એસિડિટીથી બચવું હોય તો જમ્યા પછી આટલી ભૂલો ક્યારેય ન કરશો
આધુનિક જીવનશૈલીમાં ડાયાબિટીસ, સ્થૂળતા અને પાચનની સમસ્યાઓ સામાન્ય બની ગઈ છે. તેને રોકવા માટે ઘણા લોકો જમ્યા પછી તરત જ ચાલવાની આદત કેળવે છે. સોશિયલ મીડિયા પર પણ ‘આફ્ટર મીલ વોકિંગ’ (After Meal Walking) ના અસંખ્ય ફાયદાઓ ગણાવવામાં આવે છે. પરંતુ, શું ‘તરત જ’ ચાલવું એ મેડિકલી સાચું છે? આરએમએલ હોસ્પિટલના મેડિસિન વિભાગના ડિરેક્ટર પ્રોફેસર ડૉ. સુભાષ ગિરીએ આ બાબતે મહત્વપૂર્ણ માર્ગદર્શન આપ્યું છે.
શા માટે ‘તરત જ’ ઝડપી ચાલવું જોખમી છે?
જ્યારે આપણે ભોજન કરીએ છીએ, ત્યારે આપણું શરીર પાચનની પ્રક્રિયા શરૂ કરે છે. આ સમયે, શરીરના મોટાભાગના રક્તનો પ્રવાહ (Blood Flow) પાચનતંત્ર અને હોજરી તરફ નિર્દેશિત થાય છે જેથી ખોરાકમાંથી પોષક તત્વો છૂટા પડી શકે.
ડૉ. ગિરી સમજાવે છે કે જો તમે જમ્યા પછી તરત જ ‘બ્રિસ્ક વોકિંગ’ (ઝડપી ચાલવું) શરૂ કરો છો, તો લોહીનો પ્રવાહ પાચનતંત્રને બદલે પગના સ્નાયુઓ તરફ વળી જાય છે. આનાથી પાચન પ્રક્રિયામાં અવરોધ આવે છે. પરિણામે:
પેટમાં દુખાવો: ખોરાક યોગ્ય રીતે ન પચવાને કારણે સ્નાયુઓમાં ખેંચાણ થઈ શકે છે.
ભારેપણું અને એસિડિટી: પાચન ધીમું થવાથી ખોરાક પેટમાં લાંબો સમય રહે છે, જે ગેસ અને બળતરા પેદા કરે છે.
ઉબકા: તરત જ હલનચલન કરવાથી પાચન રસ (Digestive Juices) સંતુલન ગુમાવે છે.
ચાલવાનો સાચો સમય અને પદ્ધતિ
જો તમે જમ્યા પછી ચાલવા ઈચ્છતા હોવ, તો નિષ્ણાતો નીચે મુજબની પદ્ધતિ અપનાવવાની સલાહ આપે છે:
૧. ૧૫ મિનિટનો વિરામ: જમ્યા પછી તરત જ ઉભા થઈને ચાલવાને બદલે ૧૦ થી ૧૫ મિનિટ શાંતિથી વજ્રાસનમાં બેસો અથવા આરામ કરો. આનાથી લોહીનો પ્રવાહ પાચનતંત્રમાં સ્થિર થશે.
૨. ઝડપ પર નિયંત્રણ: જમ્યા પછી ક્યારેય ‘દોડવું’ કે ‘ઝડપી ચાલવું’ નહીં. તેને બદલે ‘સ્ટ્રોલિંગ’ એટલે કે ખૂબ જ ધીમી ગતિએ ટહેલવું જોઈએ.
૩. સમયગાળો: ૧૦ થી ૨૦ મિનિટનું હળવું વોકિંગ પૂરતું છે. લાંબી મુસાફરી કે સખત કસરત ટાળવી.
હળવા વોકિંગના અદભૂત ફાયદા
જો યોગ્ય રીતે (ધીમી ગતિએ અને થોભ્યા પછી) ચાલવામાં આવે, તો તેના ફાયદા પણ અજોડ છે:
બ્લડ શુગર કંટ્રોલ: જમ્યા પછી ધીમે ચાલવાથી બ્લડ શુગરમાં થતો અચાનક ઉછાળો રોકી શકાય છે, જે ડાયાબિટીસના દર્દીઓ માટે વરદાનરૂપ છે.
ગેસ અને કબજિયાતથી મુક્તિ: હળવી હિલચાલ આંતરડાની ગતિશીલતા (Gut Motility) વધારે છે, જેનાથી કબજિયાતની સમસ્યા રહેતી નથી.
માનસિક શાંતિ: રાત્રિ ભોજન પછી થોડી મિનિટો ખુલ્લી હવામાં ચાલવાથી તણાવ ઓછો થાય છે અને ઊંઘ સારી આવે છે.
કોણે સાવધાન રહેવું જોઈએ?
જે લોકોને હૃદયની બીમારી છે અથવા જેમને ‘હાયટસ હર્નિયા’ જેવી સમસ્યા છે, તેમણે જમ્યા પછી તરત ચાલવા બાબતે ડોક્ટરની ખાસ સલાહ લેવી જોઈએ. ભારે ભોજન (ખાસ કરીને તેલયુક્ત કે મસાલેદાર) લીધા પછી ચાલતા પહેલા ઓછામાં ઓછી ૨૦ મિનિટ આરામ કરવો અનિવાર્ય છે.
ચાલવું એ શ્રેષ્ઠ કસરત છે, પણ તેનો સમય ખોટો હોય તો તે રોગનું કારણ બની શકે છે. જમ્યા પછી તરત જ ‘સૈનિક’ની જેમ ચાલવાને બદલે, પંદર મિનિટ પછી ‘નવાબ’ની જેમ ધીમે-ધીમે ટહેલવું એ જ સ્વાસ્થ્યની સાચી ચાવી છે.
