લોકશાહી કે રાજશાહી? ઈરાનમાં સત્તાના નવા હસ્તાંતરણને લઈને પ્રજાનો પ્રચંડ વિરોધ
ઈરાનમાં સત્તાના હસ્તાંતરણને લઈને ચાલી રહેલા સંઘર્ષે ફરી એકવાર દેશને આંદોલનના માર્ગે ધકેલી દીધો છે. દિવંગત સર્વોચ્ચ નેતા આયાતુલ્લા અલી ખામૈનીના નિધન બાદ, ઈરાનની શક્તિશાળી ‘એસેમ્બલી ઓફ એક્સપર્ટ્સ’ દ્વારા તેમના પુત્ર મોજતબા ખામૈનીને દેશના નવા સર્વોચ્ચ નેતા તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા છે. આ નિર્ણયની જાહેરાત સાથે જ તહેરાન સહિત ઈરાનના અનેક શહેરોમાં વિરોધનો સૂર ઉઠ્યો છે. લોકો હવે જાહેરમાં “મોજતબા મુર્દાબાદ” (Death to Mojtaba) ના નારા લગાવી રહ્યા છે, જે ઈરાની રાજકારણમાં વંશવાદ સામેનો પ્રચંડ આક્રોશ દર્શાવે છે.
ઈરાનમાં વંશવાદનો વિરોધ: સત્તાનું આ આક્રમક હસ્તાંતરણ
વર્ષ 1979ની ઈસ્લામિક ક્રાંતિનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય રાજાશાહીનો અંત લાવવાનો અને સત્તાને સામાન્ય જનતાના પ્રતિનિધિઓ સુધી પહોંચાડવાનો હતો. આજે, જ્યારે આયાતુલ્લા અલી ખામૈનીના પુત્ર મોજતબા ખામૈનીને બિનચૂંટાયેલા હોવા છતાં દેશના સર્વોચ્ચ પદ પર બેસાડવામાં આવ્યા છે, ત્યારે ઈરાની જનતા તેને ક્રાંતિના આદર્શો સાથેનો દગો માની રહી છે. સોશિયલ મીડિયા પર વાયરલ થયેલા વીડિયોમાં સ્પષ્ટપણે સાંભળી શકાય છે કે રાત્રિના અંધારામાં તહેરાનની ગલીઓમાં મહિલાઓ અને યુવાનોના અવાજમાં મોજતબા ખામૈની વિરુદ્ધ ઉગ્ર વિરોધ વ્યક્ત કરવામાં આવી રહ્યો છે.
આ વિરોધ માત્ર એક વ્યક્તિ વિરુદ્ધ નથી, પરંતુ તે ઈરાની શાસન પદ્ધતિમાં વધી રહેલા વંશવાદ સામેનો ઉભરો છે. મોજતબા ખામૈની અત્યાર સુધી પડદા પાછળ રહીને કામ કરતા હતા અને તેમણે ક્યારેય ચૂંટણી લડી નથી. આવી સ્થિતિમાં, અચાનક તેમને દેશના સર્વોચ્ચ હોદ્દા પર બેસાડવા એ પ્રજાને સ્વીકાર્ય નથી. તહેરાનના અલગ-અલગ વિસ્તારોમાંથી આવતા આ નારાઓ દર્શાવે છે કે ઈરાની પ્રજા હવે બદલાવ ઈચ્છે છે અને તેઓ આ પ્રકારના વારસાગત શાસનને સ્વીકારવા તૈયાર નથી.
પ્રાદેશિક અસ્થિરતા અને નેતૃત્વનું સંકટ
ઈરાન અત્યારે ઈઝરાયેલ, અમેરિકા અને અન્ય પાડોશી દેશો સાથેના ગંભીર ભૌગોલિક-રાજકીય સંઘર્ષો વચ્ચેથી પસાર થઈ રહ્યું છે. આવા સંવેદનશીલ સમયે જ્યારે દેશને એક અનુભવી અને લોકપ્રિય નેતૃત્વની જરૂર હતી, ત્યારે મોજતબા ખામૈનીની પસંદગીને મોટાભાગના લોકો ‘રાજકીય દાવપેચ’ તરીકે જોઈ રહ્યા છે. આયાતુલ્લા અલી ખામૈનીના નિધન પછી ઈરાનમાં સત્તાનું શૂન્યાવકાશ સર્જાયું હતું, જેને ભરવા માટે એસેમ્બલી ઓફ એક્સપર્ટ્સે ઉતાવળમાં આ નિર્ણય લીધો હોવાની ચર્ચાઓ જોરશોરથી ચાલી રહી છે.
ઈરાન અર્થવ્યવસ્થા અને આંતરિક અસંતોષ જેવી અનેક સમસ્યાઓનો સામનો કરી રહ્યું છે. મોજતબા ખામૈનીની નિમણૂક પછી પ્રજામાં એવો ડર પણ છે કે આ શાસન હવે વધુ કડક અને અલોકશાહી બનશે. ઈરાની પ્રજા, જે છેલ્લા ઘણા સમયથી સામાજિક આઝાદી અને આર્થિક સુધારાઓ માટે અવાજ ઉઠાવી રહી છે, તેમને આ ઘટનાક્રમ પોતાના સપનાઓ પર પાણી ફેરવતો દેખાઈ રહ્યો છે. તહેરાનની શેરીઓમાં ગુંજતા આ નારા એ વાતની સાબિતી છે કે લોકો હવે શાસકોના દબાણ સામે ઝૂકવાને બદલે સવાલ પૂછવા તૈયાર છે.
ભાવિ પડકારો અને જનઆક્રોશનું સ્વરૂપ
ઈરાનનો ઈતિહાસ રહ્યો છે કે ત્યાંના લોકો સત્તા સામે લડવા માટે હંમેશા તૈયાર રહ્યા છે. ભલે શાસન વ્યવસ્થા ગમે તેટલી શક્તિશાળી કેમ ન હોય, પરંતુ જ્યારે પ્રજામાં રોષની જ્વાળાઓ ભભૂકે છે, ત્યારે તે સત્તાના પાયા હચમચાવી નાખે છે. મોજતબા ખામૈની સામેના આ વિરોધ પ્રદર્શનો માત્ર એક શરૂઆત હોઈ શકે છે. જો આ નારાઓ તહેરાનથી આગળ વધીને અન્ય મોટા શહેરો સુધી પહોંચશે, તો તે ઈરાની સત્તાતંત્ર માટે મોટું સંકટ બની શકે છે.
આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે પણ આ ઘટનાક્રમ પર નજીકથી નજર રાખવામાં આવી રહી છે. ઈરાનમાં ઉદભવેલી આ અસ્થિરતા મધ્ય-પૂર્વની શાંતિને પણ અસર કરી શકે છે. એક તરફ સરકાર પોતાની પકડ મજબૂત કરવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે, તો બીજી તરફ જનતા લોકશાહી અને સમાનતાના અધિકારો માટે શેરીઓમાં ઉતરી રહી છે. આવનારા દિવસો ઈરાન માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે. શું સરકાર આ વિરોધને દબાવવામાં સફળ રહેશે, કે પછી આ આક્રોશ ઈરાનના રાજકીય માળખામાં કોઈ મોટો ફેરફાર લાવશે? તે જોવું રહ્યું. પરંતુ એક વાત સ્પષ્ટ છે કે ઈરાનની જનતાએ પોતાના મનનો મિજાજ સ્પષ્ટ કરી દીધો છે, અને તેઓ વંશવાદને સ્વીકારવા તૈયાર નથી.
