શું ભારતની જીડીપી 4% ઘટી જશે? મિડલ ઈસ્ટ સંકટ વચ્ચે મૂડીઝ એનાલિટિક્સે આપી જોખમની ઘંટડી
વિશ્વભરમાં ભૌગોલિક-રાજકીય તણાવની સ્થિતિ અત્યંત ગંભીર બની રહી છે, અને તેની સીધી અસર હવે ભારતીય અર્થતંત્ર પર પડવાની આશંકા સેવાઈ રહી છે. પ્રતિષ્ઠિત રેટિંગ એજન્સી મૂડીઝ એનાલિટિક્સ (Moody’s Analytics) એ તેના તાજેતરના રિપોર્ટમાં ભારત માટે અત્યાર સુધીની સૌથી મોટી ચેતવણી જાહેર કરી છે. મૂડીઝના મતે, જો મધ્ય પૂર્વ (Middle East) માં ચાલી રહેલો સંઘર્ષ લાંબો ખેંચાશે, તો એશિયા-પેસિફિક ક્ષેત્રમાં ભારતને સૌથી મોટો આર્થિક ફટકો પડી શકે છે. આ રિપોર્ટમાં અનુમાન લગાવવામાં આવ્યું છે કે જો સ્થિતિ વધુ વણસશે, તો ભારતના જીડીપી (GDP) એટલે કે આર્થિક ઉત્પાદનમાં તેના બેઝલાઈન અંદાજ કરતા 4 ટકા જેટલો મોટો ઘટાડો આવી શકે છે.
એશિયા-પેસિફિકમાં ભારત પર સૌથી વધુ જોખમ: મૂડીઝનો રિપોર્ટ
મૂડીઝ એનાલિટિક્સના અહેવાલ મુજબ, ભારત, ચીન અને દક્ષિણ કોરિયા એવી અર્થવ્યવસ્થાઓ છે જેના પર વર્તમાન ભૂ-રાજકીય તણાવ અને કોમોડિટીની વધતી કિંમતોનું સૌથી વધુ જોખમ તોળાઈ રહ્યું છે. આ ઘટાડો માત્ર આંકડાકીય નથી, પરંતુ તે દેશના વિકાસ દરને પાટા પરથી ઉતારી શકે છે. 4 ટકાનો ઘટાડો એટલે અબજો ડોલરનું નુકસાન, જે સીધી રીતે રોજગારી, રોકાણ અને માળખાગત સુવિધાઓ પર અસર કરશે.
જ્યારે વિશ્વની મોટી અર્થવ્યવસ્થાઓ રિકવરી તરફ જોઈ રહી હતી, ત્યારે મધ્ય પૂર્વના યુદ્ધે સપ્લાય ચેઈનને ખોરવી નાખી છે. મૂડીઝનું માનવું છે કે ભારત જેવી ઉભરતી અર્થવ્યવસ્થા માટે આ પ્રકારનો બાહ્ય આંચકો સહન કરવો મુશ્કેલ બની શકે છે, કારણ કે આપણું બજાર વૈશ્વિક કોમોડિટીના ભાવ સાથે સીધું જોડાયેલું છે. જો આ યુદ્ધ લાંબુ ચાલશે તો ભારતની આર્થિક ગતિ ધીમી પડી શકે છે અને ફુગાવામાં તોતિંગ વધારો થઈ શકે છે.
તેલ અને ગેસની આયાત પર નિર્ભરતા: ભારતની નબળી કડી
ભારત માટે આટલા મોટા આર્થિક જોખમનું મુખ્ય કારણ ઉર્જા જરૂરિયાતો માટે ખાડી દેશો પરની તેની નિર્ભરતા છે. ભારત તેની જરૂરિયાતનું 80 ટકાથી વધુ કાચું તેલ આયાત કરે છે, જેનો મોટો હિસ્સો મધ્ય પૂર્વના દેશોમાંથી આવે છે. જો આ સંઘર્ષમાં તેલના કુવાઓ કે સપ્લાય રૂટ (જેમ કે હોર્મુઝની સામુદ્રધુની) ને નુકસાન પહોંચશે, તો તેલનો પુરવઠો ખોરવાઈ જશે.
પુરવઠો ઓછો થવાને કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ આસમાને પહોંચી શકે છે. જ્યારે તેલ મોંઘું થાય છે, ત્યારે ભારતનું ‘ઈમ્પોર્ટ બિલ’ વધે છે, જેનાથી દેશની રાજકોષીય ખાધ (Fiscal Deficit) પર દબાણ આવે છે. મોંઘા તેલને કારણે ટ્રાન્સપોર્ટેશન ખર્ચ વધે છે, જે અંતે ખાધ્ય પદાર્થો અને અન્ય જીવનજરૂરી વસ્તુઓના ભાવમાં વધારો કરે છે. આ ચક્રવ્યૂહને કારણે ગ્રાહકોની ખરીદશક્તિ ઘટે છે, જે જીડીપી વૃદ્ધિમાં અવરોધ ઊભો કરે છે.
વૈશ્વિક અનિશ્ચિતતા અને ભારતીય બજાર પર તેની લાંબા ગાળાની અસરો
માત્ર તેલ જ નહીં, પરંતુ મધ્ય પૂર્વમાં અસ્થિરતાને કારણે વિદેશી રોકાણકારો પણ સાવચેત થઈ ગયા છે. જ્યારે પણ વૈશ્વિક સ્તરે યુદ્ધ જેવી સ્થિતિ સર્જાય છે, ત્યારે રોકાણકારો ભારત જેવા ‘ઇમર્જિંગ માર્કેટ્સ’ માંથી નાણાં પાછા ખેંચીને સલામત ગણાતા સોના કે અમેરિકી ડોલરમાં રોકાણ કરવાનું પસંદ કરે છે. આનાથી ભારતીય રૂપિયો નબળો પડે છે અને શેરબજારમાં અસ્થિરતા આવે છે.
મૂડીઝનો રિપોર્ટ સંકેત આપે છે કે જો આર્થિક ઉત્પાદનમાં 4 ટકાનો ઘટાડો થશે, તો તે મેન્યુફેક્ચરિંગ અને સર્વિસ સેક્ટરને પણ ખરાબ રીતે અસર કરશે. નિકાસમાં ઘટાડો અને સ્થાનિક માંગમાં નબળાઈને કારણે કંપનીઓના નફા પર અસર પડશે. સરકારે આ સ્થિતિને પહોંચી વળવા માટે વ્યૂહાત્મક તેલ ભંડારનો ઉપયોગ કરવો પડી શકે છે અને વૈકલ્પિક ઉર્જા સ્ત્રોતો તરફ ઝડપથી વળવું પડશે. અત્યારે જે સ્થિતિ છે તે જોતા ભારત માટે આગામી સમય આર્થિક મોરચે કપરો સાબિત થઈ શકે છે.
