વસીયત માટે વકીલ કે સ્ટેમ્પ પેપર જરૂરી નથી! સાદા કાગળ પર ‘વિલ’ લખતી વખતે આ 1 ભૂલ ન કરતા
ઘણીવાર પરિવારોમાં સંપત્તિને લઈને વિખવાદો થતા હોય છે. વડીલો ઈચ્છતા હોય છે કે તેમની મહેનતની કમાણી અને જમીન-જાયદાદ તેમના સંતાનોમાં પ્રેમથી વહેંચાય. આ માટે ‘વસીયત’ એટલે કે વિલ (Will) એક મહત્વનું દસ્તાવેજ છે. પરંતુ લોકોમાં એક મોટી મૂંઝવણ એ હોય છે કે શું હાથથી સાદા કાગળ પર લખેલી વસીયત કાયદેસર ગણાય? શું તેના માટે મોંઘા સ્ટેમ્પ પેપર કે કોર્ટના ધક્કા ખાવા જરૂરી છે? ચાલો, ભારતીય કાયદા મુજબ આ ગૂંચવણને ઉકેલીએ.
શું સાદા કાગળ પર લખેલી વસીયત પક્કી ગણાય? જાણો કાયદો શું કહે છે
સામાન્ય રીતે લોકો એવું માને છે કે વસીયત હંમેશા વકીલ પાસે જઈને, મોટા સ્ટેમ્પ પેપર પર અને કોર્ટની મહોર સાથે જ તૈયાર થવી જોઈએ. પરંતુ સત્ય એ છે કે ભારતીય ઉત્તરાધિકાર અધિનિયમ (Indian Succession Act) મુજબ વસીયત માટે કોઈ ખાસ ફોર્મેટ નક્કી કરવામાં આવ્યું નથી. જો કોઈ વ્યક્તિ તંદુરસ્ત માનસિક સ્થિતિમાં, કોઈ પણ જાતના દબાણ વગર, સાદા કાગળ પર પોતાના હાથે પોતાની અંતિમ ઈચ્છા લખે, તો તે કાયદેસર રીતે સંપૂર્ણ માન્ય છે.
કાયદા મુજબ વસીયતનું રજીસ્ટ્રેશન (નોંધણી) કરાવવું ફરજિયાત નથી. તમે ડાયરીના પાના પર કે સાદા સફેદ કાગળ પર પણ લખી શકો છો કે તમારા ગયા પછી તમારી સંપત્તિ કોને મળશે. આ પ્રકારની વસીયતને ‘હોલોગ્રાફ વિલ’ (Holograph Will) કહેવામાં આવે છે. જો કે, આ કાગળ માત્ર ‘પર્ચો’ બનીને ન રહી જાય તે માટે કાયદાએ કેટલીક શરતો મૂકી છે, જેનું પાલન ન થાય તો તમારી જમીનનો એક ઈંચ ટુકડો પણ વારસદારોને ન મળી શકે.
એક નાની ભૂલ અને વસીયત થઈ જશે રદ: ગવાહોનું મહત્વ
હાથથી લખેલી વસીયત ત્યારે જ કાયદેસર ગણાય છે જ્યારે તેના પર વસીયત લખનાર વ્યક્તિના હસ્તાક્ષર (સહી) હોય. પરંતુ સૌથી મહત્વની વાત જે લોકો ભૂલી જાય છે તે છે સાક્ષીઓ અથવા ગવાહો (Witnesses). કાયદા મુજબ, વસીયત પર ઓછામાં ઓછા બે સાક્ષીઓની સહી હોવી અનિવાર્ય છે.
આ સાક્ષીઓએ વસીયત લખનાર વ્યક્તિને પોતાની સામે સહી કરતા જોયા હોવા જોઈએ. જો વસીયત પર સાક્ષીઓની સહી નહીં હોય, તો તે કાગળ કોર્ટમાં માત્ર રદ્દી સમાન ગણાશે. સાક્ષીઓ એવા હોવા જોઈએ જે વસીયત લખનારના મૃત્યુ બાદ કોર્ટમાં આવીને સાક્ષી આપી શકે કે આ વસીયત ખરેખર તે વ્યક્તિએ જ લખી હતી. જો આ એક ભૂલ થઈ, તો લાખોની મિલકત હોવા છતાં કાયદાકીય ગૂંચ ઉભી થઈ શકે છે અને વારસદારોને ધક્કા ખાવા પડી શકે છે.
વસીયત લખતી વખતે ધ્યાનમાં રાખવા જેવી કાયદાકીય બાબતો
ભલે સાદા કાગળ પર લખેલી વસીયત માન્ય હોય, પણ તેને મજબૂત બનાવવા માટે કેટલીક બાબતો સ્પષ્ટ હોવી જોઈએ. સૌ પ્રથમ, વસીયત લખનારે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવવું જોઈએ કે તે પૂરા હોશમાં આ લખી રહ્યો છે. બીજું, મિલકતની વિગતો ખૂબ જ ચોકસાઈથી લખવી જોઈએ—જેમ કે સર્વે નંબર, પ્લોટ નંબર અથવા બેંક એકાઉન્ટની વિગત. જો વિગતો સ્પષ્ટ ન હોય, તો તે વસીયતને કોર્ટમાં પડકારી શકાય છે.
બીજી એક મહત્વની વાત એ છે કે, જો કોઈ વ્યક્તિએ એકથી વધુ વસીયત લખી હોય, તો તેની છેલ્લી લખેલી વસીયત (Last Will) જ માન્ય ગણાય છે. તેથી, વસીયત પર તારીખ અને સમય લખવો ખૂબ જ જરૂરી છે. જો તમે સાદા કાગળ પર વસીયત લખી હોય અને પાછળથી તેમા કોઈ ફેરફાર કરવો હોય, તો તે જ કાગળ પર ચેકચાક કરવાને બદલે નવું વિલ બનાવવું અને સાક્ષીઓની સહી લેવી વધુ હિતાવહ છે.
રજીસ્ટ્રેશન કરાવવું જોઈએ કે નહીં?
જોકે કાયદો રજીસ્ટ્રેશન માટે દબાણ નથી કરતો, છતાં નિષ્ણાતો સલાહ આપે છે કે જો સંપત્તિ મોટી હોય અને વારસદારો વચ્ચે વિવાદ થવાની શક્યતા હોય, તો વસીયત રજીસ્ટર કરાવી લેવી જોઈએ. રજીસ્ટર થયેલી વસીયતને ખોટી સાબિત કરવી મુશ્કેલ હોય છે કારણ કે તે સબ-રજિસ્ટ્રારની ઓફિસમાં સરકારી રેકોર્ડ પર ચડી જાય છે.
પરંતુ જો કોઈ તાત્કાલિક સ્થિતિમાં હોય અથવા ઓફિસ જઈ શકે તેમ ન હોય, તો સાદા કાગળ પર સાક્ષીઓની હાજરીમાં લખાયેલી વસીયત પણ તેમને ન્યાય અપાવી શકે છે. બસ એટલું યાદ રાખો કે વસીયતનો હેતુ કોઈને અન્યાય કરવાનો નહીં, પણ મિલકતની વહેંચણી શાંતિપૂર્ણ રીતે થાય તે હોવો જોઈએ.
