PM કિસાન યોજનાનો નવો વિક્રમ: ખેડૂતોના ખાતામાં અત્યાર સુધીમાં ₹4.27 લાખ કરોડ જમા, 2 કરોડથી વધુ મહિલાઓને પણ મળ્યો લાભ
ભારત સરકારની સૌથી મહત્વકાંક્ષી અને ખેડૂતો માટે આશીર્વાદરૂપ ગણાતી ‘પ્રધાનમંત્રી કિસાન સન્માન નિધિ’ (PM-Kisan) યોજનાએ એક નવો સીમાચિહ્ન પ્રસ્થાપિત કર્યો છે. પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીએ આ મહિને યોજનાના 22મા હપ્તા તરીકે ₹18,640 કરોડથી વધુની રકમ જાહેર કરી છે, જેનો સીધો લાભ દેશના 9.32 કરોડથી વધુ ખેડૂતોને મળ્યો છે. આ આંકડા માત્ર સંખ્યા નથી, પરંતુ ભારતીય કૃષિ ક્ષેત્રમાં આવી રહેલા મોટા પરિવર્તનનો પુરાવો છે.
ગુરુવારે જાહેર કરવામાં આવેલી સત્તાવાર ફેક્ટશીટ મુજબ, આ યોજનાની શરૂઆતથી અત્યાર સુધીમાં ખેડૂતોને આપવામાં આવેલી કુલ રકમ ₹4.27 લાખ કરોડને વટાવી ગઈ છે. આ જંગી રકમ સાથે PM-કિસાન હવે વિશ્વની સૌથી મોટી ડાયરેક્ટ બેનિફિટ ટ્રાન્સફર (DBT) યોજનાઓમાંની એક બની ગઈ છે. સૌથી ગર્વની વાત એ છે કે, આ વખતે લાભ મેળવનારાઓમાં અંદાજે 2.15 કરોડ મહિલા ખેડૂતોનો સમાવેશ થાય છે, જે દર્શાવે છે કે ખેતીમાં મહિલાઓની ભાગીદારી અને સશક્તિકરણ બંને વધી રહ્યા છે.
બજેટ 2026-27 માં જોગવાઈ: ખેડૂતોના કલ્યાણ માટે સરકારનું વિઝન
સરકારે આગામી નાણાકીય વર્ષ (2026-27) ના બજેટમાં પણ કૃષિ ક્ષેત્ર અને PM-કિસાન યોજના માટે મજબૂત જોગવાઈઓ કરી છે. વધતી જતી મોંઘવારી અને ખેતીના ખર્ચને ધ્યાનમાં રાખીને, બજેટમાં આ યોજના હેઠળ ફાળવવામાં આવતા ફંડમાં સાતત્ય જાળવી રાખવામાં આવ્યું છે. આ જોગવાઈઓનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય એ છે કે ખેડૂતોને બિયારણ, ખાતર અને અન્ય જરૂરિયાતો માટે સમયસર આર્થિક સહાય મળતી રહે.
બજેટમાં માત્ર રોકડ સહાય જ નહીં, પણ ટેકનોલોજી અને ડિજિટલ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પર પણ ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે. સરકારનો લક્ષ્યાંક છે કે દેશના દરેક પાત્ર ખેડૂતને આ યોજના સાથે જોડવામાં આવે અને વચેટિયાઓની કોઈ ભૂમિકા ન રહે. ડિજિટલ પેમેન્ટ સિસ્ટમ દ્વારા રકમ સીધી બેંક ખાતામાં જમા થતી હોવાથી ભ્રષ્ટાચારની શક્યતા શૂન્ય થઈ ગઈ છે, જેનો શ્રેય સરકારની આધુનિક DBT પ્રક્રિયાને જાય છે.
દેવાની નિર્ભરતામાં ઘટાડો: સાહુકારોની ચુંગાલમાંથી મુક્ત થતા ખેડૂતો
ભારતીય ખેડૂતો માટે સૌથી મોટો પડકાર ખેતીના પ્રારંભિક ખર્ચ માટે નાણાં એકત્ર કરવાનો હોય છે. ભૂતકાળમાં, ઘણા નાના અને સીમાંત ખેડૂતોએ બિયારણ અને ખાતર ખરીદવા માટે સ્થાનિક સાહુકારો કે વ્યાજખોરો પાસેથી ઊંચા વ્યાજે લોન લેવી પડતી હતી. આ લોન ઘણીવાર દેવાની એવી જાળ બની જતી હતી જેમાંથી બહાર નીકળવું મુશ્કેલ હતું.
પરંતુ PM-કિસાન યોજના હેઠળ મળતા વર્ષના ₹6,000 (ત્રણ હપ્તામાં) ખેડૂતો માટે ‘તરલતા’ (Liquidity) પૂરી પાડે છે. જોકે આ રકમ નાની લાગી શકે, પરંતુ વાવણીના સમયે જ્યારે ખેડૂતને રોકડની સખત જરૂર હોય છે, ત્યારે આ હપ્તો તેમને લોન લેવાથી બચાવે છે. અભ્યાસો દર્શાવે છે કે આ રકમનો મોટો હિસ્સો ખેડૂતો કૃષિ રોકાણ (Agri-inputs) પાછળ ખર્ચે છે, જેનાથી તેમની દેવા પરની નિર્ભરતા નોંધપાત્ર રીતે ઘટી છે.
ખેડૂતોના બદલાતા હાલ: આર્થિક સુરક્ષા અને આત્મસન્માન
PM-કિસાન યોજનાએ ખેડૂતોની માત્ર આર્થિક સ્થિતિ જ નથી સુધારી, પરંતુ તેમને આત્મસન્માન પણ આપ્યું છે. આજે ખેડૂતને હપ્તો ક્યારે આવશે તેની ચિંતા કરવાની જરૂર નથી, કારણ કે મોબાઈલ પર આવતો મેસેજ તેમને આર્થિક સુરક્ષાની ખાતરી આપે છે. આ નાણાંનો ઉપયોગ હવે ખેડૂતો પોતાના બાળકોના શિક્ષણ, આરોગ્ય અને ખેતીમાં નવા પ્રયોગો કરવા માટે પણ કરી રહ્યા છે.
વિશેષ કરીને મહિલા ખેડૂતો માટે આ રકમ ખૂબ મહત્વની સાબિત થઈ રહી છે. જ્યારે મહિલા ખેડૂતના ખાતામાં સીધી રકમ જમા થાય છે, ત્યારે પરિવારના નિર્ણયોમાં તેમનો પ્રભાવ વધે છે. આ યોજના દ્વારા કૃષિ ક્ષેત્રમાં લિંગ સમાનતા (Gender Equality) લાવવાનો પ્રયાસ પણ સફળ થતો જણાય છે. ખેતી હવે માત્ર ગુજરાન ચલાવવાનું સાધન નથી રહી, પરંતુ સરકારના મજબૂત ટેકાથી તે એક નફાકારક વ્યવસાય બનવા તરફ અગ્રેસર છે.
