વિદેશી શેરોનું ડિવિડન્ડ જાહેર ન કર્યું તો આવશે આયકર વિભાગની નોટિસ!
આજના ડિજિટલ યુગમાં શેરબજારમાં રોકાણ કરવું ખૂબ જ સરળ બની ગયું છે. હવે ભારતીય રોકાણકારો માત્ર સ્થાનિક બજાર જ નહીં, પરંતુ અમેરિકાની દિગ્ગજ કંપનીઓ જેવી કે એપલ (Apple), ટેસ્લા (Tesla), માઇક્રોસોફ્ટ અને એમેઝોનમાં પણ સરળતાથી રોકાણ કરી રહ્યા છે. પોતાના પોર્ટફોલિયોને વૈવિધ્યસભર (Diversify) બનાવવા માટે વિદેશી બજારોમાં રોકાણ કરવું એ નાણાકીય દૃષ્ટિએ ઉત્તમ પગલું છે, પરંતુ તેની સાથે કેટલીક ગંભીર કાયદાકીય જવાબદારીઓ પણ આવે છે. અવારનવાર રોકાણકારો ઉત્સાહમાં આવીને વિદેશી શેરો તો ખરીદી લે છે, પરંતુ ટેક્સના કડક નિયમોને નજરઅંદાજ કરી દે છે.
ઇનકમ ટેક્સ રિટર્ન (ITR) ફાઇલ કરતી વખતે વિદેશી શેરોમાંથી થતી કમાણી અથવા ડિવિડન્ડ (લાભાંશ) ની જાણકારી છુપાવવી એ એક મોટી ભૂલ સાબિત થઈ શકે છે. આવકવેરા વિભાગ હવે ટેકનોલોજીની મદદથી વિદેશી રોકાણો પર પેની નજર રાખી રહ્યું છે. જો તમે જાણીજોઈને કે અજાણતા આ માહિતી છુપાવો છો, તો ટેક્સ ચોરીના આરોપ હેઠળ તમારા પર બાકી ટેક્સ ઉપરાંત ૨૦૦% સુધીનો જંગી દંડ લાગી શકે છે. આ માત્ર નાણાકીય નુકસાન નથી, પરંતુ તેનાથી કાયદાકીય મુશ્કેલીઓ અને નોટિસનો સામનો પણ કરવો પડી શકે છે.
વૈશ્વિક આવક (Global Income) અને ભારતીય ટેક્સના કાયદા
ભારતીય આવકવેરાના નિયમો અનુસાર, જો તમે ભારતના રહેવાસી (Resident Indian) છો, તો તમારી ‘વૈશ્વિક આવક’ (Global Income) ભારત સરકારના ટેક્સના દાયરામાં આવે છે. આનો સીધો અર્થ એ છે કે તમે દુનિયાના કોઈપણ ખૂણેથી કમાણી કરી રહ્યા હોવ—પછી તે અમેરિકાના શેર હોય, લંડનની પ્રોપર્ટીનું ભાડું હોય કે વિદેશી બેંકનું વ્યાજ હોય—તમારે તેનો સંપૂર્ણ હિસાબ ભારત સરકારને આપવો ફરજિયાત છે. ઘણા રોકાણકારો એવા ભ્રમમાં રહે છે કે વિદેશી ધરતી પર કમાયેલા પૈસા પર ભારતમાં ટેક્સ કેમ આપવો? પરંતુ કાયદાકીય રીતે તમારે તમારી ITR માં ‘Foreign Assets’ (FA Schedule) હેઠળ આ તમામ વિગતો દર્શાવવી પડે છે.
અમેરિકી બજારનું ઉદાહરણ લઈએ તો, ત્યાંની કંપનીઓ વિદેશી રોકાણકારોને ડિવિડન્ડ આપતા પહેલા જ લગભગ ૨૫ થી ૩૦ ટકા ટેક્સ કાપી લે છે (Withholding Tax). ઘણા રોકાણકારોને એવું લાગે છે કે ટેક્સ તો ઓલરેડી કપાઈ ચૂક્યો છે, તો હવે તેને ITR માં બતાવવાની શું જરૂર? પરંતુ આ એક મોટી ગેરસમજ છે. તમારે તમારા રિટર્નમાં ગ્રોસ ડિવિડન્ડ (ટેક્સ કપાતા પહેલાની રકમ) દર્શાવવી પડે છે. જો તમે આવું નથી કરતા, તો તેને ‘સંપત્તિ છુપાવવા’ સમાન ગણવામાં આવે છે, જે બ્લેક મની એક્ટ હેઠળ પણ આવી શકે છે.
ડબલ ટેક્સેશનથી બચવાનો રસ્તો: ફોરેન ટેક્સ ક્રેડિટ (FTC)
વિદેશી કમાણી પર બે વાર ટેક્સ ન ભરવો પડે તે માટે ભારત સરકારે ઘણા દેશો સાથે ‘Double Taxation Avoidance Agreement’ (DTAA) કરેલા છે. જો અમેરિકામાં તમારા ડિવિડન્ડ પર ટેક્સ કપાઈ ગયો હોય, તો તમે ભારતમાં તે રકમની ક્રેડિટ મેળવી શકો છો. આને ‘ફોરેન ટેક્સ ક્રેડિટ’ (FTC) કહેવામાં આવે છે. આ સુવિધાનો લાભ લેવા માટે તમારે ITR ફાઇલ કરતી વખતે ‘Form 67’ સબમિટ કરવું પડે છે. આ ફોર્મમાં તમારે વિદેશમાં ભરેલા ટેક્સની વિગતો આપવાની હોય છે.
આમ કરવાથી, તમારી કુલ ટેક્સ જવાબદારીમાંથી વિદેશમાં ભરેલો ટેક્સ બાદ કરવામાં આવે છે. આ રીતે તમે કાયદાનું પાલન પણ કરો છો અને ડબલ ટેક્સના બોજમાંથી પણ બચી શકો છો. પરંતુ યાદ રાખો કે આ લાભ મેળવવા માટે પણ તમારે વિદેશી આવકને રિટર્નમાં દર્શાવવી તો અનિવાર્ય જ છે. માહિતી છુપાવવી એ ક્યારેય વિકલ્પ હોઈ શકે નહીં, કારણ કે હવે ભારત અને અમેરિકા જેવા દેશો વચ્ચે નાણાકીય માહિતીની આપ-લે (Automatic Exchange of Information) ખૂબ જ સક્રિય છે.
વિદેશી સંપત્તિ જાહેર ન કરવાના ગંભીર પરિણામો
જો કોઈ રોકાણકાર તેના ITR માં વિદેશી શેરો, ડિવિડન્ડ કે વિદેશી બેંક ખાતાની જાણકારી નથી આપતો, તો તેને ‘Undisclosed Foreign Income and Assets’ ગણવામાં આવે છે. આવકવેરા વિભાગ આવા કિસ્સાઓમાં ખૂબ જ કડક છે. જો વિભાગને તપાસમાં જાણવા મળે કે તમે માહિતી છુપાવી છે, તો નીચે મુજબની કાર્યવાહી થઈ શકે છે:
-
ભારે દંડ: બાકી રહેલા ટેક્સના ૨૦૦% થી ૩૦૦% સુધીનો દંડ વસૂલવામાં આવી શકે છે.
-
બ્લેક મની એક્ટ: વિદેશી સંપત્તિના કિસ્સામાં બ્લેક મની એક્ટ હેઠળ ૧૦ લાખ રૂપિયા સુધીનો ફ્લેટ દંડ પણ થઈ શકે છે, ભલે તમારી કમાણી નાની હોય.
-
કાયદાકીય નોટિસ: આવકવેરા વિભાગ દ્વારા વર્ષો જૂના કેસો ફરીથી ખોલવામાં આવી શકે છે અને કાયદાકીય તપાસ (Prosecution) શરૂ થઈ શકે છે.
રોકાણકારોએ સમજવું જોઈએ કે ટેક્સ બચાવવો અને ટેક્સ છુપાવવો એ બંને અલગ બાબતો છે. વિદેશી બજારમાં રોકાણ કરતી વખતે હંમેશા ટેક્સ નિષ્ણાત અથવા સીએ (CA) ની સલાહ લેવી હિતાવહ છે. ITR માં ‘Schedule FA’ (Foreign Assets) અને ‘Schedule OS’ (Income from Other Sources) ને સાવધાનીપૂર્વક ભરવા જોઈએ. તમારી નાની એવી પારદર્શિતા તમને ભવિષ્યની મોટી મુશ્કેલીઓથી બચાવી શકે છે.
