પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ આસમાને પહોંચી રહ્યા છે, ઘણા દેશોમાં 72% સુધીનો ઉછાળો; ભારત પર શું અસર પડશે?
વૈશ્વિક ભૌગોલિક-રાજકીય તણાવ હવે સામાન્ય નાગરિકના રસોડા અને વાહન સુધી પહોંચી ગયો છે. ઈરાન, ઈઝરાયલ અને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ વચ્ચેના યુદ્ધ જેવી સ્થિતિએ સમગ્ર વિશ્વમાં ઈંધણના પુરવઠા સાંકળને ખોરવી નાખી છે. સૌથી ચિંતાજનક બાબત એ છે કે ‘હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ’ (Strait of Hormuz) પર ઈરાનનું નિયંત્રણ વધતા વૈશ્વિક તેલ પુરવઠામાં ૨૦ થી ૩૦ ટકાનો ઘટાડો થવાની સંભાવના છે. આ ભયને કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં જે ઉછાળો આવ્યો છે તે છેલ્લા એક દાયકામાં સૌથી વધુ છે.
ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં ૪૫% નો ભડકો
માર્ચ મહિનાની શરૂઆતમાં બ્રેન્ટ ક્રૂડ ઓઈલ પ્રતિ બેરલ $૭૧ ના સ્તરે હતું, જે યુદ્ધની ગંભીરતા વધતા જ સીધું $૧૦૦ પ્રતિ બેરલ પર પહોંચી ગયું છે. આ લગભગ ૪૫ ટકાનો તોતિંગ ઉછાળો છે. નિષ્ણાતો માને છે કે જો સ્થિતિ જલ્દી કાબૂમાં નહીં આવે, તો આ ભાવ $૧૩૦ થી $૧૫૦ સુધી પણ જઈ શકે છે. GlobalPetrolPrice.com ના ડેટા મુજબ, વિશ્વમાં પેટ્રોલનો સરેરાશ ભાવ $૧.૨૦ થી વધીને $૧.૨૭ અને ડીઝલ $૧.૨૦ થી વધીને $૧.૩૩ પ્રતિ લિટર પર પહોંચી ગયો છે.
વિશ્વના વિવિધ દેશોની હાલત: ક્યાં કેટલો વધારો?
યુદ્ધની આ અનિશ્ચિતતામાં ઓછામાં ઓછા ૮૫ દેશો એવા છે જ્યાં પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવમાં મોટો ફેરફાર થયો છે:
-
કંબોડિયા: અહીં સ્થિતિ સૌથી વધુ ખરાબ છે. ઈંધણના ભાવમાં ૬૮ થી ૭૨ ટકા સુધીનો વધારો ઝીંકાયો છે. જે ડીઝલ માર્ચની શરૂઆતમાં ૩,૮૫૦ રિયલમાં મળતું હતું તે હવે ૬,૫૫૦ રિયલમાં મળી રહ્યું છે.
-
વિયેતનામ અને લાઓસ: વિયેતનામમાં ભાવ ૫૦ ટકા વધ્યા છે, જ્યારે લાઓસમાં ડીઝલના ભાવમાં ૭૪ ટકાનો ઐતિહાસિક ઉછાળો જોવા મળ્યો છે.
-
નાઇજીરીયા: આફ્રિકન દેશ નાઇજીરીયામાં પેટ્રોલ ૩૫ ટકા અને ડીઝલ ૬૨.૫ ટકા મોંઘું થયું છે.
-
પાકિસ્તાન: આપણા પાડોશી દેશ પાકિસ્તાનમાં આર્થિક સંકટ વધુ ઘેરું બન્યું છે. ત્યાં પેટ્રોલના ભાવ ૨૪.૪૯ ટકા વધીને PKR ૩૨૧.૧૭ અને ડીઝલ PKR ૩૨૮.૫૦ ની સપાટીએ પહોંચી ગયું છે.
ભારત પર શું અસર પડશે?
જ્યારે આખું વિશ્વ તેલની મોંઘવારીમાં શેકાઈ રહ્યું છે, ત્યારે ભારત માટે હજુ સુધી સ્થિતિ નિયંત્રણમાં છે. ભારતમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ હાલમાં સ્થિર રાખવામાં આવ્યા છે. પેટ્રોલિયમ મંત્રાલયે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ભારત પાસે પૂરતા પ્રમાણમાં વ્યૂહાત્મક તેલ ભંડાર (Strategic Petroleum Reserves) ઉપલબ્ધ છે, જે કોઈપણ કટોકટી સમયે કામ લાગી શકે છે.
ભારત સરકાર હાલમાં રશિયા અને અન્ય વૈકલ્પિક દેશો પાસેથી તેલ મંગાવવા માટે નવા પુરવઠા માર્ગો શોધી રહી છે જેથી હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પરની નિર્ભરતા ઘટાડી શકાય. જોકે, જો આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઈલ લાંબા સમય સુધી $૧૦૦ થી ઉપર રહેશે, તો આગામી સમયમાં ઓઈલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ પર ભાવ વધારવાનું દબાણ વધી શકે છે. હાલમાં મંત્રાલયે ભાવ વધારવાની કોઈ યોજના ન હોવાનું જણાવી સામાન્ય જનતાને આશ્વાસન આપ્યું છે.
૧૮ માર્ચ, ૨૦૨૬ ના રોજ વિશ્વ એક એવા મોડ પર છે જ્યાં યુદ્ધ માત્ર શસ્ત્રોથી નહીં પણ ‘તેલ’ થી લડાઈ રહ્યું છે. જો હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ લાંબો સમય બંધ રહેશે, તો વૈશ્વિક સ્તરે મોંઘવારીનો નવો આંકડો જોવા મળશે. ભારત અત્યારે સુરક્ષિત છે, પણ વૈશ્વિક અસ્થિરતાની લાંબી અસરથી બચવું એ સરકાર માટે મોટો પડકાર બની રહેશે.
