૧૫ લાખ કરોડનો ખેલ: રાજેશ એક્સપોર્ટ્સના કૌભાંડથી રોકાણકારોના હોશ ઉડી ગયા, જાણો શું છે મામલો?
રાજેશ એક્સપોર્ટ્સ લિમિટેડ (REL) અને તેના ચેરમેન રાજેશ મહેતા વિરુદ્ધ ભારતીય સિક્યોરિટીઝ એન્ડ એક્સચેન્જ બોર્ડ (SEBI) દ્વારા લેવાયેલા કડક પગલાંએ સમગ્ર કોર્પોરેટ જગતમાં ખળભળાટ મચાવી દીધો છે. એક સમયે સોનાના વેપારમાં વિશ્વની અગ્રણી કંપની તરીકે ઓળખાતી અને સ્વિસ રિફાઇનરી ‘વેલકેમ્બી’ (Valcambi) ની માલિક આ કંપની હવે ગંભીર આક્ષેપોના ઘેરામાં છે.
સેબીનો ચોંકાવનારો ઘટસ્ફોટ અને આક્ષેપો
માર્કેટ રેગ્યુલેટર સેબીએ પોતાના ૧૦૯ પાનાના વચગાળાના આદેશમાં રાજેશ એક્સપોર્ટ્સ પર ગંભીર નાણાકીય ગેરરીતિઓના આરોપો લગાવ્યા છે. તપાસમાં બહાર આવ્યું છે કે કંપનીએ તેના વાર્ષિક ટર્નઓવરને અતિશયોક્તિભરી રીતે દર્શાવવા માટે ખોટી યુક્તિઓ અપનાવી હતી. સેબીના મતે, કંપનીએ આશરે ૧૫.૧૫ લાખ કરોડ રૂપિયાના જે રેવન્યુનો દાવો કર્યો હતો, તે વાસ્તવિકતાથી ઘણો દૂર છે. આ રકમ કંપનીના કુલ દર્શાવેલા રેવન્યુના ૯૯.૮૦ ટકા જેટલી છે, જે સૂચવે છે કે કંપનીનું વ્યવસાયિક કદ કાગળ પર જેટલું મોટું દેખાતું હતું, તે વાસ્તવમાં નથી.
ખોટી રીતે દર્શાવેલી આવક અને ફંડની હેરફેર
તપાસમાં એવું પણ સામે આવ્યું છે કે કંપનીએ ડેરિવેટિવ સોદાઓથી થયેલી રકમને વ્યવસાયિક આવક તરીકે દર્શાવી હતી, જે એક ગંભીર અનિયમિતતા છે. એટલું જ નહીં, વિદેશી ચલણના વધઘટ અને અન્ય રોકાણોમાંથી મળેલી વ્યાજની આવકને પણ કંપનીએ પોતાના ‘ઓપરેશનલ ઇન્કમ’ તરીકે ગણાવી હતી. આ રીતે કંપનીએ પોતાની નાણાકીય સ્થિતિને આકર્ષક અને મજબૂત બતાવવા માટે ખોટા આંકડાઓનો ખેલ રચ્યો હતો.
સૌથી વધુ ગંભીર બાબત એ છે કે, કંપનીના ભંડોળનો ઉપયોગ વ્યક્તિગત રીતે કરવામાં આવ્યો હોવાના પુરાવા મળ્યા છે. સેબીનો આરોપ છે કે કંપનીના કેટલાક ફંડ્સને રાજેશ મહેતા અને સિદ્ધાર્થ મહેતાના અંગત બેંક ખાતાઓમાં વાળવામાં આવ્યા હતા, જેના માટે જરૂરી નિયમોનું પાલન કરવામાં આવ્યું ન હતું અને રોકાણકારો પાસેથી આ બાબત છુપાવવામાં આવી હતી.
આફ્રિકાની સોનાની ખાણોનો રહસ્યમય કિસ્સો
રાજેશ એક્સપોર્ટ્સ દ્વારા અગાઉ એવો દાવો કરવામાં આવ્યો હતો કે કંપનીએ આફ્રિકામાં સોનાની ખાણોમાં મોટું રોકાણ કર્યું છે. જોકે, સેબીની તપાસમાં આ દાવાની પુષ્ટિ કરતા કોઈ નક્કર દસ્તાવેજો મળી આવ્યા નથી. આ બાબતથી સ્પષ્ટ થાય છે કે કંપનીએ રોકાણકારોને આકર્ષવા માટે પાયાવિહોણા દાવાઓ કર્યા હોઈ શકે છે.
તપાસમાં સહકારનો અભાવ અને ઓડિટર્સની ભૂમિકા
સેબીએ તેના આદેશમાં ખાસ ઉલ્લેખ કર્યો છે કે, તપાસ દરમિયાન કંપનીનું વલણ સહકારભર્યું નહોતું. કંપનીએ ઘણી મહત્વપૂર્ણ માહિતી આપવાનું ટાળ્યું અને અલગ-અલગ સમયે વિરોધાભાસી જવાબો આપ્યા હતા. આ પ્રકારનું વર્તન શંકાને વધુ ઘેરી બનાવે છે. આ સમગ્ર મામલાની ગંભીરતાને જોતા, સેબીએ હવે કંપનીના વૈધાનિક ઓડિટર્સની ભૂમિકાની તપાસ કરવા માટે નેશનલ ફાઇનાન્શિયલ રિપોર્ટિંગ ઓથોરિટી (NFRA) ને ભલામણ કરી છે.
રોકાણકારો પર શું અસર પડી શકે?
રાજેશ એક્સપોર્ટ્સ જેવી દિગ્ગજ કંપનીમાં આવા મોટા નાણાકીય ગોટાળાના સમાચાર આવવાથી રોકાણકારોમાં નિરાશા અને ડરનું વાતાવરણ છે. સેબીએ અત્યારે રાજેશ મહેતાને શેરબજારમાં ટ્રેડિંગ કરવાથી રોકી દીધા છે અને કંપનીના ફોરેન્સિક ઓડિટનો આદેશ આપ્યો છે. આ આદેશો સ્પષ્ટ કરે છે કે આવનારા સમયમાં કંપનીએ કાયદાકીય પ્રક્રિયા અને તપાસના લાંબા તબક્કામાંથી પસાર થવું પડશે.
