લોન લેતા પહેલા સાવધાન! માત્ર સારો સ્કોર પૂરતો નથી, આ ભૂલો પડી શકે છે ભારે
મોટાભાગના લોકો એવું માને છે કે જો તેમનો ક્રેડિટ સ્કોર (CIBIL Score) 750 કે તેથી વધુ હોય, તો બેંક તેમને લાલ જાજમ બિછાવીને લોન આપી દેશે. પરંતુ વાસ્તવિકતા કંઈક અલગ છે. ઘણીવાર એવું બને છે કે વ્યક્તિનો સ્કોર ઘણો સારો હોવા છતાં બેંક તેની લોન એપ્લિકેશન રિજેક્ટ કરી દે છે. આ સાંભળીને આઘાત લાગવો સ્વાભાવિક છે, પણ બેંકો માટે ક્રેડિટ સ્કોર એ માત્ર એક પાસું છે, આખું ચિત્ર નથી. ચાલો સમજીએ કે સારો સ્કોર હોવા છતાં લોન કેમ રિજેક્ટ થાય છે અને કયા કારણો તમારી ફાઈલને નબળી પાડે છે.
ક્રેડિટ સ્કોર સારો છે, પણ આવક અને નોકરીની સ્થિરતાનું શું?
ક્રેડિટ સ્કોર માત્ર એટલું જ દર્શાવે છે કે ભૂતકાળમાં તમે લીધેલા દેવાની ચુકવણી કેટલી જવાબદારીપૂર્વક કરી છે. પરંતુ બેંક જ્યારે નવો લોન આપે છે, ત્યારે તે તમારા ‘વર્તમાન’ અને ‘ભવિષ્ય’ પર વધુ ધ્યાન આપે છે.
-
આવકની અનિયમિતતા: જો તમે બિઝનેસમેન હોવ અને તમારી આવકમાં દર મહિને મોટો ઉતાર-ચઢાવ આવતો હોય, તો બેંકને જોખમ લાગે છે. બેંક ઈચ્છે છે કે લોન લેનાર પાસે દર મહિને ચોક્કસ રકમ આવતી હોય જેથી EMI સમયસર ભરાય.
-
વારંવાર નોકરી બદલવી: જો તમે છેલ્લા બે વર્ષમાં ચાર નોકરીઓ બદલી હોય, તો બેંક તમને ‘અસ્થિર’ (Unstable) પ્રોફાઇલ માને છે. બેંકના મતે, જો તમારી નોકરી જ સુરક્ષિત નથી, તો તમે લોન કેવી રીતે ચૂકવશો? ઓછામાં ઓછી 6 મહિનાથી 1 વર્ષ સુધી એક જ સંસ્થામાં નોકરી હોવી લોન મંજૂરી માટે જરૂરી છે.
-
કંપનીની પ્રોફાઇલ: ક્યારેક તમારી કંપની જો ‘બ્લેકલિસ્ટ’ હોય અથવા આર્થિક સંકટમાં હોય, તો તમારો પગાર સારો હોવા છતાં લોન રિજેક્ટ થઈ શકે છે.
દેવું અને આવકનો રેશિયો (Debt-to-Income Ratio)
ધારો કે તમારો ક્રેડિટ સ્કોર 800 છે, જે ઉત્તમ ગણાય. પરંતુ તમારી માસિક આવક ₹50,000 છે અને તમે ઓલરેડી હોમ લોન, કાર લોન અને પર્સનલ લોનના EMI તરીકે ₹35,000 ચૂકવી રહ્યા છો. આ સ્થિતિમાં બેંક તમને નવી લોન આપતા અચકાશે.
બેંકો ‘ડેટ-ટુ-ઈનકમ રેશિયો’ (DTI) જુએ છે. સામાન્ય રીતે, તમારી કુલ EMI તમારી માસિક આવકના 40% થી 50% થી વધુ ન હોવી જોઈએ. જો તમે પહેલાથી જ દેવા નીચે દબાયેલા હોવ, તો સારો સ્કોર પણ તમને નવી લોન અપાવી શકતો નથી. બેંકને ડર હોય છે કે કોઈ આર્થિક કટોકટી આવશે તો તમે સૌથી પહેલા નવા લોનના હપ્તા ચૂકવવાનું બંધ કરી દેશો. આથી, નવી લોન માટે અરજી કરતા પહેલા તમારા જૂના નાના દેવા (જેમ કે ક્રેડિટ કાર્ડનું આઉટસ્ટેન્ડિંગ) ચૂકવી દેવા જોઈએ.
બેંકોની આંતરિક નીતિઓ અને અન્ય ટેકનિકલ કારણો
દરેક બેંક અને NBFC (નોન-બેંકિંગ ફાઇનાન્શિયલ કંપની) ની પોતાની આંતરિક નીતિઓ હોય છે જે ક્રેડિટ સ્કોરથી અલગ હોય છે. લોન રિજેક્ટ થવા પાછળ કેટલાક અન્ય કારણો આ મુજબ હોઈ શકે છે:
-
ઉંમરનું પરિબળ: જો તમે નિવૃત્તિની નજીક હોવ, તો બેંક લાંબા ગાળાની લોન (જેમ કે 20 વર્ષની હોમ લોન) આપતા ખચકાય છે. તેવી જ રીતે, ખૂબ નાની ઉંમરે પણ લોન મળવી મુશ્કેલ હોય છે.
-
રહેણાંક વિસ્તાર (Negative Area): કેટલીકવાર બેંકોએ ચોક્કસ વિસ્તારોને ‘રેડ ઝોન’ અથવા ‘હાઈ રિસ્ક એરિયા’ જાહેર કર્યા હોય છે. જો તમે એવા વિસ્તારમાં રહો છો જ્યાં રિકવરી કરવી મુશ્કેલ હોય, તો લોન નકારી શકાય છે.
-
ગેરંટર તરીકેની જવાબદારી: જો તમે કોઈ મિત્ર કે સંબંધીની લોનમાં ‘ગેરંટર’ (Guarantor) બન્યા હોવ અને તેણે હપ્તા ભરવામાં ભૂલ કરી હોય, તો તેની સીધી અસર તમારા પ્રોફાઇલ પર પડે છે.
-
વારંવાર પૂછપરછ (Hard Inquiry): જો તમે એકસાથે 5-6 બેંકોમાં લોન માટે અરજી કરો છો, તો દરેક બેંક તમારો ક્રેડિટ રિપોર્ટ ચેક કરે છે. આને ‘હાર્ડ ઈન્કવાયરી’ કહેવાય છે. વધુ પડતી તપાસ બેંકને એવો સંકેત આપે છે કે તમે ‘ક્રેડિટ હંગ્રી’ (લોન માટે ભૂખ્યા) છો, જે જોખમી ગણાય છે.
