શું તમે પણ મોડે સુધી મોબાઈલ વાપરો છો? સાવધાન, ઊંઘની ચોરી તમને બનાવી શકે છે ગંભીર રોગોના શિકાર
આજની ભાગદોડભરી જિંદગીમાં આપણે સફળતા અને કરિયર પાછળ એટલા આંધળા બન્યા છીએ કે શરીરની સૌથી પાયાની જરૂરિયાત એટલે કે ‘ઊંઘ’ ને ભૂલી ગયા છીએ. ઘણા લોકો ગર્વથી કહેતા હોય છે કે, “હું તો માત્ર ૪-૫ કલાક જ ઊંઘું છું,” પરંતુ આ કોઈ સિદ્ધિ નથી, પણ બીમારીઓને આપેલું ખુલ્લું આમંત્રણ છે. ડો. એલ.એચ. ઘોટેલારના મતે, અપૂરતી ઊંઘ એ માત્ર થાકનું કારણ નથી, પણ તે અનેક ગંભીર શારીરિક અને માનસિક રોગોનું મૂળ છે.
ઊંઘમાં ખલેલ પહોંચાડતા આધુનિક કારણો: આપણે ક્યાં ભૂલ કરી રહ્યા છીએ?
આજના સમયમાં ઊંઘ ન આવવા પાછળ કોઈ એક કારણ નથી, પણ આપણી આખી જીવનશૈલી જવાબદાર છે. ડો. ઘોટેલાર જણાવે છે કે ટેકનોલોજી અને તણાવે આપણી ‘સ્લીપ સાયકલ’ (ઊંઘનું ચક્ર) ને વેરવિખેર કરી નાખી છે.
-
મોબાઈલ અને સ્ક્રીન એડિક્શન: મોડે સુધી મોબાઈલ વાપરવો એ ઊંઘનો સૌથી મોટો દુશ્મન છે. મોબાઈલની સ્ક્રીનમાંથી નીકળતી ‘બ્લુ લાઈટ’ મગજમાં મેલાટોનિન (ઊંઘ માટે જવાબદાર હોર્મોન) ના સ્ત્રાવને અટકાવે છે, જેથી મગજને લાગે છે કે હજુ દિવસ જ છે.
-
માનસિક દબાણ અને ઓવરથિંકિંગ: ઓફિસનું ટેન્શન કે ભવિષ્યની ચિંતા જ્યારે પથારીમાં પણ સાથે આવે છે, ત્યારે મગજ શાંત થવાને બદલે વધુ સક્રિય થઈ જાય છે. સતત વિચારો ચાલવાને કારણે ઊંઘ આવતી નથી.
-
કેફીન અને મોડી રાતનું ભોજન: રાત્રે મોડે સુધી ચા-કોફી પીવી કે ભારે ખોરાક લેવો પાચનતંત્રને વ્યસ્ત રાખે છે, જે ગાઢ ઊંઘમાં અવરોધ ઊભો કરે છે.
સ્લીપ સાયકલ શું છે? શરીર માટે તેનું મહત્વ
જ્યારે આપણે ઊંઘતા હોઈએ છીએ, ત્યારે આપણું શરીર નિષ્ક્રિય નથી હોતું, પરંતુ તે રિપેરિંગનું કામ કરતું હોય છે. ઊંઘ મુખ્યત્વે બે તબક્કામાં વહેંચાયેલી હોય છે: Non-REM અને REM (Rapid Eye Movement).
જ્યારે તમે પૂરતી ઊંઘ લો છો, ત્યારે તમારું મગજ દિવસભરની માહિતીને ફિલ્ટર કરે છે, ઝેરી તત્વોને બહાર કાઢે છે અને સ્નાયુઓનું સમારકામ કરે છે. જો તમે વારંવાર ઊંઘ કાપો છો, તો શરીરને આ રીકવરીનો સમય મળતો નથી, જેના કારણે સવારે ઉઠતાની સાથે જ ચીડિયાપણું અને અશક્તિ અનુભવાય છે.
અપૂરતી ઊંઘથી થતા ગંભીર સ્વાસ્થ્ય જોખમો
જો તમે લાંબા સમય સુધી ૬ કલાકથી ઓછી ઊંઘ લો છો, તો તેનું પરિણામ ભયાનક હોઈ શકે છે. ડો. ઘોટેલાર નીચે મુજબની બીમારીઓ પ્રત્યે ચેતવણી આપે છે:
-
હૃદય રોગનું જોખમ: ઊંઘની અછત બ્લડ પ્રેશર વધારે છે અને હૃદય પર દબાણ લાવે છે, જે ભવિષ્યમાં હાર્ટ એટેક કે સ્ટ્રોકનું કારણ બની શકે છે.
-
ડાયાબિટીસ અને સ્થૂળતા: ઊંઘ પૂરી ન થવાથી શરીરમાં ઇન્સ્યુલિન રેઝિસ્ટન્સ વધે છે અને ભૂખ લગાડતા હોર્મોન્સ અસંતુલિત થાય છે, જેનાથી વજન ઝડપથી વધે છે.
-
રોગપ્રતિકારક શક્તિમાં ઘટાડો: પૂરતી ઊંઘ વગર શરીર વાયરસ અને બેક્ટેરિયા સામે લડવાની શક્તિ ગુમાવી દે છે.
-
માનસિક સ્વાસ્થ્ય: અનિદ્રાને કારણે ડિપ્રેશન, એન્ઝાયટી અને યાદશક્તિ નબળી પડવી જેવી સમસ્યાઓ સામાન્ય બની જાય છે.
સારી ઊંઘ માટે ડોક્ટરની સલાહ: આટલું ચોક્કસ કરો
ઊંઘ સુધારવી એ કોઈ મુશ્કેલ કામ નથી, માત્ર થોડા શિસ્તની જરૂર છે:
-
સ્લીપ હાઈજીન જાળવો: સૂવાના ૧ કલાક પહેલા મોબાઈલ, લેપટોપ અને ટીવી બંધ કરી દો.
-
ચોક્કસ સમય નક્કી કરો: રોજ એક જ સમયે સૂવાની અને જાગવાની આદત પાડો, ભલે રવિવાર હોય.
-
વાતાવરણ શાંત રાખો: બેડરૂમમાં અંધારું અને શાંતિ હોવી જોઈએ. હળવું સંગીત કે પુસ્તક વાંચવાની આદત ઊંઘ લાવવામાં મદદરૂપ થાય છે.
-
દિવસ દરમિયાન કસરત: શારીરિક શ્રમ કરવાથી શરીર કુદરતી રીતે રાત્રે આરામ માંગશે.
ઊંઘ એ લક્ઝરી નથી, પણ જીવન જીવવા માટેનું ઇંધણ છે. જો તમે આજે તમારી ઊંઘ માટે સમય નહીં ફાળવો, તો કાલે બીમારીઓ માટે સમય ફાળવવો પડશે.
