બહારથી સ્વસ્થ, પણ અંદરથી નબળા? ચેતી જજો, આ હોઈ શકે છે ‘એક્સરસાઇઝ ઇન્ટોલરન્સ’!
આજના સમયમાં આપણે જોઈએ છીએ કે 25 થી 35 વર્ષના યુવાનોમાં પણ સ્ટેમિનાનો અભાવ જોવા મળે છે. ઓફિસની સીડીઓ ચડતી વખતે કે થોડું ઝડપથી ચાલતી વખતે શ્વાસ ચડવા કે હૃદયના ધબકારા વધી જવા એ સામાન્ય બની ગયું છે. જો તમારી સાથે પણ આવું થતું હોય, તો તેને માત્ર ‘થાક’ સમજીને નજરઅંદાજ ન કરશો. સ્વાસ્થ્ય નિષ્ણાતો આ સ્થિતિને ‘એક્સરસાઇઝ ઇન્ટોલરન્સ’ (Exercise Intolerance) કહે છે. આ એવી સ્થિતિ છે જેમાં વ્યક્તિ પોતાની ઉંમર અને શારીરિક ક્ષમતા મુજબ જેટલી મહેનત કરી શકે તેટલી કરી શકતી નથી. હૃદય અને ફેફસાં ભલે તબીબી તપાસમાં સામાન્ય લાગે, છતાં પણ સામાન્ય શારીરિક શ્રમ શરીર માટે પડકારરૂપ બની જાય છે.
એક્સરસાઇઝ ઇન્ટોલરન્સના મુખ્ય કારણો અને પોસ્ટ-કોવિડ અસર
આ સમસ્યા પાછળ ઘણાં કારણો જવાબદાર છે, જેમાં સૌથી મોટું કારણ ‘પોસ્ટ-કોવિડ ડીકન્ડિશનિંગ’ છે. કોરોનાકાળ દરમિયાન લાંબા સમય સુધી લોકો ઘરમાં કેદ રહ્યા, જેના કારણે શારીરિક ગતિવિધિઓ લગભગ શૂન્ય થઈ ગઈ હતી. આ સમયગાળામાં સ્નાયુઓ અને હૃદયની કાર્યક્ષમતામાં ઘટાડો થયો, જે હવે બહાર આવી રહ્યો છે. આ ઉપરાંત, આજના યુગનું પ્રદૂષણ, સતત માનસિક તણાવ, સ્થૂળતા (મેદસ્વીપણું) અને કલાકો સુધી એક જગ્યાએ બેસીને કામ કરવાની આદત આ સમસ્યાને વધુ ગંભીર બનાવી રહી છે. જ્યારે આપણે સતત બેસી રહીએ છીએ, ત્યારે આપણા હૃદયની અને શ્વાસોચ્છવાસની માંસપેશીઓ નબળી પડવા લાગે છે. પરિણામે, જ્યારે શરીરને થોડી વધુ ઓક્સિજનની જરૂર પડે છે, ત્યારે આ સ્નાયુઓ તેને પહોંચાડી શકતા નથી અને હૃદયને વધુ મહેનત કરવી પડે છે, જેના કારણે ધબકારા વધી જાય છે.
સ્વામી રામદેવના મતે યોગ દ્વારા સ્ટેમિના કેવી રીતે વધારવો?
યોગગુરુ સ્વામી રામદેવનું માનવું છે કે જ્યારે શરીરની અંદરની શક્તિ ક્ષીણ થઈ જાય, ત્યારે માત્ર યોગ અને પ્રાણાયામ જ તેને ફરીથી જીવંત કરી શકે છે. જો તમે તમારી સાસોને મજબૂત બનાવવા માંગતા હોવ, તો દરરોજ સવારે થોડો સમય યોગને આપવો ખૂબ અનિવાર્ય છે. પ્રાણાયામ એ ફેફસાંની ક્ષમતા વધારવા માટેનો રામબાણ ઈલાજ છે. ભ્રામરી, ઉજ્જાયી અને ભસ્ત્રિકા પ્રાણાયામ કરવાથી શરીરના દરેક કોષને પૂરતો ઓક્સિજન મળે છે. જ્યારે ઓક્સિજનનો સપ્લાય સુધરે છે, ત્યારે હૃદય પરનું દબાણ ઘટે છે અને સ્ટેમિના કુદરતી રીતે વધવા લાગે છે. યોગ માત્ર શરીરને જ નહીં, પણ મનને પણ શાંત કરે છે, જેથી માનસિક તણાવના કારણે આવતા થાકથી પણ મુક્તિ મળે છે.
જીવનશૈલીમાં ફેરફાર અને સાવચેતીના પગલાં
માત્ર યોગ જ નહીં, પણ તમારી દિનચર્યામાં નાના ફેરફાર પણ મોટી અસર કરી શકે છે. દિવસ દરમિયાન પાણીનું પ્રમાણ જાળવી રાખવું, પૌષ્ટિક અને સંતુલિત આહાર લેવો અને પ્રોસેસ્ડ ફૂડથી દૂર રહેવું ખૂબ જરૂરી છે. જે લોકો ઓફિસમાં લાંબો સમય બેસીને કામ કરે છે, તેમણે દર કલાકે પાંચ મિનિટનું બ્રેક લઈને થોડું ચાલવું જોઈએ. ઊંઘની ગુણવત્તા પણ સ્ટેમિના સાથે સીધી રીતે જોડાયેલી છે. દિવસભરના થાક પછી 7-8 કલાકની ગાઢ ઊંઘ શરીરની માંસપેશીઓને રિપેર કરવાનું કામ કરે છે. જો તમે નિયમિત રીતે સૂર્યનમસ્કાર જેવી ગતિશીલ કસરતો શરૂ કરો, તો તે તમારા સ્નાયુઓને લવચીક અને મજબૂત બનાવે છે.
યાદ રાખો, ધીરજ અને સાતત્ય જ ચાવી છે
કોઈપણ બદલાવ રાતોરાત આવતો નથી. જો તમે મહિનાઓ કે વર્ષો સુધી શારીરિક પ્રવૃત્તિ નથી કરી, તો એકદમ ભારે કસરત શરૂ કરવાને બદલે હળવા યોગથી શરૂઆત કરો. તમારી ક્ષમતા મુજબ નાના ધ્યેયો નક્કી કરો અને તેને ધીમે ધીમે વધારો. તમારા હૃદયના ધબકારા અને શ્વાસની ગતિ પર ધ્યાન આપો. જો તમે નિયમિતતા જાળવી રાખશો, તો થોડા જ અઠવાડિયામાં તમને તમારા સ્ટેમિનામાં મોટો તફાવત જણાશે. સ્ટેમિના વધારવો એ માત્ર દેખાવ માટે નથી, પણ તે તમારા આવનારા વર્ષોના સ્વાસ્થ્ય માટેનું રોકાણ છે. તમારી શ્વાસ લેવાની શક્તિ એ તમારી જીવનશક્તિ છે, અને તેને મજબૂત બનાવવાની જવાબદારી તમારી પોતાની છે.
