અથવા એડીમાં સોજા રહેવા.
પેશાબમાં વધુ પડતા ફીણ દેખાવવા (પ્રોટીન લીક થવાના સંકેત).
રાત્રે વારંવાર પેશાબ કરવા જવું પડવું.
વધારે પડતો થાક લાગવો અને લોહીની ઉણપ (એનિમિયા) થવી.
ભૂખ ન લાગવી કે વારંવાર ઉબકા આવવા.
કિડનીને બચાવવા માટેના પંચામૃત ઉપાય
જો તમે ડાયાબિટીસ કે બીપીના દર્દી હોવ, તો કિડનીને સુરક્ષિત રાખવા માટે આ ૫ બાબતોનું ચુસ્ત પાલન કરો:
૧. શુગર અને બીપીનું કડક નિયંત્રણ: તમારી શુગર (HbA1c) અને બ્લડ પ્રેશરને ડોક્ટરની સલાહ મુજબ નિયત મર્યાદામાં જ રાખો. ૨. આહારમાં ફેરફાર: મીઠું (નમક) અને ખાંડનું સેવન ઓછું કરો. પ્રોટીનનું પ્રમાણ ડોક્ટરને પૂછીને જ લેવું. ૩. નિયમિત કસરત: રોજ ૩૦ મિનિટ ચાલવું અથવા યોગ કરવાથી રક્ત પરિભ્રમણ સુધરે છે. ૪. દવાઓનો દુરુપયોગ ટાળો: ડોક્ટરની સલાહ વગર ‘પેઈન કિલર્સ’ (દુખાવાની દવાઓ) લેવી કિડની માટે ઝેર સમાન છે. ૫. નિયમિત તપાસ: વર્ષમાં ઓછામાં ઓછી એકવાર ‘KFT’ (કિડની ફંક્શન ટેસ્ટ) અને યુરિન આલ્બ્યુમિન ટેસ્ટ ચોક્કસ કરાવો.
કિડની એકવાર બગડ્યા પછી તેને ફરીથી સંપૂર્ણ સ્વસ્થ કરવી મુશ્કેલ છે, પરંતુ તેને વહેલી તકે ઓળખીને વધુ નુકસાન થતું અટકાવી શકાય છે. જાગૃતિ એ જ સાચો બચાવ છે.
