પેટ્રોલ પછી ઔદ્યોગિક ડીઝલ પણ મોંઘું થયું; IOC એ ભાવ ₹૮૭.૬૭ થી વધારીને ₹૧૦૯.૫૯ કર્યો
ભારતીય ઉર્જા બજારમાં આજે એક મોટો આંચકો આવ્યો છે. દેશની સૌથી મોટી તેલ કંપની ઇન્ડિયન ઓઇલ કોર્પોરેશન (IOC) એ ઔદ્યોગિક ડીઝલના ભાવમાં આશરે ૨૫ ટકાનો તોતિંગ વધારો જાહેર કર્યો છે. ઔદ્યોગિક ડીઝલ, જે અત્યાર સુધી ₹૮૭.૬૭ પ્રતિ લિટરના ભાવે મળતું હતું, તેનો નવો ભાવ હવે ₹૧૦૯.૫૯ પ્રતિ લિટર નક્કી કરવામાં આવ્યો છે. આ અચાનક થયેલા વધારા પાછળ મધ્ય પૂર્વમાં ચાલી રહેલો યુદ્ધાભ્યાસ અને આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રૂડ ઓઈલની વધતી કિંમતો મુખ્ય કારણ માનવામાં આવે છે.
શું છે ઔદ્યોગિક ડીઝલ અને કોને અસર થશે?
સામાન્ય લોકો જે પેટ્રોલ પંપ પરથી ડીઝલ પુરાવે છે, આ વધારો તેના માટે નથી. ઔદ્યોગિક ડીઝલ એ ખાસ શ્રેણીનું ઇંધણ છે જે ફેક્ટરીઓ, મોટા પાવર જનરેટર્સ, ખાણકામ (Mining) કરતી કંપનીઓ, મોટા બાંધકામ સ્થળો અને ખાનગી પાવર પ્લાન્ટ્સ દ્વારા સીધું જ જથ્થાબંધ ખરીદવામાં આવે છે.
જ્યારે ઔદ્યોગિક ડીઝલ મોંઘું થાય છે, ત્યારે સ્ટીલ, સિમેન્ટ અને અન્ય મેન્યુફેક્ચરિંગ એકમોનો ઉત્પાદન ખર્ચ વધી જાય છે. આ ખર્ચ આખરે ગ્રાહકો સુધી પહોંચે છે, જેનાથી ફિનિશ્ડ ગુડ્સ (તૈયાર માલ) ના ભાવમાં વધારો થઈ શકે છે.
શા માટે વધ્યા ભાવ? – વૈશ્વિક કારણો
ઉર્જા બજારના નિષ્ણાતોના મતે, આ ભાવવધારો અનિવાર્ય હતો. ૧. મધ્ય પૂર્વમાં સંઘર્ષ: ઇરાન અને કતાર વચ્ચેના તણાવને કારણે વૈશ્વિક તેલ પુરવઠા શૃંખલા ખોરવાઈ છે. ૨. તેલ કંપનીઓનું નુકસાન: આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ વધતા તેલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ (OMCs) પર બોજ વધ્યો હતો. અગાઉ કંપનીઓએ પ્રીમિયમ પેટ્રોલના ભાવમાં પણ ₹૨ નો વધારો કર્યો હતો. ૩. પુરવઠાની અછત: રાસ લફાન અને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં સર્જાયેલી સ્થિતિને કારણે ભારત માટે આયાત મોંઘી બની છે.
સામાન્ય જનતા માટે રાહત અને આડઅસર
રાહતની વાત એ છે કે સામાન્ય પેટ્રોલ પંપ પર વેચાતા નિયમિત પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં સરકારે હાલમાં કોઈ ફેરફાર કર્યો નથી. મધ્યમ વર્ગના વાહનચાલકોને આનાથી તાત્કાલિક કોઈ અસર થશે નહીં. જોકે, આર્થિક વિશ્લેષકો ચેતવણી આપી રહ્યા છે કે ઔદ્યોગિક ડીઝલનો ભાવવધારો ‘પરોક્ષ ફુગાવો’ (Indirect Inflation) લાવશે.
જ્યારે લોજિસ્ટિક્સ અને નૂર ખર્ચ (Freight cost) વધે છે, ત્યારે શાકભાજીથી લઈને જીવનજરૂરી ચીજોના ભાવ વધવાની સંભાવના રહેલી છે. જો ઔદ્યોગિક ઉત્પાદન મોંઘું થશે, તો કંપનીઓ તેમનો નફો જાળવી રાખવા માટે ચીજવસ્તુઓની કિંમતો વધારશે.
ભારતની તેલ આયાત પર નિર્ભરતા
૨૦ માર્ચ, ૨૦૨૬ ના રિપોર્ટ મુજબ, ભારત તેની ૯૦ ટકા તેલ જરૂરિયાતો માટે આયાત પર નિર્ભર છે. આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં થતી મામૂલી વધઘટ પણ ભારતના સરકારી ખજાના પર મોટો બોજ નાખે છે. IOC દ્વારા કરવામાં આવેલો આ ભાવ વધારો તેલ કંપનીઓના નાણાકીય સ્વાસ્થ્યને સુધારવા માટેનો એક પ્રયાસ હોઈ શકે છે, પરંતુ તે ભારતીય અર્થતંત્રની રફ્તારને ધીમી કરી શકે છે.
ઔદ્યોગિક ડીઝલના ભાવમાં થયેલો આ ₹૨૨ જેટલો વધારો ઉદ્યોગ જગત માટે એક મોટો પડકાર છે. આગામી દિવસોમાં RBI અને સરકાર ફુગાવાને અંકુશમાં લેવા માટે કયા પગલાં ભરે છે, તેના પર સૌની નજર રહેશે.
